Apopyrã 1

Ko atyguasu pavême guarã, mitã ha’e mayma yvypóra ne’irava omboty 18 ary; noimei
ramo ambue mba’ére léipe guarã okakuaapáma ary mboyve.

Apopyrã 2

1. Tetãnguéra omoñeiva ko atyguasu pavê omboajéta mayma pojavereko ipype
oñemboysýiva, ha omoañetéta hetãpype peteiteiva mitãme guarã, ojapo’yre poravo, ha avavépe omboyke’yre irrása térã ipire sa’y rupi, kuña terã kuimba’e hagüere, ñe’ê, Tupã’andu térã temimo’ã oguerekóva rupi; avei tetã ýrõ aty heñói hague, mba’erekohápa ýrõ nahániri, oimba porãha hetepe; hogapypa mba’éicha térã oimeraêva ambue mba’e itúvakuéra ýrõ ñangarekohára ani hagua reheguáva.

2. Tetãnguéra avei oñeha’ãmbaitéta iñañete hagua mitãnguérape ñangareko ani hagua
oñemboyke, oñembotapykue térã oñembohasa asy, ituvakuéra ýrõ hogaygua ha iñangare-
koharakuéra rekokuére, rembiapo, remimo’ã térã jeroviakuéra.

Apopyrã 3

1. Mitãme ou porãva itenondeva’erã tapiaite: kóva ojeguerekóta tesa rendondépe
opaite tembiapo ha tembiapoukapy osêva pe institución-kuéragui ha Poderes del
Estadogui.

2. Tetãnguéra oñe’ême’ê omoañetévo mitãme ñangareko tekotevéva ohupyty hagua jei-koporã, ojeguerekóvo tesa renondépe tuvakuéra pojavereko ha rembiaporã, avei umi
ñangarekoharakuéra léi renondépe ha, upevarã omoiva’erã tembiaporã léipe ha insti-tuciónkuérape guarã.

3. Tetãnguéra oguerekova’erã hesápe mayma institución mitã reheguápe iñañete hagua umi tembiaporã leikuéra omoiva chupekuéra, tenondete voi umi segurida ha tesãi rehegua, ha avei umi oñangarekóva retakue ha ikatupyrykue.

Apopyrã 4

Tetãnguéra ojapova’erã opaite mba’e tekotevêva ha oguenohêva’erã leikuéra iñañete
hagua umi pojavereko ojehechakuaáva ko atyguasu pavême.

Umi mba’e jeguereko, jeiko oñondive ha apytu’u kakuaápe, tetãnguéra ojapova’erã
ikatukue ome’êva ha tekotevérõ oipytyvova’erã chupe ambue tetãnguéra.

Apopyrã 5

Tetãnguéra omboajeva’erã pojavereko ha tembiaporã tuvakuéra oguerekóva; avei umi
ogaygua térã comunida pegua, costumbre upepegua he’iháicha; avei ñangarekoharakué-
ra mitãre léi renondépe; okakuaávo ohóvo iñakãme ha hetépe, ombohapévo mitãme
pojavarekokuéra ko atyguasu pavême oiva jeporúpe.

Apopyrã 6

1. Tetãnguéra ohechakuaa mayma mitã oguerekoha ijeheguiete voi pojavereko oikovévo.

2. Tetãnguéra omoañeteva’erã ikatukue ome’êva mitãme ijeikove ha iñakãrapu’ã.

Apopyrã 7

1. Mitã oñeanotãva’erã onasére voi ha upeguive oguereko pojavereko héravo, hetãvo
ha ikatu guive, oikuaávo isy ha itúvape ha ko’ãva oñangarekóvo hese.

2. Tetãnguéra oñangarekova’erã ko’ã pojavareko iñañete hagua leikuéra tetãmegua
he’iháicha, ha avei iñe’ê ome’ê haguéicha ambuekuéra tetã ndive ko’ã mba’épe ani
hagua mitãgui oiko petei tekove hetã’yva.

Apopyrã 8

1. Tetãnguéra oñe’ême’ê omboajévo mitã pojavereko oñangarekóvo hekoteére ogueroikéva
pype hetã, héra ha joajupy hogaygua ndive léipe he’iháicha.

2. Sapy’ánte oñeserõ léigui ha ojepe’a petei mitãgui hekotee rechaukaha tetãnguéra
oipytyvõva’erã pya’e oñeme’ê jey hagua chupe upe imba’éva.

