Juan Mari Lekuona



Ille oriko eme oparo:
            gure gurariz illikan ago.
            Illotza:
            ostu diņagu biotza!
            
            Ikusi aunagu billuts-billutsean,
            larru lotsean,
            eme giroko bipil utsean.
            Gaur gorputz datzan,
            milla begien izormen latzan,
            nai iastakorrak duan baratzan...
            
            Ederra intzan
            t'ezin ezkuta;
            jarri bearra denen eskuta.
            Ire ez intzan; ez intzan jabe.
            Ezin gelditu eskeiņi gabe
            orori.
            Denen saretan bear erori!
            Diru truke
            baliosa intzana merke.
            Sabel beteak galtzen dio lotsa.
            
            Diruak arri-biur biotza.
            Maite-eza den odolostu aun
            labain zorrotza.
            Ederrak au din amarren:
            ororentzat izan aurren,
            iretzako urren,
            gain da barren.
            Gogaitgarria sentitu den nazka.
            Ezin iņola estura au aska.
            Ezin iritxi:
            Enpu albokan gozamen gutxi.
            Il-zorian guk jarri aunagu
            milla loxintxa, milla palagu.
            Nazkatu aiz da
            kendu den bizia.
            Pastillas irentsi, aaztu guzia.
            Erabaki den ire auzia...
            Artu den betiko egun luzia!
            Eme oparo:
            guk eraginda illikan ago.
            Meretriz opari triste.
            Ez intzan aurdun;
            guziekiko bidean jardun...
            Egigun barka.
            Nere biotza den deadarka.
            Meretriz illa:
            Iretzat diņat otoitz ixilla:
            -"Betoz zeruko birjiņen saillak
            gaur ire billa!".
            
            Juan Mari Lekuona
            MERETRIZ ILLA
            (Muga beroak 56-57)
             
            Ez zegoen soroko zola berderik:
            zokorik-zoko, alfonbra gorria;
            lurrez-lur, ilekizko goroldioz estalia.
            
            Ez zegoen dilindan zeru-minik:
            ormako laukietan gortina zuriak,
            paisajearen betazaletan eskegiak.
            
            Gorputz biluzien ordez,
            ikus zitezkeen
            andereņoen kamisoi banoak:
            esfera xurien estalgarri planoak.
            
            Eta eguzkiaren lekuan,
            tik-tak ordulari,
            erloju mekanikoaren konpas zehatza:
            aska-ezinezko katea latza,
            katekorratza.
            
            Bizilekua.
            Naturaren ausikitik babes segurua:
            kaobazko zuraki beltzek
            eta ate gris argiek hornituriko
            gaztelua:
            lur kontran kokaturiko gizazolua.
            
            Eta leihotik kanpo,
            paradisu galdu bat,
            goizeko lanbrotan,
            alertzen eta belar finaren erreinua.
            
            Juan Mari Lekuona
            BIZILEKU 1
            (Ilargiaren eskolan 19-20) Lurraren altzotik
            izarren begiek erakarria naiz;
            atrazio-joeratik
            askatu nahi duten buztin pusketa;
            egan hasi nahi nukean lur multsoa.
            Izarretan dago nere destinoa.
            Beharrik, halare,
            lurpera noa:
            lurraren-pean osa dezadan
            lur-hatsak duen misterioa.
            Nere historia
            ludiaren kondaira bezain luzea da:
            munduaren hasieratik jaiotzen ari naiz
            lurrarekin;
            ta munduaren azkeneraino hiltzen joango naiz lurrarekin,
            azkenik gabeko aldatze batean,
            nigan legea den joera betean.
            
            Itsasoen uretan sortua naiz.
            Eguzkiak jaio erazia.
            Haizeak elikatua.
            Mendiek azkartua,
            laiņoek barnez taxutua,
            pagadi berdeek arimaz osatua,
            harripeek gizarteratua,
            iturriek sendatua,
            zugaitzek bedeinkatua...
            Oi lurra! neregan
            naizenaren guzia!
            
            Lurrean errotua nago.
            Areago:
            lurra nauzu.
            Modu bereizian; baina lurra.
            Nere jatorria lurretik heldu da.
            Lurraren altzoan landaturik daukat
            zilbor-estea.
            Mendi egalean etxea.
            Mundu-azal larrutuan dut
            norabaitera erromes-bidea
            Ogi-oliotan indarra;
            ardo arrosatuan izpiritua.
            Urrea, zilarra.
            Lana, desolazioa, negarra.
            Eta herria bezela.
            lurralde batean nago hedatua.
            Lurrean dut ohantze.
            Bera ondarea.
            Goieneko harkaitzetan
            nere ederra, nere dizdira.
            Sentidurik bada ludian
            lurra dut legea;
            egun-oro loretzen den lorearen pare,
            aldian aldiko salbabidea.
            
            Gero azkenean,
            eten-gabean,
            kraskatzen bait-loa bezela,
            lurrak du berekin
            gera-eziņezko behera beharra;
            artesi, dardara.
            bolkan gorituen surtako herrautsa.
            Mundu kaotiku honi
            sentidu bat aurkitu nionean,
            lurrak zigortu ninduen
            errukirik gabe,
            bere lege gogorrean.
            Menderakaitza dut lurraren indarra?
            barru-eskema guzien eraso gogorra;
            kultura pausoen amildegia;
            mistika-muinaren urratzailea.
            Lurrak suntsituko du guzia
            ordua datorkenean.
            Eta berriro hasi nindeke lanean,
            asmoak, ideiak, planak,
            lurraren eusle egiņik
            ikusi nahiean,
            logos sakon baten zahar-berritzean.
            Bainan lurraren histori luzean
            hau dut destinoa:
            izar-hil baten itsas-ontzi bakartian
            haruntz noa;
            jo-muga dut herioa.
            
            Juan Mari Lekuona
            LURRA NIGAN
            (Muga beroak 110-113)