EGILS  SAGA  EINHENDA  OK  ÁSMUNDAR  BERSERKJABANA


1. Hvarf Brynhildar konungsdóttur
Hertryggur hefir konungr heitit. Hann réð fyrir austr í Rússía. Þat er mikit land ok fjölbyggt ok liggr milli Húnalands ok Garðaríkis. Hann var kvángaðr. Hann átti tvær dætr. Hét hvártveggi Hildr. Þær váru vænar ok vel skapi farnar ok váru sæmiliga upp fæddar. Konungr unni mikit dætrum sínum. 
Einn tíma bar þat til tíðenda, at konungr fór á dýraveiðar, en in eldri Hildr á hnotskóg ok konur hennar. Hún var kölluð Brynhildr. Kom þat til þess, at hún vandist við riddara íþróttir. Nú sem þær búast heim ór skóginum, kemr eitt mikit dýr, þat er hjasi heitir, fram at þeim. Þat var mikit vexti ok grimmt. Þat á lengstan aldr af dýrum, ok er þat fornmæli, at sá, sem gamall er, sé aldraðr sem einn hjasi. Þat er skapt sem glatúnshundr ok hefir eyru svá stór, at þau nema jörð. En er þær sá dýrit, hljóp síns vegar hver, en dýrit greip konungsdóttur ok hljóp í skóginn, en konurnar sögðu heim þessi tíðendi. Varð konungr mjök hryggr ok lætr leita, ok finnst hún hvergi. Kemr engi sá, at honum kunni þar til at segja. Dofnar hér yfir sem annat, ok líðr til jóla. 

2. Hvarf Bekkhildar ok frá Ásmundi
At jólum helt konungr veislu dýrliga. Hildr in yngri nam hannyrðir ok sat í skemmu, ok var hún Bekkhildr kölluð. Hún var vitr. Inn fyrsta dag jóla sendir konungr eftir dóttur sinni, ok nú býr hún sik ok sínar skemmumeyjar, ok ganga út á strætit, ok fylgdu þeim sæmiligir hofmenn. En er þær váru komnar fyrir grasgarð nokkurn, heyrðu þær gný mikinn ok sá fljúga einn ógurligan gamm. Sýndust þeim hans vængir breiðast út yfir borgina, ok kemr mikit myrkr, en þessi gammr tók konungsdóttur ok flýgr burt með hana, en laust til bana tvá hennar þjónustumenn, en allir urðu ógurliga hræddir. 
Kómu þessi tíðendi nú í höllina, ok varð konungr dapr mjök. Hann mælti: "Seint vill frá hefja um þann mannskaða, sem vér fáum. Kann ek eigi at skilja, hverjar óvættir á munu liggja. Því skal þau mín orð mega bera, at hverr, sem þat vill vinna til minna dætra at leita eftir þeim, þá skal sá, sem þær finnr, eiga þær ok þriðjung míns ríkis, en ef þær finnast dauðar, skal sá hafa inn besta jarlsdóm í mínu ríki ok þá gifting, sem hann vill." 
En margir sögðu, at mikit væri út gefit, enda væri til mikils at vinna. Líða nú jólin, ok ferr hverr heim til síns heimilis, ok þykkir mörgum mikils verð þessi tíðendi. 
Líðr nú vetrinn ok sumarit eftir, ok at áliðnu hausti bar þar til tíðenda, at þar kom skip eitt lítit vexti, en allt gulli búit fyrir ofan sjó. Þar váru á þrír tigir manna ok þjónustumenn at auki. Konungr var fyrir í höfninni. Þeir gengu fyrir konung ok kvöddu hann. Hann tók vel kveðju þeira ok spurði, hverir þeir væri, en sá kveðst Ásmundr heita ok kallaðr berserkjabani, er fyrir þeim var. 
"Hversu gamall maðr ertu?" sagði konungr. 
"Sextán vetra," sagði Ásmundr. 
"Þik hefi ek gildastan sét," sagði konungr, "á þeim aldri, eða hvaðan ertu at kominn?" 
"Ór hernaði," sagði Ásmundr, "en nú er komit at vetri, ok viljum vér hafa hér friðland í vetr. Skortir oss eigi fé at leggja fyrir vára menn." 
Konungr segir þat til reiðu. Lætr Ásmundr færa föng sín af skipi, ok var þeim fengit sæmiligt herbergi at geyma sitt gós, en oftast drakk Ásmundr í konungs höll. Hugnaðist Ásmundr þar vel ok hans menn. 

3. Frá Agli einhenda
Þá er Ásmundr hafði verit þar mánuð, var þat einn dag, at konungr sat yfir drykkju, at menn kómu í höllina átján saman, allir mjök sárir. Sá hét Rögnvaldr, er fyrir þeir var, landvarnarmaðr konungs. Hann kvaddi konung. Konung tók vel kveðju hans ok spurði, hverr hann hefði svá harðliga leikit. 
"Maðr er einn kominn í land yðvart," sagði Rögnvaldr. "Sá heitir Egill. Hann er illr viðreignar. Hann rænti land yðvart, ok fór ek til móts við hann, ok hafði ek fimm skip vel skipuð, en Egill hafði eitt skip ok á þrjá tigi manna. Þóttumst ek hafa ráð hans í hendi mér, en svá skildu vit, at ek kom á flótta, ok váru drepnir menn mínir allir utan þessir. En Egill þessi hefir aðra hönd ok er kallaðr Egill einhendi, ok vinnr hann meira sigr með þeiri, sem af er. Er þar búit um eitt sverð, ok er þat dverga smíði, ok er því læst at fyrir ofan úlflið, en hans högg standast engir menn. 
"Gekk Rögnvaldr þá til sætis ok datt dauðr niðr. Konungr mælti: "Eigi má ek þat þola, at þín sé óhefnt." 
Ásmundr svarar: "Svá mætta ek helst launa yðr gott yfirlæti at finna Egil þenna." 
"Þat vil ek gjarna," sagði konungr, "ok hafið svá mikit lið sem þér vilið." 
"Ekki em ek vanr at auka liði við jafnmarga menn," sagði Ásmundr, "en ef Egill hefir meira lið, þá munu landsmenn veita oss." 