Apopyrã 9

1. Tetãnguéra oñangarekova’erã ani hagua mitã ojei ituvakuéragui, ko’ãva ndoipotái-
rõ. Ha katu ojehúne mburuvichakuéra ohechárõ oiha tekotevê, tuvakuéra ombohasa asý-gui mitãme, térã ha’ekuéra ndoikóirõ oñondive. Mburuvichakuéra ohekava’erã mitãme
ouporãvétava ha ojejapova’erã léipe ha’iháichaite.

2. Ko’ã oje’eramóva ojekuaaukava’erã mayma tekovévape, oguerekova hembiaporã ko
mba’épe oikuaauka hagua hemimo’a umi ojejapotava rehe.

3. Tetãnguéra omboajeva’erã pojavereko oguerekóva mitã ndoikóiva isy, itúva térã
mokõivéva ndive, ojuechávo jepi mokõivéva ndive, ndou porãvéita mba’érõ mitãme
ambue hendáicha.

4. Pe tuvakuéra jei ojuehegui oúrõ tetã po rupi(mbokoty, omondo tetã ambuépe,oju-
kauka térã omano oi jave Estado pópe peteiva ýrõ mokõiveva umi tuvakuéra, térã pe
mitã), upe tetã omombe’uva’erã tuvakuérape térã pe mitãme ýrõ ambue hogayguápe
ijárõ, mba’épa oiko ra’e chuguikuéra.
Ndojapova’erãi upéicha sapy’ánte ndouporãita ramo mitãme Tetãnguéra ohechava’erã
avei ko’ã mba’e jerurépa ijehegui voínte ndoguerúima mba’e vai tapichakuérape
guarã.

Apopyrã 10

1. Tetãnguéra rembiaporã apytépe, apopyrã 9,1 pe he’iháicha, mayma jerure ojapóva
petei mitã térã tuvakuéra oike hagua ambue tétame, ýrõ osê hagua chugui oñembyaty
potávo hogaygua ndive, tetãnguéra omoneiva’erã pya’emi ha iporãve haguaicha.
Tetãnguéra oñangarekova’erã avei ani hagua upe mba’ejerure opyvoi ivai umi ojeruré-
vare térã hogayguakuérare.

2. Petei mitã oguerekórõ isy ha itúva ambue tétame, oguerekóta pojavereko ojotopávo
jepi hendivekuéra.
Upevarã he’iháicha apopyrã 9,1 pe, tetãnguéra omboajéva’erã mitã ha tuvakuéra ipo-
javereko osêvo oimeraêva tetãgui, ha hetã teégui avei; avei oikévo hetã teépe. Léi
rupive mante ikatu isãmbykyve pojavereko ojeguerekóva oñesêvo oimeraêva tetãgui.

Apopyrã 11

1. Tetãnguéra omoiva’erã tembiaporã ojokóva mitã jegueraha tetã ambuépe ha mitã je-
guereko hekope’y umi tétame.

2. Ko’ã mba’erã tetãnguéra oñemoiva’erã petei ñe’ême ha ombokuaiñe’ê ojapóva.

Apopyrã 12

1. Tetãnguéra omoañeteva’erã mitãme, oipurukuaa vove iñakãtee, pojaverekóva oikuaau-
ka hagua hemimo’ã opaite mba’e mitã reheguápe; okakuaa ha hi’ajúvo ohóvo pe mitã,
ovalevéne avei temimo’ã oguerekóva.

2. Upévare oñeme’êva’erã pa’u mitãme oñehenduka hagua mayma procedimiento oikóva he-
sére; ha upéva ikatu ijehegui voi, térã hembijokuái rupive, ýrõ katu institución
upevarã oiva rupive, oñangareko umi mba’e tétãmegua léi he’iháicha.

Apopyrã 13

1. Mitã oguerekóva’erã pojavereko oñehendukávo ha’ehaichaite; ko pojaverekópe oike
ikatuha oheka, ombyaty ha omosarambi marandu ha temimo’ã opaichagua, ojejoko’yre;
péva ikatu ñe’ê rupive, kuatia, apytu’u poty ha oimeraêva tembiporu pe mitã oipora-
vóva rupive.

2. Ko pojavereko ikatúne oñemosambyky léi rupive mante, tekotevêramo:

a) ambuekuéra pojavereko iñañete hagua; ha
ã) oiko hagua; tetãpýpe kuhyje’y, py’aguapy, tesãi ha tekoporã.

Apopyrã 14

1. Tetãnguéra omboajeva’erã mitã pojavereko oguerekóvo ijeheguiete iñapytu’u reñói,
ipy’a remiandu ha itupã’andu.

2. Tetãnguéra omboajeva’erã tuvavakuéra pojavereko ha rembiaporã, ha avei umi jo-
kuaihára léi renondépe, eisambyhývo mitãme oipuru hagua ipojavereko ipu’aka rupi
ohóvo ijehe.

