CUMIDIOLI ERNESTU PAPI ADECEC. 1990 Ùn TI N'ANDÀ Parsunaghji : * Lionu : ghjacaru di razza, signaraghju * Lisetta : ghjacara di piuma * Turcu : ghjacaru capraghju * Sultan : ghjacaru di guardia * Princesse : ghjacara di lussu * Cèccè : u pastori (cacciadori) * U visitori (u patronu di princesse) Scena I Davanti à u caseddu di Ceccè. Lionu, Lisetta (tutt'è dui sciolti) è Sultan (liatu) ghjacini longhi tirati : Ceccè hè mossu à circà i capri incù Turcu. LIONU : (d'un aria stanca è pocu cuntenti di Ceccè chì l'hà lasciatu curra in darru). « OIMÈ » ! li mo peda ! oghji stò straquatu : Curticcionu, stù signari mal lavatu Da a mani à a sera, à trottu sarratu, Par centu violi m'hà cunviatu. È Ceccè, stancu d'avemmi intesu In u so caseddu s'era stesu ». SULTAN : (cuntenti di a so sorti cù una boci schirzosa). « Mà, ghjè ùn capiscu micca Parchì tantu ti stanchi. Per fà u rodi è licca Ùn ci hè bisognu di frustà l'anchi ! » LIONU : (com'è puntu da una vespa d'una boci secca). « Hà pocu affari à capì : Tichju, grassu, ben lardatu Comu farè à stà sempre quì ? Ancu u to spiritu, à curtu, hè liatu ». LISETTA : (ralligrata da sti paroli, ni lampa qualchì à d'una in più) « A raghjoni a tì docu Chì piacè pò truvà ? Libartà micca, stentu pocu ! Senza caccighjà comu pò fà ? Ma, quidda parnici à truvà ! » SULTAN : (anc'assà par iddu, hà intesu a tintinna di u beccu cambià discorsu) « Caleti un pocu a voci ! Ceccè, a sarra, l'hà varcata, U ventu chì fala da a foci Ad ali sparti ci porta a tanfata » (Ghjunghjini ceccè è Turcu) TURCU : (inghjuriati di vedali tutti losci, losci, à corpu in pianu, pesa a boci) « Oghji po a vi scialleti ! I trè parenti stretti Pà aiutà pocu sforzi feti. À ghjacia è à batalà quant'è setti ! » LIONU : (hà più laziu di dorma chè di raghjunà : senza aspittalli lampa :) « Hè meddu avè l'arichji tappati Chè di senta tamanti cacciati. Tù, l'astutu, cumpagnu abbandunatu, Quantu muntagni hà spianatu ? (si ghjira parti) CECCÈ:(cù calma, pugna di calmà l'affari) « Ma chì avereti sempre à sparta ? A manghjusca v'hè data à paru. I capri mirati, a casa vardata. A vistica circata, nienti ùn hè in darru ! » LISETTA : (prima cù un aria d'imprivisatori, finisci cù boci dubbitosa). (Senti u rozu di una vittura chì s'avvicina). « Com'è l'acqua chì curri Com'è u ventu chì spazza Filanu tutti sti vitturi. Ma chì sarà sta razza ? SCENA II Affacca un omu ben missu, in custumu di lussu, scarpi ben'lustrati, l'ochji fasciati da spichjetti di soli : U VISITORI. Tuttu i parsunaghji sò prisenti. CECCÈ : (parlendu à u visitori d'una manera aparta ma crianzata) « Saluta, o amicu, seti u benvinutu ! Ùn vi trovu micca in u scagnu di a mimoria Quinci, mai seti vinutu. Intriti à cuntammi a voscia storia ». U VISITORI : (cù una parolla più lenta, più misurata, più ricircata) « Saluta ! sarà curtu u me cuntatu : In città, induva sò natu, Un paisanu sempre faci a nummata Di sti loca è di a voscia casata : Casgiu friscu è brocciu passu, Fatti cù latti pagnu è grassu ! À a spicciera mi sò lampatu Chì forza più d'un casgiu sarà firnatu. » CECCÈ (avviendulu cù u gestu versu u caseddu) « Intriti, intriti in u caseddu Parlaremu