4. Viðureign Egils ok Ásmundar
Ásmundr fór nú til móts við Egil ok bað sína menn róa vápnaða at þeim. Egill var ekki varbúinn ok spurði, hverr þar gerði svá gildan atróðr. 
Ásmundr sagði til sín, - "ok á ek við þik erendi." 
"Lát heyra þau," sagði Egill. 
"Ek vil skipta við þik vápnum," sagði Ásmundr, "ok gefa sverð mót öxum." 
"Eigi viljum vér þess synja," sagði Egill, "eða er mikit fé á skipum yðrum?" 
Ásmundr sagði eigi vera, - "viljum vér afla þar nokkurs, sem þér eruð, eða hverju vili þér bæta konungi fyrir rán?" 
"Ekki erum vér vanir," sagði Egill, "at leggja peninga fyrir, þótt sveinar taki sér slátrsauði." 
"Þá munu ver eftir leita," sagði Ásmundr, "því at konungr sendi mik eftir höfði þínu." 
Hann vill þik þá feigan," sagði Egill, "ok gerumst heldr fóstbræðr ok drepum konung ok göngum at eiga dætr hans." 
"Eigi eru þær lausar fyrir," sagði Ásmundr, "því at þær hafa verit stolnar frá honum." 
"Þat er skaði, ef menn okkrir drepast niðr," sagði Egill, "ok berjumst tveir heldr." 
Ásmundr kveðst þess albúinn. Þeir ganga nú á land ok reyndu sínar íþróttir, ok var nær um með liðsmönnum þeira, ok um kveldit settust þeir í samdrykkju ok sváfu af um nóttina. 
En um morguninn tóku þeir Ásmundr ok Egill vápn sín ok börðust sterkliga, ok þrimr skjöldum spillti hvárr fyrir öðrum. Var þá sól í fullu suðri. 
Egill mælti þá: "Viltu eiga leik þenna lengr?" 
"Eigi er enn mikit um þreytt," sagði Ásmundr, "ok eigi mun konungi þykkja rekit sitt erendi, ef vit hættum svá búit." 
"Þú munt ráða," sagði Egill. 
"Hversu gamall maðr ertu?" sagði Ásmundr. 
"Átján vetra," sagði Egill. 
"Tak vápn þín, ef þú vilt lengr lifa," sagði Ásmundr. 
Berjast þeir nú öðru sinni, ok sýnist æ sem þeim sé dauðinn víss, sem til er höggvit. 
Ok sem sól er komin í útsuðr, mælti Egill: "Betra ætla ek okkr at hætta þessum leik." 
"Hræðsla gengr þér til þess," sagði Ásmundr. Hann hafði þá fengit eitt sár. 
"Ver þik nú þá," sagði Egill. 
Sóttust þeir þá í þriðja sinn. Átti Ásmundr þá ekki annat at gera en hlífa sér, ok fengit hafði hann nú þrjú sár. Sér hann nú, at eigi mun svá búit duga, kastar nú sverðinu ok hleypr á Egil. Verðr honum nú bág höndin, ok berast þeir víða um völlinn, en svá kemr, at Egill fellr. Hafði hvárr slitit hjálminn af öðrum. 
"Eigi nenni ek," sagði Ásmundr, "at bíta sundr í þér barkann, er sverð mitt er fjárri." 
"Sá er þér nú bestr," sagði Egill. 
"Þat mun nú voga verða," sagði Ásmundr. 
Hljóp hann þá eftir sverði sínu ok hljóp at Agli, en hann lá svá kyrr sem hár hans væri skorit. 
Ásmundr mælti: "Engum manni ertu líkr, Egill. Stattu nú upp, ok vil ek nú boð þat, er þú hefir áðr boðit mér, at vera þinn fóstbróðir." 
"Mikit þykki mér fyrir því," sagði Egill, "á ek þá at launa þér lífgjöf." 
"Eigi mun ek drepa þik," sagði Ásmundr, "en þat vil ek, at þú farir með mér til konungs." 
Kómu þá menn þeira beggja ok báðu þá sættast. Takast þeir nú í hendr ok sverjast í fóstbræðralag eftir fornum sið. 

5. Þeir félagar fundu Arinnefju
Þeir búa nú ferð sína ok koma til Tryggva konungs. Ásmundr kvaddi konung, en hann tók honum vel ok spurði, hvárt hann hefði fundit Egil inn einhenda. 
Ásmundr kveðst hann fundit hafa, - "ok hefi ek eigi sét vaskara mann, ok vill hann nú ganga í stað Rögnvalds ok vit báðir, at verja land þitt." 
"Ef þú vilt selja mér trú þína," sagði konungr, "at þit gangið í hans stað, þá mun ek taka sættir af ykkr." 
Ásmundr kveðst þat gera vilja. Var Egill þá til kallaðr, ok gerðust þeir Ásmundr landvarnarmenn konungs ok sátu þar um vetrinn. 
At jólum hafði konungr vinaboð, ok jóladag inn fyrsta spurði konungr eftir, hvárt nokkur væri sá þar kominn, at honum kynni at segja, hvat orðit mundi af dætrum hans, en þat kunni engi at segja. Lýsti konungr þá þeim skilmála, sem hann hafði á gert. 
Egill sagði: "Þat væri röskum mönnum gott til fjár at vinna." 
Eftir jólin fór hverr til síns heimilis. 
Þegar hávetri var liðit, settu þeir Egill ok Ásmundr skip sitt á sjó ok völdu á fjóra menn ok tuttugu, en sá hét Víglogi, sem þeir settu fyrir þá, sem eftir váru, en þeir sögðust mundu leita konungsdætranna ok eigi aftr koma, fyrr en þær fyndist annathvárt lífs eða dauðar. Sigldu þeir nú í haf ok vissu aldri, hvert þeir skyldu fara. Könnuðu þeir eyjar ok útsker ok fjallbyggðir ok fóru svá allt sumarit, en at vetri váru þeir komnir norðr at Jötunheimum, ok lögðu þeir þar undir skóg einn ok bjuggust þar um ok settu upp skip sitt. 
Sögðu þeir sínum mönnum, at þeir skyldu þar dveljast um vetrinn. "Skulum vit Egill," sagði Ásmundr "kanna land þetta, en ef vit komum eigi aftr at sumri, þá skulu þér fara, hvert sem yðr lystir." 
Ganga þeir nú á mörkina ok skjóta dýr ok fugla til matar sér. Váru þeir á mörkum, svá at mánuðum skipti, ok fengu stundum engan mat. Eitt sinn kómu þeir í dal einn. Á ein var þar ok eyrar sléttar, en upp yfir skógr ok hamrar. Þar sá þeir margt geitfé ok feita hafra. Ráku þeir saman féit ok tóku einn feitan hafr ok sögðust skyldu skera hann, ok því næst heyra þeir kvæklat upp yfir sik. Stukku þá burt allar geitrnar, ok varð þeim lauss hafrinn. Þeir sá kvikendi uppi í hömrunum. Þat var meira á þverveginn en hæðina. Þat var svá hvellt sem bjalla ok spurði, hverir svá djarfir væri, at stela vildu hafri drottningarinnar. 
Ásmundr mælti: "Hver ertu, in fagra ok in bólfimliga, eða hvar ræðr drottning þín?" 
"Skinnnefja heiti ek," sagði hún, "en móðir mín Arinnefja. Hún er drottning hér í Jötunheimum ok býr skammt burt heðan. Mættu þit finna hana heldr en stela." 
"Satt segir þú þat," sagði Ásmundr. Tók hann þá fingrgull ok gaf Skinnnefju. 
"Eigi þori ek at þiggja," sagði hún, "at þér, því at ek veit, at móðir mín segir, at þat sé hvílutollr minn." 
"Eigi er ek vanr at taka aftr þat, sem ek gef," sagði Ásmundr, "en þiggja munu vit, at þú umgangir okkr greiða." 
Síðan fór hún heim undan ok finnr móður sína. Kerling spurði, hví hún væri svá sein. Hún kvaðst hafa fundit tvá menn beinaþurfi, - "ok gaf annarr þeira mér gull ok bað mik vísa þeim til gistingar." 
"Hví þáttu gull?" sagði hún. 
"Ek ætlaða hjá þér til launanna," sagði Skinnnefja. 
"Hví battu þá ekki hingat fara?" sagði kerling. 
"Ek vissa eigi, hversu þér var um þat gefit," sagði hún. 
"Bjóð þeim hingat," sagði kerling. 
Skinnnefja hljóp þegar ok mælti: "Móðir mín bað ykkr koma til sín. Skulu þit vera léttir af tíðendum. Mun hún á flestu kunna grein at gera." 
Nú finna þeir kerlingu. Hún spurði þá at nafni. Þeir sögðu it sanna til. Kerling var starsýn á Egil. Þeir sögðust eigi hafa etit mat á sjau dögum. Kerling var at at renna mjólk. Hún átti fimm tigi geita, ok mjólkuðu sem kýr. Hún átti ketil stóran, ok tók hann alla mjólkina. Hún átti hveitiakr stóran. Tók hún þar svá mikit mjöl, at hún gerði hvern dag graut í katlinum, ok höfðu þær þat til viðrlífis. 
"Þú, Skinnnefja," sagði hún, "tak hrís ok ger eld brenniligan. Mun eigi of vel plagat, þótt þeir eti grautinn." 
Skinnnefja hafði í flýti. En kerling bað þá herða á, þat fyrst sem til væri. Kom þar fram dýra hold ok fugla. 
Kerling mælti: "Verum eigi hljóð, þó at eigi verði svá vel plagat sem vera skyldi. Mun langt, áðr en grautrinn er búinn, ok seg þú ævisögu þína, Ásmundr, en þá skal Egill við taka, en þá mun ek skemmta til borðprýði af því, sem yfir mik hefir borit, ok forvitnar mik at vita, hverrar ættar þit eruð eða hvat undir ferðum ykkrum býr." 