3. Tupã andu teéva ñemboguata ikatúne léi rupive oñembosambyky upéicha ojerureramo
ambuekuéra yvypóra py’aguapy, rekoporã, rekoresãi ýrõ ipojavereko ha isãsokuéra.

Apopyrã 15

1. Tetãnguéra ohechakuaa mitã pojavereko oñomoiru ha ojoajúvo atýpe, ha avei oñem-
byatývo py’aguapýpe.

2. Ko’ã pojavereko jeporúpe noñemoiriva’erã mba’eveichagua jejoko lére oho’yva ha
oñekotevêva petei ava’aty porokuapavême oñeñangarekohápe py’aguapy ha tekoporã tetã-
pypeguáre ha ambuekuéra pojavereko ha rekosãsóre.

Apopyrã 16

1. Avaveichagua mitãrekoteére ndaikatúi ojepokóvo pokarême, upeicha avei imomarandu
térã herakuãporãnguére.

2. Mitã ipojavereko léi omo’ãvo chupe ko’ã mba’égui.

Apopyrã 17

Tetãnguéra ohechakuaa tuichamba’eha tembiporu marandu mosarambihakuéra ha oñangare-
kova’erã mitãme oguahê hagua marandu opáguio oúva, tetãpygui ha ambuekuéra tetãgui,
tenonderãite voi umi marandu oipytyvõva mitãme hekoporã ha hekoresãi hagua.
Upeva’erã, tetãnguéra:

a) Omokyre’yva’erã marandu mosarambihakuérape, oikuaauka hagua marandu ha kuatiahai-
pyre, ha maymáva omoakãrapu’ãkuaáva mitãme, apopyrã 29 he’iháicha.

ã) Omomyiva’erã tetãnguéra ñopytyvõ rupi marandu apo ha ñemosarambi tetãpýpegua ha
ojeguerúva ambue tetãgui.

ch) Omokyre’yva’erã ojejapo ha oñembosarambi hagua aranduka mitãme guarãva.

e) Omokyre’yva’erã marandu mosarambihakuérape ohechakuaa ha ojesareko hagua mitã
ñe’êre aty imbovyvéva térã ypykuéra apytegua rehe.

ê) Omomgu’eva’erã oñemoi hagua tembiapoukapy omo’ãva mitãme umi haipyre ha marandú-
gui ikatúva ombyai chupe, oje’eháicha apopyrã 13 ha 18 pe.

Apopyrã 18

1. Tetãnguéra oñeha’ãmbaiteva’erã iñañete hagua sy ha túvape tembiaporã peteicha
oguerekóva mitã mongakuaa ha moakãrapu’ãme. Péva ha’e tembiapo opa áragua ha’ekuéra
oguerekóva; ha ipore’yme umi jokuaihára léi renondépe oguerekóva. Iñangekói tuicha-véva ha’eva’erã tapiaite umi mba’e ouporãva’erã mitãme.

2. Iñañete hagua umi pojavereko oñemboysýiva ko atyguasu pavême, tetãnguéra oipyty-
võva’erã tuvakuérape, ha avei umi jokuaihára añeteguápe ojapo hagua hembiaporã mitã
mongakuaápe; ha oñeha’ãva’erã oñemoi hekopete umi institución ha ambue mba’apohára
oñangarekova’erã.

3. Tetãnguéra omoiva’erã mayma tembiapoukapy tekotevêva, ikatu haguaicha umi mitã
tuvakuéra omba’apóva, ipojavereko oipurúvo umi tenda oñemoiva mitãme ñangarekorã.

Apopyrã 19

1. Tetãnguéra omoiva’erã opaite tembiaporã tekotevêva, léipe, Estado ha ava’aty
rembiapópe, avei tekombo’épe omo’ã hagua mitãme opaite mba’e ikatúvagui ombyai
chupe hetépe ha iñakãme, térã noñeñangarekói hese hekópe, ojeguereko asy, oñe-
momba’aporei, ojepuru vairã; ha ko’ápe ija ave jeporu tie’yvairã oikoaja ituvakuéra,
térã jokuaihára léi renondépe ýrõ ambue tapicha ndive.

2. Ko’ã tembiaporã oñangarekóva apytépe oine, tekotevêrõ, apopy ipya’éva oipytyvõva
mitãme ha iñangarekohárare ha ojehapejoko hagua mba’e vai. Oiro káso oñeñembosarái
vaihápe mitãre oñembyesakãva’erã ha ojepe’a umichaguapógui.