pianament'è beddu. » (entrini tutt'è dui in u caseddu : si ne vani) (tutti hani stati à senta senza patancià, zitti è muti, com'è si d'avissini da fà à una parsona impurtanti) SCENA III Ci hè Lionu. Lisetta. Sultan LIONU : (ammaraculatu da tutti sti beddi paroli, pari par di bonu incantatu) « Quissu sì chì parla bè ! Paroli dulci, pieni d'amori : « Bedda nummata, di casata bè ! Mi sentu sdrughja u cori ». LISETTA : (cù una boci secca com'è una sintenza) « Ùn » ti fidà st'infrasati Chì tutti i scalzi ùn sò frati ! » SULTAN : (cù a mani pà parassi l'ochji da u soli, fighjola versu a stradiola chì fala da u caseddu à a vittura. Hà vistu una ghjacaredda tutta infrisgittata chì s'avvicina). « Oimè ! oimè ! si mamma vidia Stà cutaledda chì veni pà a via. Da vasta razza hà trattaria, Chì sò tutti si smimuli, sarà tuntia ? » LIONU : (videndu tanta biddezza s'hè intesu infiarà u cori, ùn pò pata di senta parlà mali di a ghjacaredda è rispondi d'un aria schirzosa) « Mi pari di più in più vera Chì quiddu chì posa mal pensa. Sta ghjacaredda hè di bedda manera Un ci hè più tizzona in a to cuscenza ? » LISETTA : (vulenduli fà stà bassi, parla calendu a boci) « À chì bucca schirzosa, à chì bucca fina, Stanceti un pocu chì a damicella s'avvicina ! » SCENA IV Affacca « Princesse », a ghjacaredda di lussu, falata da a vitura tutta infrisgittata è ben'pittinata. L'altri ghjacari aspettani ch'idda s'avvicinga. Faccini neci di dorma. PRINCESSE : (cap'altru, parla cù bedda manera, circhendu a parola ghjusta). « Saluta, amichi campagnoli ! (Tandu s'arrizzani tutt'è trè). Sò cuntenta di tirammi dui passi. À vi voddu dì, avà chì no semu soli, Chì fatica di viaghjà senza arrizzassi ! Ma pararaghju sputrita dopu à tanti paroli, D'ùn avè pinsatu à prisintammi : Mi chjamu « PRINCESSE », manghju è posu ; Aghju un patronu chì vali l'oru Sempri attenti, ghjintili, primurosu, U SUPRANU sà quant'è l'adoru. Avà, feti ancu vò u santu piacè U vosciu nommu, feti lu mi sapè ». SULTAN : (fieru di purtà tamantu nommu, dà spiigazioni nant'à l'origini : veni da i culunii) « Ceccè, u me patronu, u nosciu diciaraghju. Da paesi caldi, persi à casa di Cristu, Prestu, prestu si n'hè vultatu à fà u capraghju, Cù un nommu chì in a so menti faci u pistu : « SULTAN », nommu nobili chì sempri purtaraghju. LISETTA : (d'un aria più mudesta, ma micca menu fiera di purtà u nommu di a minnanna). « U meiu, u nommu, ùn veni da tantu à longu. Nè da ghjenti ricca, nè da ghjintona, Di « LISETTA », a me minnanna, a vita allongu È fiera ni sò, ancu si idda vi stona » ! TURCU : (ùn hà tantu primura di i nomma, è calmu, calmu, lampa à quiddu chì voli senta). « Aghju pocu affari à dì : Trè frisci è Ceccè mi faci capì. Ma par quiddu chì veni da culà « TURCU » mi pudarà chjamà ». LIONU : (u sguardu persu in i nivuli, parla à boci umuli, dulci : s'hè innamuratu -com'è un catiddonu- di « PRINCESSE ») « PRINCESSE », nommu da incantà ! Parolla cusì, chì carità ! À cantu à lu vosciu, u meiu, LIONU Faci fracamenti pasturonu ». PRINCESSE : (langhjendusi pugna à ammasgiulà si à LIONU) « Un vi legneti chì seti di bedda razza, È pò mai soli, com'è, mè, in tamantu casonu. Incù