6. Frá Ásmundi ok Áráni
Ásmundr tók þá til orða: "Óttarr hét konungr. Hann réð fyrir Hálogalandi. Sigríður hét drottning hans, dóttir Óttars jarls af Jótlandi í Danmörk. Þau áttu einn son. Sá hét Ásmundr. Hann var mikill vexti. Vandist hann við íþróttir, ok þá hann var tólf vetra, þótti hann af bera öllum þeim, sem þar váru. Helt hann marga leiksveina. 
Eitt sinn, er þeir váru á skóg riðnir, fann Ásmundr einn hera. Hann sleppti hundum sínum til hans. Herinn hljóp undan, ok gátu hundarnir ekki farit hann. Ásmundr gaf ekki fyrr upp en hestrinn fell af mæði. Hljóp hann þá ok elti dýrit með hundunum. Lauk svá, at herinn steypti sér ofan fyrir sjóvarhamra. Ásmundr sneri þá til hestsins ok fann hann eigi. Var þá komit kveld. Svaf Ásmundr af um nóttina, en at morgni var komin þoka svá myrk, at hann vissi eigi, hvar hann var kominn. 
Þrjá daga villtist hann á skóginum. Þá sá hann mann ganga á móti sér mikinn ok fríðan í skarlatskyrtli, en hárit gult sem silki. Eigi þóttist Ásmundr vænna mann sét hafa. Heilsar nú hvárr öðrum. Ásmundr spurði hann at nafni. Hann kveðst Árán heita, sonr Róðíáns konungs af Tattaríá, - "hefi ek verit í hernaði." 
"Hversu gamall ertu?" sagði Ásmundr. 
"Tólf vetra," sagði Árán. 
"Þar munu ekki fleiri þínir líkar," sagði Ásmundr. 
"Engum var ek þar líkr," sagði Árán, "ok því strengda ek þess heit at koma eigi aftr, fyrr en ek hefða fundit annan minn líka at aldri ok íþróttum. Nú hefi ek frétt til eins manns, er Ásmundr heitir, sonr konungs af Hálogalandi, eða kanntu nokkut at segja mér til hans, því at mér er sagt, at þar muni skammt manna á milli?" 
"Þann mann þekki ek gerla," sagði Ásmundr, "ok talar hann nú við þik. 
"Þá gengr at óskum," sagði Árán, "ok megum vit nú prófa okkra fimleika." Ásmundr kveðst þess búinn. 
Síðan frömdu þeir allar íþróttir, þær ungum mönnum váru tíðar í þær mundir, ok váru þeir svá jafnir, at ekki mátti á millum sjá. Síðast tóku þeir fang, ok váru harðar sviptingar með þeim, ok mátti eigi mun gera, hvárr sterkari var, ok skildu svá, at þeir váru báðir móðir. 
Þá talaði Árán til Ásmundar: "Ekki skulu vit vápnaskipti prófa, því at þat verðr skaði okkar beggja. Vil ek, at vit sverjumst í fóstbræðralag, at hvárr skal annars hefna ok eiga fé saman, fengit ok ófengit." 
Þat fylgdi ok svardaga þeira, at hvárr, sem lengr lifði, skyldi láta verpa haug eftir annan ok láta þar í svá mikit fé sem þeim þætti sóma. Síðan skal sá, sem lengr lifir, sitja hjá inum dauða þrjár nætr í haugi ok fara síðan burt, ef hann vildi; vöktu sér síðan blóð ok létu renna saman. Heldu menn þat þá eiða. Árán bauð honum nú at fara til skipa með sér ok sjá sinn fararblóma. En með því at Ásmundr var þá í Jótlandi með Óttari jarli, móðurföður sínum, þá lét hann Árán ráða. 

7. Dauði Áráns
Þeir fara nú til skipa Áráns, ok váru þau tíu langskip með góðum drengjum skipuð. Árán gaf Ásmundi helming liðs ok skipa. Ásmundr bað, at þeir mundu sigla til Hálogalands, ok vildi hann hafa þaðan sitt lið ok skip. Árán sagðist fyrst vilja sigla til síns lands ok koma svá til Hálogalands, at landsmenn mætti sjá, at þeir væri ekki stafkarlar. Ásmundr bað hann ráða. Sigldu þeir síðan í haf, ok gaf þeim vel byri. Ásmundr spurði, hvárt Róðíán konungr ætti ekki fleiri barna. 
Árán sagði, at hann ætti son, er Herrauðr hét, við dóttur konungs af Húnalandi, - "er hann bæði vaskr maðr ok vinsæll, ok stendr hann til ríkis í Húnalandi. Faðir minn á bræðr tvá. Heitir annarr Hrærekr, en annarr Siggeirr. Þeir eru berserkir ok illir viðreignar ok ekki þokkasælir af landsmönnum. Konungr hefir mikit traust á þeim, því at þeir gera þat, er hann vill. Þeir liggja í hernaði ok færa konungi gersimar." 
Er nú eigi getit um þeira ferð, fyrr en þeir koma við hafnir Róðíáns konungs. Þar sá þeir fljóta tólf herskip ok tvá dreka svá væna, at enga sá þeir slíka. Þar váru komnir bræðr tveir utan af Blökkumannalandi. Hét annarr Bolabjörn, en annarr Vísinn. Gormr jarl hét faðir þeira. Þeir höfðu drepit Róðíán konung ok eytt víða landit ok gert mikit hervirki. 
En er þeir fóstbræðr urðu þessa varir, þá létu þeir kveða við lúðra. En þegar landsmenn urðu varir, at Árán var kominn, dreif at honum múgr ok margmenni. Víkingar drifu til skipa, ok tókst bæði harðr bardagi ok mannskæðr, ok var þat langa stund, at eigi mátti millum sjá. Árán hljóp á skip til Bolabjarnar ok ruddist um fast, ok hrökk allt undan honum. Bolabjörn réðst mót honum. Árán hjó til hans í beran skallann, en sverðit beit eigi, en duptit hraut ór skallanum, ok stökk sverðit sundr undir hjöltunum. Bolabjörn hjó í mót í skjöldinn Áráns ok klauf hann at endilöngu, ok fekk Árán sár mikit á bringuna. Stokklaust akkeri lá á þilfarinu, ok greip Árán þat upp ok rak í höfuð Bolabirni, svá at flýit sökk, ok kippti Árán honum út af borðinu, ok sökk hann til grunna. 
Vísinn hljóp á skip til Ásmundar ok skaut at honum tveim kesjum í senn. Ásmundr skaut skildi fyrir aðra, ok hljóp hún í gegnum skjöldinn ok í handlegg Ásmundar fyrir framan olnbogann, svá at í beini stóð. Aðra kesjuna tók Ásmundr á lofti ok skaut aftr á Vísin ok hæfði í ginit á honum, svá at út gekk um hnakkann ok upp á mitt skaptit. Spjótit hljóp í siglutréit, svá at langt gekk upp á fjöðrina, ok hekk Vísinn þar dauðr. Eftir þat gáfust víkingar upp, en Árán lét höggva alla fyrir borð, gengu síðan í borgina, ok fögnuðu landsmenn Áráni, ok váru bundin sár þeira, en síðan er Áráni gefit konungsnafn. Lýsti hann þá skildaga þeira Ásmundar ok gaf honum allt hálft við sik. 
En er þeir höfðu eigi fullan mánuð heima verit, þá varð Árán bráðdauðr einn dag, er hann gekk í höll sína. Var þá búit um lík hans eftir þeira sið. Ásmundr lét verpa haug eftir hann ok setti hjá honum hest hans með söðli ok beisli, merki ok öll herklæði, hauk ok hund. Árán sat á stóli í öllum herklæðum. 
Ásmundr lét færa stól sinn í hauginn ok settist þar á. Haugrinn var þá byrgðr. En ina fyrstu nótt reis Árán af stólinum ok drap haukinn ok hundinn ok át hvárttveggja. Aðra nótt stóð Árán upp ok drap hestinn ok sundraði ok tók á tannagangi miklum ok át hestinn, svá at blóð fell um kjafta honum. Bauð hann Ásmundi til matar með sér, en Ásmundr þagði. Ina þriðju nótt tók Ásmund at syfja. Varð hann þá eigi fyrr varr við en Árán greip í eyrun á honum ok sleit þau af honum bæði. Ásmundr brá þá saxi ok hjó höfuð af Áráni. Tók hann síðan eld ok brenndi Árán at ösku ok gekk síðan til festar. Var hann þá upp dreginn, en haugrinn byrgðr, ok hafði Ásmundr með sér þat fé, sem lagt var í hauginn. 