Apopyrã 20

1. Umi mitã ndoikóiva hogaygua ndive sapy’a térã tapiaite ýrõ osêva hógagui ojehe-
cháre oikoporãvetaha Estado oñangarekoporãva’erã hese ipojaverekógui.

2. Tetãnguéra omoañetêva’erã hetãmegua léipe ambueveichagua ñangareko mitãme guarã.

3. Umi ñangareko apytépe oiva’erã: mitã ñemohenda ogapy oñangareko haguáme hese;
avei ta’yrangaramo(adopción) oikótava; térã institución upevarã oivape oñemoinge.
Oñemohu’ãvo ko ojeguerekóne tesa renondépe ani osê mitã rekombo’e, avei moõguipa ou
(hekotee, itupã’andu, iñe’ê).

Apopyrã 21

Tetãnguéra oguerekóva adopción iléipe oñangarekova’erã itenonde hagua, tapiaite mi-
tãme ouporãva ha:

a) Oñangarekova’erã adopción omoañete hagua, mburuvicha upevarã oivamante. Ha ko’ãva
ojapóne léipe oiva apopy ojerureháicha; avei ombyaty rire mayma marandu tekotevêva
he’ihápe ikatuha oiko upe adopción, upéicha oiko hagua oñemyesakã porã rire chupe
adopción rehegua.

ã) Ohechaukava’erã pe adopción ambue tétame ikatuha ha’e avei petei tape oñangareko
hagua mitãre; ndaikatúirõ oñemohenda porã hetãme.

ch) Oñangarekova’erã pe mitã ojeadoptáva ambue tétame toguereko hetãmeguáicha avei
umi léi omo’ãva chupe.

e) Omoiva’erã mayma tembiaporã tekotevêva, oikórõ petei adopción ambue tétame, ani
oiko chugui petei mba’eñemuha omboviru hetáva hekope’y umi imboguataharépe.

ê) Ko apopyrã rembipota ojejapopotávo, oñemoiva’erã petei ñe’ême, petei ýrõ hetave
tetã ndive, ha oñeha’ãva’erã pe mitã ñemohenda ambue tétame oiko hagua umi autorida
ha institución upevarã oiva rupive.

Apopyrã 22

1. Tetãnguéra omoiva’erã tembiaporã tekotevêva ikatu haguáicha mitã oikoséva kañyhá-
ramo (refugiado), térã ha’émava kañyhára leikuéra ha apopýpe he’iháicha, tohupyty,
peteichante oiramo ha’eño térã ituvakuéra ndive, ñangareko ha pytyvõ iñañete hagua
chupe umi pojavereko ko atyguasu pavême ojehaíva, ha avei umi ambue leikuéra tetã-
nguéra omoimava’ekuépe.

2. Upevarã tetãnguéra oipytyvova’erã, ikatu haguaicha, umi tembiapo Naciones Unidas
omboguatávape, ha avei umi aty porokuái omoiva térã umi jehegui oguatávape, oñanga-
reko ha oipytyvõ hagua mayma mitã kañyhára rehe, avei ojuhu hagua ituvakuérape ýrõ
ambue hogayguápe, ha upéicha oñembyaty hagua hogayguakuéra ndive.

Sapy’ante ndaikatúiramo ojejuhu túva térã hogayguáre, oñemo’ãne pe mitãme oñemo’ã-
háicha umi hogaygua’yvape ko atyguasu pavême oje’eháicha.

Apopyrã 23

1. Tetãnguéra ohechakuaa mitã noimbaporãiva iñakãme térã hetépe oiko porã va’erãha,
iñañete hagua heko marangatu, ipu’aka haguáicha ijehe ha oguereko hagua hembiaporã
itáva ryepýpe.

2. Tetãnguéra ohechakuaa mitã noimbaporãiva oguerekoha pojavereko oivo hese ñanga-
reko iporavopyréva. Ha ombohape ha omoañeteva’erã upe ñangareko, ikatu haguéicha
mayma mitã oikotevêvape avei oipytyvõva’erã. Ha ombohape ha omoañeteva’erã upe
ñangareko, ikatu haguéicha mayma mitã oikotevêvape avei oipytyvõva’erã umi iñanga-
rekohárare hembijerurépe ha mitã rekoañete oikotevêvape.

3. Upe pytyvõ he’íva, reínteva’erã, ikatúma guive, ha upevarã ohechava’erã tuvakuéra
oguerekóva, ha ha’eva’erã pe mitã ohupyty hagua tekombo’e, ñembokatupyry, tesãireko, ñembo-
hekoporã jevy, ñembosako’i mba’aporã ha vy’arã, diversión-rã péicha ojehekáne pe
mitã akãrapu’ã ha ijeike ava’atýpe.