unu di vo spartariu a piazza : Qual'hè chì voli piddà sta sera u vitturonu » ? LIONU : (nanzi chì nimu aprissi a bucca, rispondi fendu monda maneri è monda smimuli) « Vistu comu seti trattata Pilu longu, lisciu, lucichenti, ben pittinata, Di sicuru chì ùn vi manca mai a buccunata. Mi piaciaria, à mè, una vita pocu straziata. Si Ceccè accunsenti, cù voscu, dulci criatura. So prontu à straquammi in a vittura, Hè più bona, a carri, quand'idda ùn hè micca dura. L'ugni musgi basta ! Par tutti sti signari, cripatura ! » LISETTA : (poca cuntenti d'essa scantata, avvizza à senta sempri à stessa manera d'ammasgiulà, rispondi, pisendu a boci) « Ùn t'infanfà tantu, o Bufalò ! Tuttu u mondu à sà chì in casa d'altrò I prugnoli parini bonbuccò ! Culà, ancu l'asini roncani in fà maiò ! » Tandu a porta di u caseddu si spalanca è escini Ceccè è u visitori. SCENA V Tuttu u mondu hè prisenti, da davanti à u caseddu. U VISITORI : (incantatu da u locu, da u manghjà è u bia, cù a boci di quiddu chì ùn s'arresta di ringrazià) « Sò statu incantatu da u vosciu parlà, È po quiddu casgiu per spuntinà ! À metta à pettu, pocu si ni truvarà. Di ghjinnaghju, quandu u caprettu sarà staccatu, Vultaraghju à fà pruvista : mittitilu dà cantu, Mà chì hà, o Princesse, à nizzulà tantu ? » PRINCESSE : (voli fà sapè a u so patronu, ma ùn hà tantu curaghju à dilla è... pugna pianu pianu, spicchendu sillabi è paroli) « È bè !... È bè... ! Ùn sarianu più lagni Si unu di sti quattru cumpagni Spartissi cù mecu pani è cumpani. È LIONU, à dilla franca, saria d'accunsentu Si Ceccè è vò ùn ci truveti impedimentu ». U VISITORI : (avvizzu à vastà a so cara ghjucaredda, senza rifletta li dà u so parè) « Ùn sarè più sola mancu tù, Si à Ceccè, LIONU ùn servi più ! » CECCÈ : (cuntrariatu di perde un cumpagnu, pidda l'aria di quiddu chì ùn pò torcia u distinu) « Contra a passioni, luttà ùn si pò ! S'idda ti brama, va puri o LIÒ ! Mà... ùn ti sminticà, è volta quandi tu vò ! » (Partì LIONU cù PRINCESSE è U VISITORI. CECCÈ, tristu, si n'entri in u caseddu è i trè ghjacari, si ni stani zitti è bassi). Scena VI Semu di ghjinnaghju, faci fritu ; i ghjacari si sulliighjini SULTAN : (infritulitu, stringhji i spaddi, è si lagna) « À quandu troppu, à quandu micca ! D'istatina, sulioni chì tuttu si sicca, È di ghjinnaghju, semu quì, à sulià. LIONU, par sicuru, à u caldu sarà ! (s'ingrunchjulighja, appena di più) TURCU : (li venini à menti i paroli di u visitori, cù a brama di riveda à LIONU) « Ma, si ghjè mi n'invengu bè, Quiddu visitori avia prumissu à Ceccè Di vultà una volta staccatu u caprettu. Avà, semu à ghjorni, è l'aspettu, LIONU ci cuntarà a so vita di « Prifettu » LISETTA : (com'è s'idda pusessi nant'à un tizzonu, rispondi pugnendu d'esse calma) « Vita di « PRIFETTU », vita parfetta ! Hà vistu tuttu, cunnosci tuttu, ma... più a filetta. È no, asinacci, incapaci, pocu di bonu, Sempri straquati, ad aspittà u buconu, À nantu à chì versu hà da cantà, stu sapiintonu ? » TURCU : (pisendu u capu è stinzendu l'arichji) « Stanceti appena Chì sentu vena Quidda vitturona Culà pà u stradonu Chjichjulendu in i tafona Avà sì chì l'avemu, U me cori pari scemu ». (Ghjunghji a vittura cù u visitori, Princesse è Lionu) SCENA VII Tutti sò prisenti. In un cantu Ceccè è u visitori si toccani a mani, da l'altra ci sò i ghjacari. LIONU : (passa senza arristassi davanti à tutti è lampa d'un aria prissata) « Avareti da scusammi un mumentu : A sò, è si vidi, chì vo seti attenti, Tutti pronti à stammi à senta. Ma prima devu rinfriscammi a menti ! LISETTA : (inghjuriata) « Bò ! ùn hà tantu primura di i so cumpagni Ghjunghji è parti, com'è u ventu pà sti muntagni Ùn s'hè intesu nè i so canti, nè i so lagni ! » U VISITORI : (chì hà capitu a raghjoni di l'unu è di l'altra, cù calma) « Dalli tempu, o Lisè ! Ti cuntarà tuttu, meddu chè mè. » TURCU : (ni voli sapè di più è insisti) « Ma tù, o Princesse, contaci Com'è Lionu, for' di locu Hà fattu à campacci. À dilla franca, a capiscu pocu ». PRINCESSE : (cumencia cù boci allegra, ma ùn dura tantu) « À prima, a manghjera, l'asgiu, tuttu l'andava. È po, à long'andà, l'oziu u piddava : Pocu canti, pocu chjachjari, ma... chirchini Di l'ESSE spiccicatu, spuppulatu, Di l'ESSE persu, sparamundatu ! CECCÈ : (ghjirendu u sguardu versu a muntagna hà intesu i nichji di Lionu - bracci stinzatu cù un surrisu di fiertà) « À chì aspetta à Lionu hà tempu à perda : U so nichju varca a posta di « i cerva ». Sintiti, sintiti, o ghjenti u so cantu sfucatu ! A machja s'apri, è, libaru, lintatu. Abbracciatu da u ventu, ribomba, introvunatu : È schjatta, lindu è altu, di punta, in u custatu ! » (ùn caccia più l'ochji da nantu à a muntagna) LISETTA : (allegra, fiera, zampitendu supra à piazza) « Avali capiscu a lizzioni. U so cantu ùn vali spiigazioni. Aspetta, aspetta, o Liò ! Ci semu ancu nò ! » (Movini tutti i ghjacari. Ùn ferma chè Princesse). TENI U TO LOCU Parsunaghji : * L'arbitru, l'alivi, a scopa, a suvara, u lariciu. L'istati s'avvicina. Pà sti marini di Porti-Vechju si tirrani i buccati. I cinqui parsunaghji sò à cant'à mari. U soli pichja. SCENA I : IN PIAGHJA U LARICCIU : O ghjente cari, chì caldu, mi sentu affucà ! A caldaghja, insù, u celi sbianca, È roza à più puddè senza riffiatà. Hè vera chì di ligna po ùn manca ! Aghju u capu abbandunatu È u pedi assitatu. Stendu i me braccia impiciati Circhendu loca assirinati. Ma com'è u figateddu annantu à u fuconu, Spingunighju tantu chì pargu un piinghjulonu Chì faccia aghju ? Dì mi la tù, arbitronu ! L'ARBITRU : À vedati, cumpagnu furistinu, Lariciu, frateddu di u pinu, A pati mali quì, pà stu marinu. Sì tù mi voli ascultà Circati un locu par campà. A mè, u caldu, ùn m'asciuva a canneda Sò peghju sti vachi è sti vitedda Chì m'hani spuntatu i tinnarona Buttati di branu, fiddoli di l'arbitrona È di vaghjimu, à a merula, sta latrona, U bagu li scalda u corpu com'è tizzona. Sentu chirchinnà a me vicina, A scopa, soga senti a sichina ! A SCOPA : Mi sentu anch'eiu imbrustulì Ma ùn sò pronta à morra quì. Aghju sempri da bia è da manghjà In a me tamma pronta à schiattà. Sarani cuntenti st'artigiani Di tumbammi cù i so mani, Par cuntintà i cristiani : Zocca cuchjari è cuchjarona, Raspa furcini è furchittona, Alliscia pippi par i tabaccona. Ùn sò più indù piattammi Par fà compia i me malanni. Saraghju