8. Ásmundr drap berserki
Litlu síðar hafði Ásmundr þing við landsmenn ok spurði, hvat þeir vildu halda af því, sem þeir Árán höfðu saman bundit, en menn lögðu þar misjafnt til. Þeir menn, er Árán hafði gefit Ásmundi, vildu honum at fylgja. Þessu næst varð þeim litit til hafs, ok sáu menn þá skip sigla at landi, ok váru þar komnir þeir bræðr, berserkirnir Hrærekr ok Siggeirr, ok hugðu allir illt til þess. Ásmundr bauð þeim sína forstöðu, en engir váru til at rísa á mót þeim. Fór Ásmundr til skipa sinna við sína menn. 
En er berserkirnir vissu þau tíðendi, sem þar váru orðin, kölluðu þeir sér land allt. Ásmundr sagði þeim einkamál þeira Áráns ok kallaði sér hálft landit. Berserkirnir báðu hann burt verða, ef hann vildi halda lífinu. Ásmundr bauð einvígi hvárum, sem vildi, ok lægi þar land undir, en þeir grenjuðu í móti ok báðu menn sína vápnast, ok tókst þá bardagi með þeim. Hafði Ásmundr lið minna, en landsmenn þorðu honum eigi lið at veita. Fellu menn Ásmundar allir, ok varð hann handtekinn. Var þá komit at kveldi. Urðu þeir á þat sáttir, at um morguninn skyldi höggva hann á haugi Áráns ok gefa hann Óðni til sigrs sér. Var hann þá bundinn við vindásinn, en menn fóru allir til lands ok sváfu af um nóttina í herbúðum ok bundu sár sín. Þeir bræðr lágu í litlu tjaldi skammt frá herbúðunum ok fátt manna með þeim. 
Nú er at segja frá Ásmundi, at hann sat upp við vindásinn. Hann sá járnloku eina, er fram stóð ór vindásnum. Þar hafði komit í högg mikit, ok reis á röndinni úfr hvass. Þar gneri Ásmundr við strengnum, ok skarst hann í sundr, því at jarnit var hvasst. Var Ásmundr þá lauss. Braut hann nú fjöturinn af fótum sér. Vindr stóð á land. Ásmundr hjó strenginn, ok rak skipit upp at skóginum, ok því næst var Ásmundr á landi. Kom honum nú í hug at glettast nokkut við berserkina, áðr hann færi í skóginn. Ferr hann nú til tjalds þess, sem þeir sváfu inni, ok fellir á þá tjaldit. Þeir spruttu upp, sem inni váru, ok varð þeim ógreið útgangan, því at tjaldit flæktist fyrir þeim. Ásmundr hjó í höfuð Hræreki ok klauf niðr í jaxla. Siggeir komst út ok vildi hlaupa í skóginn. Ásmundr hljóp eftir honum. Siggeir drap fæti, en Ásmundr hjó eftir honum á hrygginn fyrir neðan þat, sem hann var mjóstr, ok tók hann þar sundr. Síðan fór Ásmundr í skóginn. Drepit hafði hann tíu menn með berserkjunum. 
Menn leituðu hans ok fundu hann eigi, en áðr en dagrinn var úti, kom Herrauðr konungsson með tuttugu skipum, ok urðu honum allir fegnir. Spurt hafði hann öll þau tíðendi, sem þar höfðu orðit, en síðan átti hann þing við landsmenn ok lýsti sinni eign á landinu ok beiddist viðtöku, en engi mælti á mót, ok var hann til konungs tekinn yfir allt landit, en menn þeir, sem fylgt höfðu berserkjunum, váru burt reknir, en Herrauðr tók fé þeira. 
Þá kom Ásmundr á fund Herrauðs. Hann kvaddi konung. Herrauðr spurði, hvat manna hann væri. Hann sagði til it sanna. Herrauðr spurði, hvárt hann hefði drepit berserkina. Hann kvað þat satt vera. 
"Hví fórtu þá á minn fund?" sagði hann. 
"Ek sá minn engan betra," sagði Ásmundr, "en ek þóttumst þá drepa fleski í kál þitt. Fór ek því á þinn fund, at ek vissa, at mér mundi eigi tjá at forðast þik, ok vil ek nú vita minn hlut, hverr vera skal. Mun ek verja mik, meðan ek get, ef ek á lífi at forða, en þiggja betri kosti, ef boðnir eru." 
"Frétt hefi ek ummæll ykkur Áráns," sagði Herrauðr, "ok ætla ek vel fallit at taka þik í bróður stað, því at miklar meinvættir þótti mér af ráðnar, er berserkirnir váru drepnir" 
Síðan var Ásmundr með Herrauði, ok kom þeim vel saman. Því næst bað Ásmundr hann fá sér skip ok vill fara í hernað, ok Herrauðr bað hann velja bæði skip ok menn svá marga sem ek vilda ok bað hann sitja hjá sér þeim stundum, sem hann vildi. Ásmundr valdi þrjá tigu manna af liði hans ok hafði eitt skip. Skildu þeir með vináttu ok lofuðu, at þeir skyldu bræðr hittast, hvar sem þeir fyndust. Kölluðu þeir hann nú Ásmund berserkjabana, ok endast þar nú mín saga, at ek er þessi sami Ásmundr." 
"Mikil þykki mér saga þín," sagði kerling, "eða hvat líðr nú grautnum, genta?" 
"Nú er komin á vella," sagði Skinnnefja. 
"Langt mun þá, áðr en búinn er," sagði drottning, "eða hvat segir þú til, Egill?" 