4. Tetãnguéra oikuaaukáne ojupe mba’eichapa oñemba’apova’erã arandu pyahúpe oiháicha
mitã noimba porãiva hesãi jevy hagua ha avei ko’ã mba’asy ojehapejoko hagua. Ko’ã
mba’épe ojehechakuaáne umi tetã imboriahuvéva remikotevê.

Apopyrã 24

1. Tetãnguéra ohechakuaa mitã pojavereko hesãi porãmbaitévo; avei oivo hese ñanga-
reko hasyramo, ha oñembohekoporãjevývo. Tetãnguéra oñeha’ãva’erã ko’ã pojavereko
iñañete hagua opavaite mitãme.

2. Tetãnguéra omoañeteva’erã ko’ã pojavereko ha omoiva’erã ko’ã tembiaporã:

a) Sa’ive mitã omano hagua;

ã) Oñepohãno hagua hekópe ha hendápe mitã oikotevêva;

ch) Orairõva’erã mba’asykuéra ha avei karu’ý, ohupyty haguáicha opavavépe hi’upyrã
ha y hesãiva;

e) Toi pohanohára oñangarekóva sýre imemby mboyve ha avei uperire;

ê) Opavave toikuaa, ha tenonderãite túva ha mitãnguéra, mba’éicharamopa mitã hesãi
ha okaru porã; avei mba’e porã aguerúva isýre okambúva, ha ipotiva, ha’e ha hekoha;
mba’eicharõpa ohapejokóne accidente avei, tohupyty tekombo’e, ha toñepytyvõ chupe
umi tekombo’e jeporúpe.

g) Toi ñangareko mba’asy mboyve; toñembohape tuvakuérape; ha toi tekombo’e ha servi-
cio mitã retakue jeguereko rehegua.

3. Tetãnguéra omoiva’erã mayma tembiapoukapy tekotevêva opa hagua umi tekojepokuaa
ombyaíva mitã rekove resãi.

4. Tetãnguéra oñe’ême’ê oñopytyvõvo iñañete paite hagua ohóvo pojavereko ojehechau-
kuaáva ko apopyrãme ha upevarã oñemotenondéne umi tetã oiko’ivéva remikotevê.

Apopyrã 25

Tetãnguéra ohechakuaa, mburuvicha oguerahaukáramo mitã oñepohãno haguáme, péva
oguerekoha pojavereko ojehechávo jepi chupe, ojekuaa hagua mba’éichapa ohohína upe
iñepohãno, ha mba’éichapa ojeguereko chupe upe tasyópe.

Apopyrã 26

1. Tetãnguéra ohechakuaava’erã poavavê mitãme ipojavereko ava’aty ñangareko; ha
omoine mayma tembiapoukapy tekotevêva iñañete hagua ko pojavereko léi hetãmegua
he’iháicha.

2. Umi pytyvõ ñeme’ême, ijavove, ojeguerekóne tesa renondépe pe mitã rekotevê ha
heko; avei iñangarekoha reko, ha mayma techakuaa oiva’ekue ojejapokuévo ype mba’eje-
rure mitãme guarã.

Apopyrã 27

1. Tetãnguéra ohechakuaa pojavereko mayma mitã oguerekóva, oikove porãmívo, okakuaa
porã haguáicha hetépe, iñakãme, hi’angape, hekoporãme ava’aty ryepýpe.

2. Tuvakuéra ha mayma mitãre oñangarekóva rembiaporãtee ha’e, ikatukue ome’êháicha,
tomoi umi mba’e tekotevêva mitã okakuaa porã haguáicha.

3. Tetãnguéra, ikatukue ome’êháicha, omoiva’erã tembiapoukapy oipytyvõva tuvakuérape
iñañete hagua ko pojavereko ha, tekotevê jave, ombohasava’erã mitãme pytyvõ okaru
hagua, oñemonde ha oñembohóga hagua.

4. Tetãnguéra omoiva’erã mayma tembiapoukapy tekotevêva, tuvakuéra ha ambue oiva
mitã ñangarekohárarõ, ome’ê hagua viru mitãme guarã, peteichante oikórõ hetãme ýrõ
ambue tétame. Upe ñangarekohára oiro ambue tétame, Tetãnguéra Oñeha’áne upe tetã
oike hagua avei ko’ã ñe’ême’ê.

Fuente

Diario Ultima Hora de Asunción - Paraguay