po a sola à lagnammi ? A SUVARA : Innò chì ùn sè micca sola. Tutt'u ghjornu sentu cantà a piola : Sett'anni di paci, è una ghjurnatola. Affacani in banda par scurticammi, Parini tanti morti di fami. À colpi, di filu o di calva (1) M'aprini u corpu chì Diu ni salvi. Ma qual'sarà stu svargugnatu, L'omu, stu scrianzatu, Caldu facendu, suvaru staccatu, Chì mi spodda sutt'à l'ochji di u vicinatu ? È quandu a morra di u livadori (2) Sarà spazzata da u carriadori, Chì ni farani di a mio sciappa ? Hè da idda chì veni a me zappa. À mè, u caldu ùn mi brusgia l'ossu Incù tuttu stu catarcionu (3) addossu, Nè u focu, nè a tampa Ùn mi farani stinzà l'anca. À tè, o sgiò alivi, ùn ti scurticani mai. Ma rimundulatu po, devi senta i to guai ? L'ALIVI : A rimundulera (4) ùn m'accurtisci micca a vita. È a me branca, da u preti benedita, A dumenica d'alivi - da l'omu chiamata - U faci spirà in una vita menu straziata. È a vechja vitta di l'annu passatu Sarà in locu sicuru accantata Aspittendu ghjovi santu par esse brusgiata. 1. calva : a parti plata di a piola 2. livadori : l'omu chì leva (chì stacca u suvaru) 3. catarcionu : u suvaru mai livatu 4. a rumundulera : taddà i vecchji branchi par dà forza à l'arburi. L'ARBITRU : Ugnunu sà chì tù sè l'arburi santu, Prifiritu da u cristianu è di valori tamantu ! À tempu datuti, u patronu indibitatu, Senza solda, si trova rimpattatu. (5) Ghjè ùn ti ghjungnu mancu à u ghjinochju Ma possu parà l'omu da l'innochju. Cù a me foglia inzachittata (6) Sempri à u coddu appicata : Spiranza in una vita sfrancata. A SCOPA : Arburi di fedi o arburi di dolu (7) Sè da carbonu o pà u lignagnolu. L'ARBITRU : Fedi ! par sicuru pocu n'hà ! Sè fiori par fiurì ma pocu par granà. Apposta chì tù stuzzichi, possu palisà : « Erode » tumbaia in paesi di Palestina Tinti Criaturi à manera purcina, Circhenduni unu di nascita divina : GHESÙ, chì a verghjina MARIA Piattaia da u culteddu è da a spia. A to fronda, un locu sicuru li paria, È traditori mai ùn ti cridia. Parchì hà trinnicatu quandu nimu i vidia ? Ni porti sempri a trista ghjastima. Tutti i cumpagni ti tenani in pocu stima. 5. Tempi fà l'alivi sirvia par pagà i debiti 6. Sachettu appicatu à u coddu par parassi da a cattiva sorte 7. L'arbitru hè ancu signu di morti « Chì tù ghjunghji ad' arbitru in bucca ! » : a morti A SCOPA : Ùn circà i cosi passati À a storia ùn semu liati ! L'ALIVU : Tù ùn sè di tanta durata : Tamantu fasciu par... un'infiarata ! U LARICIU : Avà mi trascaldeti a capichja (8) Firmetivi chì u soli pichja. Com'è l'arbitru prima l'hà ditta, Campà quì par mè hè finata. À quiddi chì volini cambià locu, A chjachjara fetila dura pocu ! A SUVARA : Solu ùn ti lasciaremu parta. Cù tecu vulemu sparta Aria frisca è tarra funda. Ma ùn voddu lascià a piaghja munda. Spullaraghju a me sumenti : Si sparghjarà à tutti i venti. Da Bonifaziu à Sulinzara, Suvarticcia (9) da copra a tarra. A SCOPA : Ci lasciarè, spergu qualchì cantu ! U lavu verdu, ùn lu farè tamantu. Incù l'aiutu di l'arbitru, u me cumpagnu Ni faremu un lavu verde è pagnu, Ma si tù un lasci qualchì tafona T'accamparemu pedi è brancona. Ancu si in marina possu campà À