9. Egill kom í þjónustu jötuns
"Þat er upphaf minnar sögu," sagði Egill, "at Hringr hét konungr. Hann réð fyrir Smálöndum. Ingibjörg hét kona hans. Hún var dóttir Bjarkmars jarls af Gautlandi. Þau áttu tvau börn. Egill hét sonr þeira, en Æsa dóttir. Egill óx upp með hirð föður síns, þar til at hann var tólf vetra gamall. Hann var mikill fyrir sér ok óstýrilátr, kappsamr ok ódæll. Hann lagði lag sitt við drengi ok lagðist út á skóga at skjóta dýr ok fugla. Vatn mikit var í skóginum, ok váru þar í eyjar margar. Þar fóru þeir Egill á sund jafnan, því at þeir vöndu sik mjök við íþróttir. 
Eitt sinn ræddi Egill um við þá, hverr lengst mundi geta lagist í vatnit, því at svá var langr vegrinn í þá ey, sem first var landi, at hana sá eigi, utan þeir gengi upp í há tré til. Nú leggjast þeir á vatnit, ok váru saman þrír tigir. Skyldi þar hverr eftir vera, sem hann treysti sér eigi lengra at fara. Leggjast þeir nú um vatnit, ok váru sum sundin breið mjök. Egill var fljótastr á sundinu, ok gat engi fylgt honum. Ok er þeir váru langt frá landi komnir, þá kom þoka svá myrk, at engi sá annan, ok gerði þá vind kaldan. Villtust þeir nú á sundinu, ok eigi vissi Egill, hvat af sínum mönnum varð. Hvarflaði hann nú um vatnit tvau dægr. Kom hann þá at landi ok var svá máttdreginn, at hann varð at skríða á land, ok reytti hann á sik mosa ok lá þar um nóttina, en at morgni var honum nokkut hitnat. 
Kom þá ór mörkinni risi einn mikill. Hann tók Egil upp undir hönd sér ok mælti: "Þat er vel, Egill, at vit höfum hér fundist. Eru tveir kostir við þik af minni hendi, annathvárt, at ek drep þik, elligar hitt, at þú geymir geita minna, svá lengi sem ek lifi, ok sverir mér þar at eið. 
"Egill dvaldi þat eigi, því at þá var ór vöndu at ráða. 
Fóru þeir nú margar dagleiðir ok þar til, er þeir kómu til hellis, er jötunninn átti fyrir at ráða. Jötunninn átti hundrað hafra ok margt geitfé annat. Lét hann þat standa á niðrlögum sínum, at þeir skyldu aldri færi vera. Egill tók við fjárgeymslu, ok váru geitrnar óspakar. Fór svá fram lengi. En er Egill hafði þar verit tólf mánuði, þá hljóp hann burt eitt sinn. En er jötunninn varð varr þess, fór hann eftir honum, því at hann var svá margvíss at hann rakti spor líka á sjó sem á fönnu. Jötunninn fann hann í helli einum. Hafði hann nú fjóra daga á burt verit. 
Jötunninn sagði, at hann hafði verr gert en hann átti skilit. "Skaltu nú," sagði hann, "hafa þat, sem þér er verra." 
Síðan tók hann tvá steina, ok vágu hálfvætt báðir. Þar váru fastar við járnhespur. Hann læsti þær at fótum Agli ok sagði, at hann skyldi þetta draga. Þetta erfiði átti Egill sjau vetr, en jötunninn var svá varr um sik, at hann sá aldri færi sitt á at drepa hann. 

10. Egill slapp frá jötninum
Þat var eitt sinn, at Egill fór at leita geita sinna. Hann fann einn kött í skóginum. Egill gat nát kettinum ok hafði heim með sér. Kom hann nú seint heim um kveldit. Þá var fallinn fölski á eldinn. Jötunninn spurði, hví hann hefði svá seint heim komit, en Egill sagðist eigi vera létt búinn til gangsins, en kvað geitrnar víða rása. 
"Mik undrar," sagði jötunninn, "at þú finnr þat, sem þú leitar at, í myrkrinu." 
"Því valda gullaugu mín," sagði Egill. 
"Áttu önnur augu en þau, sem ek hefi sét?" sagði jötunninn. 
"Á ek víst," sagði Egill. 
"Sýn mér," sagði jötunninn, "gersimar þessar." 
"Ræntu mik þeim þá eigi," sagði Egill. 
"Mér mun eigi gagn at þeim," sagði jötunninn. 
"Engum gagnast þau," sagði Egill, "nema ek búi um." 
Síðan fletti Egill upp stakkinum. Sá jötunninn þá í glyrnur kettinum innar yfir eldinn, ok var sem stjörnur skini. 
"Þetta eru fagrir gripir," sagði jötunninn, "eða viltu selja mér augun?" 
"Þá er ek verr birgr eftir," segir Egill, "en ef þú vilt gefa mér frelsi ok leysa af mér fjötrana, þá mun ek selja þér augun." 
"Muntu koma þeim svá til lags," sagði jötunninn, "at mér verði gagn at?" 
"Við þat mun ek leita," sagði Egill, "en sinasárt mun þér þykkja," sagði Egill, "at þola atgerðirnar, því at spretta verðr til hátt hvörmunum ok búa þar um, sem þau skulu liggja. Skaltu þau ávallt burt taka, þá er lýsir, ok eigi inn setja, fyrr en dimmt er, ok mun ek binda þik hér við súluna." 
"Þá muntu drepa mik," sagði jötunninn, "ok er þat níðingsverk." 
"Þat skal ek eigi gera," sagði Egill. 
Þessu kaupa þeir. Tekr jötunninn nú af honum hespurnar. 
"Nú hefir þú vel gert," sagði Egill, "enda vil ek nú því heita þér, at ek skal þér þjóna, meðan þú lifir." 
Síðan bindr Egill jötuninn ok tók einn tvíangaðan flein ok rekr í bæði augun á jötninum, svá at þau liggja út á kinnarbeinunum. Við þat varð jötninum svá illt, at hann brá svá hart við, at hann sleit af sér öll böndin ok fálmaði til Egils ok reif af honum alla yfirhöfnina. 
"Nú ertu gæfulauss," sagði Egill, "þar fellu gullaugun ofan í eldinn, ok nýtr þeira nú hvárrgi okkar." 
"Illa hefir þú mik dárat," sagði jötunninn. "Skaltu hér nú inni svelta ok aldri út komast." 
Hljóp jötunninn þá í dyrnar ok lætr þær aftr sterkliga. Þykkist Egill nú illa staddr. Er hann nú svá fjórar nætr í hellinum, at hann fær engan mat, því at jötunninn geymir at hellinum. Þat verðr nú hans ráð, at hann drepr inn stærsta hafrinn ok flær af honum belg ok ferr í sjálfr ok saumar at sér sem þröngvast. 
Inn fjórða morgin rekr hann hafrana til dyranna. Jötunninn hafði sperrt þumalfingrinum upp undir bergit, ok tók þá inn minnsti ofan á þresköldinn, ok áttu hafrarnir at renna í greipr honum, ok hlammaði mjök við á hellisgólfinu. 
Jötunninn mælti: "Vind veit nú á, at brakar í klaufum á kjappa mínum." 
Renna nú hafrarnir út milli handa honum. Egill fór seinast, ok heyrði ekki klaufagang hans. 
"Hægt hokrar þú nú, Hornskeggi," sagði jötunninn, "ok heldr þykkr um bóguna." 
Tók hann þá í lagðana tveim höndum, en Egill brá við svá hart, at rifnaði hafrstakan, ok varð hann lauss. 
"Naustu nú þess, at ek var blindr," sagði jötunninn, "ok er þat illa, at vit skulum svá skilja, at þú hafir þess engar menjar, svá lengi, sem þú hefir mér þjónat, ok þigg hér nú gullhring." 
Þat var mikil gersemi. Agli sýndist fagr hringrinn ok seilist í móti. En er jötunninn fann, at hann tók í hringinn, þá kippti hann at sér ok hjó til Egils ok af honum eyrat it hægra. Naut Egill þess, at jötunninn var blindr. Egill hjó af jötninum höndina hægri ok náði hringnum. 
"Nú skal ek halda orð mín," sagði Egill, "ok drepa þik ekki. Skaltu lifa við harmkvæli, ok sé sá þinn dagr verstr, er síðast kemr yfir þik." 
Skildi þar með þeim, ok fór Egill í burtu. Lá hann úti á skógum. En er hann kom fram ór skóginum, váru fyrir honum víkingaskip nokkur. Hét sá Borgarr, er fyrir þeim réð. Egill gekk í lið með þeim ok reyndist inn vaskasti maðr. Váru þeir í hernaði um sumarit. Þeir börðust í Svíaskerjum við berserk þann, er Glammaðr hét. Hann átti kjörvápn, einn brynþvara, ok mátti kjósa mann fyrir, þegar hann vissi nafn hans. En þegar í öndverðum bardaganum hljóp Glammaðr á skip til Borgars ok lagði brynþvaranum í gegnum hann. Egill var nær staddr ok hafði brotit spjót sitt af skafti. Hann reiddi upp spjótskaftsbrotit ok rak við eyra Glammaði, svá at hann fauk útbyrðis, ok sökk Glammaðr ok brynþvarinn, ok kom hvárki upp síðan. Víkingar gáfust nú upp. Gera þeir nú Egil höfðingja sinn, ok valdi hann af þeim tólf menn ok tuttugu. Herjaði Egill nú í Áustrveg, ok bar margt til tíðenda í hans hernaði. 