capu insù, anch'eiu, voddu campà. L'ARBITRU : Ùn possu lascià a scopa sola Sò prontu ad avviami versu a Vardiola (10) 8. Capichja : i fogli di u pinu 9. Suvarticcia : furesta di suvari 10. Vardiola : un locu à meza costa cundendu in U SPIDALI. L'ALIVI : À vulè essa quì è culà Ci hè più à perda chè à guadagnà ! Essendu l'ultimu à prununciammi, Incù voscu, qualchì passu voddu tirammi, Senza mai perda di vista, Nè mari, nè soli, tamant'artista ! U LARICIU : Artista ci n'hè monda Da poi chì a tarra hè ronda. Ma u tempu, senza mai patrona, À chì ùn lu conta, pocu pardona. (È tutt'è cinqui, u sguardu innalzatu, Atteppani, piantendu par ùn perda fiatu). SCENA II : À MEZA COSTA Ghjunti à meza muntagna Ugnunu in u sudori si bagna, Si lampani, stanchi morti Prighendusi una bedda sorti. A SCOPA : Quant'hè dura sta cuddata ! Prò ci farà una bedda pusata. U LARICIU : Ùn sarè tantu stanca : Più d'una branca ti manca, Strada facendu, strunchichjavi, A scuminzula (11) par istrada suminavi. L'arbitru, anch'iddu, s'allibiia Strapendu vitti à a malavia. 11. A scuminzula : i fugliuchji di a scopa. L'ARBITRU : Ùn voddu essa nè scrianzatu nè sputritu, Diciaraghju solu chì tù ùn hà capitu ! I branchi lampati à dritta è à manca Ùn erani pà essa menu stanca. A SCOPA : Da a piaghja à a muntagna Sarà verda tutt'à campagna. L'ALIVI : Meddu saria s'iddu fussi pulitu u locu Avaria menu da manghjà... u focu ! A SUVARA : Cumenciu à sentami rinfriscà u spinu, È po dighjà l'odori di u pinu. Par mè l'aria, avà, hè troppa fina Pocu è micca mi piaci a curintina. Si ghjè più luntanu vogu In u me locu più ùn sogu. L'ALIVI : Mi ghjunghji anc'à mè u zocculu (12), Cuddà basta ! Mancu incù u biacculu ! (13). 12. U zocculu (o u zucculu) : a trimuledda data da u fritu. 13. U biacculu : un bastonu. U LARICIU : Comu feti à zucculà ? Ni sò sempri à sguciulà ! A SUVARA : S'avvicina u to locu Cumpiarà u to focu. Quì supra t'aspetta u pinu U to frateddu, u to cucinu ? Hè vera chì tamanta sumidda Veni da a listessa famidda. U LARICIU : Di listessa famidda semu, Ma u stessu pignottu ùn avemu. Nè scorza, nè capichja, nè locu : À meza costa ci staraghju pocu, Una piccula rifiatata È po ripiddu a cuddata. A SCOPA : Tantu chì ci tarra, Ancu varcata a sarra, A me sumenti sparghjaraghju, Incù l'arbitru faremu un beddu paghju. L'ARBITRU : Aiò, lascemu quì i piaghjaghjoli ! Ùn aspittemu a ciuttata di u soli. (À chì nanzi, à chì appressu, Passu grevu, à pocu pressu, Scianchiendu à sgambiatendu Di sudori sguciulendu, À u pianu sbuccati Stanchi è malandati). SCENA III : NANTU À U PIANU A scopa, u lariciu è l'arbitru. U LARICIU : Mi si pari di rinascia, Quì si chì possu pascia : Pisci è vadini. Lavi è puzzini D'acqua liati. O, lochi beati ! A SCOPA : Ma chì musa l'hà puntu ? Hè scambiatu à tempu ghjuntu. Ghjè ùn cambiaraghju andatura, Impiaraghju, dapartuttu a natura. L'ARBITRU : U locu hè daveru campatoghju, Anch'eiu voddu piddà alloghju. Lasciaraghju quanchi piazza Pà a nocca è a spina raza. Un cantu trosciu è bruttu (14) Pà u ghjallicu è u caracutu. 