11. Egill missti hönd sína
Eina nótt lá Egill í höfn nokkurri, ok gaf honum ekki at sigla. Hann gekk á land einn saman. Hann kom í eitt rjóðr í skóginum. Hann sá þar á hól einum jötum mikinn ok eina flagðkonu. Þau drógust um einn gullhring, ok varð hún orkuvana fyrir honum, ok fór hann hrakliga með hana, ok mátti þar sjá viðrlitamikil sköp, því at hún var stuttklædd. Hún loddi á hringinum eftir megni. Egill hjó til jötunsins, ok kom á öxlina. Jötunninn snaraðist við, ok renndi sverðit ofan eftir handleggnum ok tók ór aflvöðvann, ok var þat svá mikit stykki, at einn maðr mundi eigi meira lyfta. Jötunninn hjó til Egils, ok kom á höndina við úlfliðinn ok tók af. Fell á jörð bæði höndin ok sverðit. Jötunninn bjóst til at veita högg annat. Sá Egill þá ekki annan sinn kost en at flýja. Jötunninn elti hann at skóginum, ok skildi þar með þeim, ok komst Egill undan í skóginn. Kom hann nú svá til sinna manna, at eftir var hönd hans. Sigldu þeir þá í burt þaðan. 
Egill fekk mikinn verk í höndina. En er tvær nætr váru liðnar, kom hann í höfn eina, ok lágu þar um nóttina. Gat Egill þá ekki borit af sér verkinn. Stóð hann þá upp ór sænginni, ok gekk Egill upp á skóginn. Kom hann þá at bekk einum. Þótti honum þat helst frói at hafa höndina niðri í læknum ok láta strauminn leika um sarit. Því næst sá Egill, út ór einum steini hvar kom eitt dvergsbarn. Þat sótti vatn í skjólu. Egill tók fingrgull af hendi sér með tönnunum ok lét reka í skjóluna fyrir barnit, en þat hljóp inn í steininn. 
Litlu síðar kom dvergrinn út ok spurði, hvar maðr væri, er glatt hefði barn sitt. Egill sagði til sín ok sagði sér lítit skulu gull, meðan hann væri þanninn farandi. 
"Þat er illt at vita," sagði dvergrinn, "ok far með mér inn í steininn." 
Egill gerði svá. Tók dvergrinn þá at binda um stúfinn, ok tók ór verk allan, ok var gróinn um morguninn. Tók dvergrinn þá at smíða honum eitt sverð, en upp frá hjöltunum gerði hann fal svá langan, at upp tók yfir olbogann, ok mátti þar spenna at, ok var Agli svá hægt at höggva með því sverði sem heil væri höndin. Dvergrinn gaf honum marga góða gripi, ok skildu þeir með vináttu. Fór Egill þá til sinna manna. Ok er nú lokit svá sögu minni at sinni," sagði Egill, "at ek var þessi inn sami Egill sem nú hefi ek frá sagt um stund." 
"Í miklar þrautir þykki mér þú komit hafa," sagði drottning, "eða hvat líðr nú grautnum, genta?" 
"Ek ætla, at hann sé fullvelldr," sagði hún, "en þó er hann svá heitr, at hann er engum manni ætr, meðan hann er slíkr." 
"Þat mun næri hafa," sagði drottning, "at hann sé kólnaðr, er ek hafi sagt mitt ævintýr, þvi at ekki hefir margt yfir mik drifit." 

12. Frá Arinnefju og systrum hennar
"Öskruðr hét jötunn," sagði hún. "Hann var kominn ór Jötunheimum. Kúla hét drottning hans. Bræðr hans váru þeir Gautr ok Hildir. Faðir minn, Öskruðr, ok móðir áttu átján dætr, ok var ek yngst af þeim, ok var þat allra manna mál, at ek væri vænst af þeim. Faðir minn ok móðir tóku sótt ok dóu bæði, ok váru þau tyrfð ok tröllum gefin, en vér systr tókum allt lausafé öll, en þeir Gautr ok Hildir áttu landit, ok urðu þeir lítt ásáttir. 
Faðir minn hafði átt þrjá kostgripi. Þat var horn ok tafl ok gullhringr. Þeir bræðr tóku hornit ok taflit af oss systrum, en hringinum gátum vit haldit, ok er þat góðr gripr. Systr mínar vildu bjóða yfir mik, ok varð ek ein at þjóna allt, en ef ek mælti á móti, þá börðu þær á mér. Þóttumst ek þá eigi mega við vera. Hét ek þá á Þór at gefa honum hafr þann, sem hann vildi velja, en hann skyldi jafna með oss systrum. 
Þórr kom til vár. Hann lagðist með systur minni inni elstu ok lá hjá henni um nóttina, en þær systr öfunduðu hana ok drápu hana um morguninn. Svá gerði Þórr við allar systr minar, at hann lá þær allar, ok váru allar drepnar, en þat kunni hver þeira at mæla við aðra, ef nokkurri yrði þess auðit at eiga barn við Þór, at þat skyldi hvárki vaxa né vel dafna. Síðan lá Þórr hjá mér ok gerði mér stúlku þessa, sem nú megið þit hér sjá, ok hefir þat hrinit á henni, sem þær báðu, því at hún er nú alin minni en þá er hún kom til. Þórr gaf mér allan arfinn eftir þær systr. Hefir hann ávallt verit mér í liðsinni síðan. Tók ek þá undir mik alla peningana. Sótti mik nú svá mikil ergi, at ek þóttumst eigi mannlaus lifa mega. 
Hringr hét sonr konungs af Smálöndum. Hann einn sá ek svá af mönnum, at mér leist vel á. Gerða ek þá ferð mína til móts við hann, en hann var þá farinn til Gautlands at biðja Ingibjargar, dóttur Bjarkmars jarls. Flýtta ek þá ferðinni, ok kom ek til Gautlands. Var Hringr konungsson at drekka þá sitt brullaup, ok kom ek, þá er brúðina skyldi inn leiða. Lögðumst ek þá niðr á strætit, ok ætlaða ek gera henni nokkur vélendi, en hún sá mik fyrri ok spyrndi sínum fótum við mér ok braut í mér báða lærleggina. Var hún síðan leidd í höll ok sett í sæti sitt. Ek kom inn í höllina, ok varð ek at einni flugu, ok fór ek upp undir hennar klæði, ok ætlaða ek at rífa hana á hol á náranum. Hún þekkti mik þegar ok keyrir knífskaft sitt á síðu mér ok braut í mér þrjú rifin, ok var mér til þess annast at fara í burtu. 
Líðr nú á daginn, ok var brúðrin til sængr leidd, en því næst var brúðguminn út leiddr. Tók ek hann þá í fang mér, ok þóttumst ek hlaupa fram a sjóvarhamra, ok ætlaða ek at drekkja honum, svá at engi skyldi mega njóta hans. En þá er ek þóttumst sleppa honum ofan fyrir hamrana, þá varð eigi betr en svá, at ek kasta honum þá upp yfir fortjaldit, ok kom hann niðr í sængina hjá brúðinni, en ek var fangin griðalaus, ok mátta ek þá hvergi undan komast. Skylda ek þá leysa líf mitt, ok skylda ek fara í undirheima ok sækja þrjá kostgripi: skikkju þá, sem eigi mætti í eldi brenna, ok horn þat, er aldrigi yrði allt af drukkit, ok tafl þat, sem sjálft léki sér, þegar nokkurr léki annars vegar. 

13. Þrautir Arinnefju
Nú fór ek í undirheima, ok fann ek Snjá konung, ok gaf ek honum sex tigi hafra ok pund gulls ok keypta ek svá hornit, en drottningu hans var búinn eitrdrykk í tólf tunna bikar, ok drakk ek þat fyrir hennar skyld, ok hefi ek síðan haft nokkurn lítinn brjóstsviða. Þaðan fór ek í Lúkánusfjall. Þar fann ek þrjár konur, ef svá skyldi kalla, því at ek var barn hjá þeim at vexti. Þær höfðu taflit at geyma. Ek gat nát því hálfu frá þeim, en þær söknuðu ok fundu mik ok báðu mik leggja aftr taflit, en ek sögðumst þat eigi gera, ok bað ek eina þeira af mér taka ok leggja þar undir taflit, en ek byrði mína af gulli. Þótti þeim þat ekki ofrefli. Hljóp þá ein á mik ok greip í mitt hár ok reif af mér öðrum megin reikar ok þar með alla vangafilluna ok eyrat it vinstra. Varð hún mér harðtæk. Ek stóð eigi fyrir, ok rak ek fingrna í augun á henni, ok krækti ek þau bæði ór enni. Snera ek henni þá til sveiflu, ok festi hún fótinn í bjargrifu, ok sleit ek hana ór augakörlunum, ok skildi svá með okkr. Önnu r hljóp nú at mér ok rak hnefann á nasir mér ok braut í mér nefit, ok þykkir þat nokkur lítil lýti á mér síðan, ok þar fylgdu með þrjár tennrnar, en ek greip í brjóstin á henni, ok reif ek þau bæði af henni niðr at bringuteinum. Þar fylgdi ok með magállinn ok iðrin. Þá hljóp at mér in þriðja, ok var sú minnst fyrir sér. Ætlaða ek at stinga ór henni augun sem inni fyrri, en hún beit af mér tvá fingrna. Lék ek henni þá hælkrók, ok fellr hún á bak aftr. Hún bað mik þá miskunnar, en ek sagða, at hún fengi ekki líf, utan hún fengi mér allt taflit, en hún dvaldi þat ekki. Lét ek hana þá upp standa, ok gaf hún mér at skilnaði eitt gler, ok er þat með þeiri náttúru, at hverr, sem í þat lítr, má vera þeim líkr, sem ek vil, en ef mik lystir, þá má ek þann verða láta blindan, sem í litr. 
Fór ek nú niðr í undirdjúp at sækja skikkjuna. Fann ek þá höfðingja myrkranna. En er hann sá mik, mælti hann til samfara við mik. Þótti mér sem þat mundi Óðinn vera, því at hann var einsýnn. Bað hann mik eiga skikkjuna, ef ek vilda þat til vinna at sækja hana þangat, sem hún væri. Var þangat at hlaupa yfir eitt mikit bál. Lá ek fyrst hjá Óðni, ok hljóp ek síðan yfir bálit, ok fekk ek skikkjuna, ok er ek síðan skinnlaus um allan kroppinn. Fór ek við svá búit heim aftr. Fann ek þau Hring ok Ingibjörgu, ok færða ek þeim gripina, ok skildu vér eigi fyrr en ek sór at hefna þessa aldri. Fór ek þá heim eigi erendi fegin, ok skal ek muna þá ina gausku mey, meðan ek má lifa, en frá smáleikum þeim, sem ek hefi átt við bræðr mína, mun ek síðar segja, eða hvat líðr nú grautnum, genta?" 
"Ek ætla, at hann sé nú hófliga heitr," sagði hún. 
"Ber hann hingat þá," sagði kerling. 
Síðan luku þau máltíð sinni, ok var þeim fóstbræðrum fengin sæng, ok sváfu af um nóttina. 

14. Egill fekk aftr hönd sína
Um morguninn vöknuðu þeir bræðr snemma. Kom kerling þá til þeira, ok spurðu þeir, hversu framorðit væri, en hún sagði, at þeir mættu þar dveljast um daginn. Stóðu þeir þá upp ok klæddu sik, ok var kerling nú beinasta í öllu. Fóru þeir þá til borða. Hafði kerling nú mungát ok góða matgerð. Spurði kerling nú, hvert þeir ætluðu at fara eða hver erendi þeir ætti. Þeir sögðu henni nú öll sín erendi ok spurðu hana, hvárt hún kynni enga grein á at gera, hvat orðit væri af dætrum Tryggva konungs. 
"Eigi veit ek," sagði hún, "hvers ykkr verðr um auðit at ná þeim, en þat mun ek fyrst segja ykkr, at eftir andlát Öskruðs jötuns þá urðu þeir bræðr ekki ásáttir, hvárr konungr skyldi vera. Þóttust báðir til komnir. Kom þat ásamt með þeim, at sá skyldi konungr verða, sem ágætari konungsdóttur gæti fengit ok hagari, ok fór Gautr heiman fyrri ok tók Hildi ina eldri, dóttur Tryggva konungs, en Hildir fór seinna ok tók Bekkhildi, ok eru þær nú báðar hér í Jötunheimum, en eigi þykki mér víst um, hvárt þær liggja lausar fyrir, en nú í vetr at jólum á at vera brullaup þeira, ok eiga þá öll tröll saman at koma ok dæma, hvár þeira systra hagari er." 
"Mikit batnar nú um," sagði Ásmundr, "þegar vit vitum, hvar þær eru niðr komnar, ok væri mikit undir um, ef þú værir í liðsinni með okkr." 
"Svá at eins er frændsemi vár góð," sagði hún, "at ek á þeim lítit gott upp at inna, ef eigi nyti meir manndyggðar minnar en tilverknaðar þeira, en hér munu þit hvílast í dag, ok mun ek sýna ykkr í féhirslur mínar." 
Þeir létu vel yfir því. En þá borð váru ofan tekin, leiddi kerling þá í afhelli mikinn. Váru þar inni margar kistur, ok lauk hún þeim upp, ok váru þar í margir góðir gripir ok fásénir. Þótti þeim þat gott á at líta. Síðast tók kerling upp eitt eski. Hún lauk því upp, ok kenndi þar góðan ilm at. Þar þekkti Egill hönd sín ok þat gull, sem á henni átti at vera. Sýndist honum höndin heit, ok rauk af, ok þöfta æðarnar. 
Kerling mælti: "Þykkist þú nokkut, Egill, þekkja höndina?" 
"At vísu," sagði Egill, "ok kenni ek gull þetta, er móðir mín gaf mér, eða hversu komstu at hendinni?" 
"Segja má ek þér þat," sagði kerling. "Gautr, bróðir minn, kom til mín ok falaði at mér gullhringinn inn góða, sem ek vilda eigi selja honum. En nokkuru síðar, er dóttir mín fór til geita, kom hann at henni ok gaf henni þann drykk, at hún æpti einart ok skyldi aldri huggast mega, fyrr en ek færða henni hringinn þangat á hólinn, sem hún lá. En þá ek kom með hringinn, kom Gautr þar ok vildi taka af mér hringinn, en ek spornaða við, ok urðu með okkr sviptingar miklar. En er við lá, at ek munda missa hringinn, kom maðr ór skóginum, ok sýndist mér þér líkr, Egill. Hann hjó jötuninn mikit högg, en jötunninn hjó af honum höndina, en síðan hlupu þeir til skógar, en ek tók upp höndina, ok hefi ek geymt hana síðan, ok lagða ek hjá lífsgrös, svá at hun mátti ekki deyja. Þykki mér bera saman með okkr, Egill, at þú munir þessi maðr verit hafa, eða muntu voga, at ek vekja upp undina ok bera ek mik at græða við höndina?" 
"Mér þykkir litlu til týna," sagði Egill. 
Siðan tók hún falinn af Agli ok deyfði höndina, ok varð Agli ekki sárt við, at hún skar af framan. Síðan lagði hún yfir lífsgrös ok sveipaði um silki ok helt at allan daginns. Fann Egill þá, at líf færðist í. Síðan lagði kerlinn hann í sæng ok sagði, at þeir skyldu þar dveljast, þar at hann væri gróinn. En at liðnum þremr nóttum var Egill gróinn, ok var honum eigi ómjúkari höndin en þá hún var heil, en svá var sem rauðr þráðr lægi um. 
Spurðu þeir þá kerlingu, hver ráð hún legði til með þeim, en hún sagði, at þeir skyldu þar bíða brullaups, - "er héðan skammt fylgjumaðr minn, er Skröggr heitir, ok ef vér ynnum nokkut á við þá bræðr, þætti mér vel til standa, at vit nytum þess." 
Líðr nú til jóla. 