14. Un cantu à l'umbria, invangunatu. U LARICIU : Pianu ghjà ! Scopa è Arbitronu. Quì nimmu hè patronu. Suvitati tutt'è dui m'aveti, Ma u pianu sanu ùn l'avareti. A SCOPA : Ma chì sò sti spartimenti ? S'hè rinfriscata a to menti ? Tamantu viaghju Par dati curaghju, È pà ringraziacci Rumpi a paci ! L'ARBITRU : Ùn ti la piddà à mali, In a vita si scontra carnavali : À quandu bianca, à quandu nera, Scambia restu a bedda manera. U LARICIU : Ancu s'idda ùn vi piaci a manera, Aghju campatu troppu à straziera. U me locu l'aghju trovu, È voddu scedda un campà novu. Sparghjaraghju i me brancona Pà fà friscu à l'arba barona. U codd'è fala di a zitedda (15) Mi sfrancarà di a sudizzichedda. Cantaraghju cù lu muntesi Canzoni da nimmu intesi. Quandu pisarà a vichjara Sarà scherza a me ciuffara. Appruntaraghju u me lettu (16), Mi ghjuvarà ancu di tettu. U so locu, ugnunu teni, Difindaraghju i me tarreni. Sarà longa a ritirata Par morra, a natura ùn hè prissata ! 15. A zitedda : un acidduchju. 16. Invichjendu, u lariciu si spunta è faci un lettu in cima. « CUMIDIOLA PÀ I ZITEDDI » « UNA MINA SCHIVIZIOSA » Parsunaghji : * Mina verda, mina turchina, mina giadda, mina russa è... Antonu. Antonu fighjola un disegnu : ci hè arba, soli, celi, arburi, mari, una fraula, un rusulaghju, una chjarasgia. ANTONE : Hè beddu stu disegnu ! Tutti aveti participatu ; Ma qual'hè u più degnu, Quiddu sempri mintuatu ? MINA VERDA : Arba frisca, tennera, pagna, Fogli verdi, spiranza di vita ! Copru a piaghja è a muntagna Da mè, a tarra hè culurita. MINA TURCHINA : In tarra ci stà a povara ghjenti ! Apri u to spiritu versu u celi, E u to sguardu nantu à u mari d'arghjenti : Stu mondu, cù mè, hè menu crudeli. MINA GIADDA : In u to mari di virdura Spunta a sciuma matura di a biada. In u to celi d'azuru Luci u soli, luci a stedda, giadda ! ANTONU : U vosciu parlà m'incanta, Ma com'hè chì mina russa, Solla, sola, nè parla nè canta ? Ùn fà neci d'avè a tussa ! MINA RUSSA : Aghju inguttitu di traversu Una chjarasgia, ferma, matura, È culuritu cù beddu versu Un rusulaghju, sangu di a virdura. MINA VERDA : Una chjarasgia... un rusulaghju ! Ùn ti sè tantu stancata ! Ma capitu pocu, aghju, Parchì sè frusta è spinzata ? MINA RUSSA : À mezu à tanta virdura Mi sò sminticatu Una fraula di bedda misura Chì tu avii piattatu ! MINA NERA : I beffi sò finiti : Ùn sarii in sta cundizioni, Dopu aveli culuriti : Ùn ci piddà par asinoni ! MINA RUSSA : Stamani Antonu m'hà chjamatu ; Vinia di fà un dittatu MINA TURCHINA : Ùn sò ciò chì tù dici ? Aspitemu tutti a virità. Ma si tù ùn ti spicci T'emu da fà parlà ! MINA RUSSA : Antonu è u dittatu ! Tinta criatura ! I sbagli, tanti crucifissi, In u campusantu di a scrittura, Numerosi, l'avia missi. MINA TURCHINA : Ma chì sò st'infrasati ? Sì no partimu in pricissioni, Par cruci, sarani purtati Tutti sti chjachjaroni ! MINA VERDA : À mè, mi pari d'avè capitu : Mina russa hà un difettu ; Dici, senza avè dittu Chì tutti i sbagli hà curettu. MINA RUSSA : Ùn la possu più piattà ! Tuttu u mondu, avali a sà ! MINA TURCHINA : U mari, u celi, chì diliziu ! Ma i sbagli, CHI SCHIVIZIU ! I TREDECI AMICHI Parsunaghji : * I dodici mesi è u picuraghju U PICURAGHJU : Pecuri n'aghju centu, Ma solu mi sentu Un amicu voddu piddà, Ditimi ciò chì vo sapeti fà ! GHJINNAGHJU : À mè, u prima tocca à parlà, A cannedda asciuta, l'aghju di ghjà, Ma com'è ugnunu a sà, A me acqua, à Maghju, u vinu lasciarà. U PICURAGHJU : Tocca à tè, avà O Pichininì, o Frivà ! FRIVAGHJU : (rispondi inghjuriatu) Pichininì, curtu curtu, maladettu ! Tuttu u mondu mi trova un difettu ! È ghjè, par fatti dispettu Cambiaraghju sempri baretta. U PICURAGHJU : Sarè forza tù, o Mà ! Chì ti trovi parfettu ! MARZU : (hè furiosu parchì u picuraghju si n'era risu d'iddu : « i pristaticci ») O Picurà ! ùn ti n'inveni più Quandu ti ni riddi di i me pochi virtù, A me morti a vulii ancu tù (17) Amichi, tutt'è dui, ùn saremu mai più. 17. I pristatici U PICURAGHJU : Aprili, ghjintili, ùn dorma più, U me amicu, sarè po dassi tù ! APRILI : À veda, pargu un durmichjonu Suppratuttu vistu da un tranchjonu. Ma fighjola appena i to muntona : In arba, parini tanti nivulona. Ma, ùn voddu parè un chjachjaronu, È lasciu a piazza à u me fratiddonu. U PICURAGHJU : È cù tè Maghju, chjamatu Maghjonu, Chì n'aghju da fà di u me pilonu ? MAGHJU : (d'un tonu fieru) U to pilonu, tenalu à cant'à tè Ma sì tù t'accurti da mè, I to casgi, curoni di rè, Com'è i fiori, muscarani à più pudè. U PICURAGHJU : O Ghjù ! Mi pari chì Maghju, fieru hè. Parla puri, to stogu à senta bè ! GHJUNGHJU : (d'una aria calma) À marchjà cù mè par issi prati, O quantu ghjastemi è quantu sudati ! Meddu sarà, prestu pidassi Carchi di casgi è di brocci passi, A strada di l'arba pagna di i bassi. U PICURAGHJU : L'istati, campà in muntagna mi piaciaria, Ma stà solu solu, ùn vularia. LUDDU : (cù voci dulci chì annanna) : À cantu à mè, in u to caseddu, Cantarè incù u vintuleddu, A ninna nanna di u ziteddu A ninna nanna di l'agneddu. (si ni volta à a so piazza). U PICURAGHJU : Ugnunu tira l'acqua à u so mulinu. Incù Austu, qual'sarà u me distinu ? AUSTU : (d'un aria fistosa) Saremu tutti in alligria, Par fistà à Santa Maria. Ci sarà da manghjà è da bia, Ancu pà i pecuri d'Andria. Nantu à i cudetti, à l'umbria. U PICURAGHJU : Parla com'è un libru stracciatu, O Sittem', fammi u to cuntatu ! SITTEMBRI : (allegru, un pocu cap'à chjappa) Ùn sarè micca solu In fiera di u Niolu. A siconda, a terza è u bassu Ribumbarani pà u chjassu ; È po ci sarà u muntagnolu À dà l'ataccu à u piaghjaghjolu. U PICURATGHJU : Ci n'andemu di foli in canzona. Par amicu, ùn voddu ghjirandulona. UTTROVI : (siveru è pocu cuntenti) I pastori l'aghju da liticà Quandu l'animali sò à ghjirandulà. Meli, noci, castagni à vulintà : Tendi a to sporta, o Paisà. U PICURAGHJU : (inghjuriatu) Di a to morti, ùn purtaraghju u dolu. Ma spicciemuci, chì sò sempri solu. NUVEMBRI : Inveci di parlà, apri i to ochja, U tempu si rumpi ; russi sò i poghja ! Di a to banda dà a testa À a più fiera, a pecura maestra. Chjama a piaghja ! Nienti l'arresta ! U PICURAGHJU : L'ultimu sè tù, o Missià ! Più si ni senti è menu si ni sà. Ùn sò più incù qual'andà ! DICEMBRI : (calmu ; omu di cunsigliu) U ditonu da u maiò Spiccalli ùn si pò. Aprili incù Maghju Faci un beddu paghju, Com'è di a mani, i diti, Saremu sempri uniti, Sì à dodici porti pichji Intrarè in casa di i « TREDICI AMICHI ».