15. Brullaup Gauts ok Hildis
Þar er nú til at taka, at þeir bræðr, Gautr ok Hildir, láta þing stefna. Kom þar til fólk um alla Jötunheima. Þar var ok Skröggr, því at hann var lögmaðr tröllanna, ok váru nú þangat leiddar konungsdætrnar ok gersimar þær, sem þær höfðu gervar. Brynhildr hafði gert eitt klæði. Þat var með þeiri náttúru, at þat mátti líða í lofti ok þar niðr koma, sem vildi. Mátti þar færa á mikla byrði. Bekkhildr hafði gert eina skyrtu, ok festi ekki vápn á, ok eigi mátti sá á sundi mæðast, er í henni var. 
Nú er í orð lagit, hvár þeira systra hagari væri. Var þá lagit í dóm allra trölla, en þau urðu eigi ásátt ok dæmdu undir Skrögg lögmann, en hann lagði sinn órskurð á, at Brynhildr væri fríðari ok á klæðinu væri meiri hagleikr, -"ok því skal Gautr konungr vera ok eiga Brynhildi, en hálfu landi skyldi stýra hvárr." 
Sleit nú með því þinginu. Buðu þeir bræðr þá höfðingjunum í brullaup sín ok þeim, sem mest mark var at. 
Kemr Skröggr nú heim ok sagði kerlingu, hvat dæmt hafði verit á þinginu ok nær brullaupin eiga at vera. Síðan váru þau lengi á tali, ok sagði hún honum, at hún vill veita þeim bræðrum, biðr hann svá búast við um fjömenni ok aðra hluti, en Skröggr kvað svá vera skyldu. 
En móti því brullaupin skyldu vera býsst kerling heiman ok þeir fóstbræðr með henni. Skal annarr heita Fjalarr, en annarr Frosti. Kerling lét þá líta í glerit, ok sýndust þeir þá svá stórir, at þeir váru tröllum líkir, en miklu váru þeir fríðari en aðrir menn. Hún fekk þeim sæmilig klæði, ok fara þau nú ok koma þar, sem þeir bræðr réðu fyrir. Þat hét á Gjallandibrú. Sátu þeir þá við drykkju. Kerling gekk í hellinn, en hverr leit til annars. Hún gekk fyrir Gaut ok kvaddi hann vel. 
Hann tók kveðju hennar ok mælti: "Hér er nýtt at komit, at þú gengr hingat á várar náðir. 
"Hún svarar. Þat stendr eigi svá af sér sem vant er. Með oss hefir verit fæð nokkur hér til, ok dyl ek eigi, at ek sé þess valdandi. Sé ek nú, Gautr frændi, at gæfan styðr þik, ok hefir þú nú fengit ágætt kvánfang, ok nú vil ek til leggja af mínum mun þat, sem vár hefir áðr í millum farit. Vil ek nú gefa þér hringinn góða, sómir hann vel konu þinni i bekkjargjöf, ok með vinattu mína. Heyrir þat okkarri frændsemi, at vit skiptumst góðu við." 
Gautr sagðist þess þakkir kunna, - "eða hvar hefir þú fengit menn þessa ina vænu?" 
Hún sagði, at þeir váru synir Dumbs konungs ór Dumbshafi, - "ok munu slíkir menn varla finnast í Jöunheimum, ef hæversku þarf at reyna. Hefi ek ætlat þá til at þjóna í brullaupi þínu." 
Tekr hún nú hringinn ok fekk Gauti, en hann þakkaði henni, ok skal hún þjóna í brullaupinu, ok öllu skyldi svá haga sem þeir Fjalarr ok Frosti vildi vera láta, ok váru þeim fengnir lyklar at öllum féhirslum. 
Því næst koma boðsmenn, ok verðr þar fjölmenni mikit. Skipaði kerling fyrir, ok varð þat at standa, sem hún talaði. Skröggr lögmaðr var þar fremstr virðingarmanna. 
Kerling sagði þeim systrum í hljóði, hverir þeir menn váru, er með henni fóru, - "megið þit vera glaðar." 
Urðu þær nú kátar, því at þær hugðu illt til ráðahagsins, en jötnunum þótti mikit batna, þegar þær váru kátar, ok þökkuðu frændkonu sinni umgang. En er fólki var niðr skipat ok brúðgumarnir niðr settir, þá váru brúðirnar inn leiddar. Skorti þá eigi skjarkala ok gálaskap, er flögðin höfðu. Skröggr lögmaðr sat á annan bekk ok bændasveitin með honum, en Gautr ok Hildir á annan ok þeira menn. Arinnefja sat hjá brúðum ok hafði allan setning á þeira háttum ok margar aðrar stórskornar konur. Fjalarr ok Frosti skenktu brúðunum, ok skorti eigi áfengan drykk. 
Líðr nú á kveldit, ok gerast menn drukknir. Þá stendr Arinnefja upp ok kallar til sín lögmanninn ok þá fóstbræðr ok segir, at þeir skulu bera inn bekkjargjafir. Var þá inn borit klæðit ok skyrtan, tafl þat it góða. er þeir bræðr höfðu átt, ok hringrinn inn góði, er kerling hafði átt, ok margar gersimar aðrar. Skröggr lögmaðr afhenti bekkjargjafirnar, en kerling tók við ok geymdi. Tók hún þá klæðit ok breiddi niðr á völlinn ok lét þar upp á góðgripina. Setti hún þar til Skinnnefju, dóttur sína, at bera þangat gull ok silfr, en hún gekk í hellinn ok biðr Frosta ganga með sér. Koma þau nú þar, sem þau skyldu liggja Gautr ok Brynhildr. Segir hún honum, at þar með hans sængarstokki skal hann finna sverð þat it góða, er Gautr átti, segir, at ekki vápn beit á hann annat, en Fjalarr ok Hildir munu fara í annan stað, ok segir, at þeir munu svá við mega búast sem þeir komi í mannraun mikla. Síðan ferr kerling inn í hellinn ok kallar at brúðunum væri mál til sængr. Taka þeir Fjalarr ok Frosti í hendr brúðunum ok leiða þær út ok setja þær niðr á klæðit. Síðan less kerling upp klæðit, en fær dóttur sinni glerit ok biðr hana ganga til hellisdyra ok bera glerit yfir hvern mann, sem út gengr, en þær líða upp í loft með klæðit ok allt þat, sem á var. Nú kemr mikill dansleikr í hellinn, er brúðgumana skal út leiða. 

16. Dráp trölla
Þrjár váru dyrr á hellinum, ok var Skröggr lögmaðr fyrir einum með sína sveit, en Skinnnefja var fyrir þeim dyrum, sem almúginn skyldi út ganga. Brúðgumarnir váru leiddir um inar þriðju. Þar úti fyrir var sinn afhellir til hvárrar handar, ok skyldu þeir þar hvíla. Váru þeir vel tjaldaðir. 
Nú er þeir skyldu út ganga, fór í sinn helli hvárr. Ganga þeir Egill ok Hildir í annan. Egill gekk fyrir. En er Hildir gekk inn, snerist Egill aftr í mót honum ok greip í hár honum ok reiddi upp saxit, er hann hafði við sik, ok ætlar at höggva á hálsinn, en Hildir kippir honum svá snart, at hann hrapar á hellisbergit, ok sprakk á honum ennit, ok var þat sár mikit ok blæddi mjök. Saxit kom á nef jötuns ok tók af nefit, ok var þat svá mikit stykki, at þat var nóg klyf. Komst Hildir nú út ok sagðist vera svikinn. Heyra þetta tröllin, þau sem í hellinum váru, ok hlaupa út, ok varð þeim eigi greiðfært um þær dyrr, sem Skröggr lögmaðr var fyrir, því at hann drap hvern, sem út vildi. En Skinnnefja var fyrir öðrum dyrunum með glerit ok setti hvern blindan, sem þat leit. Hvarfla þeir aftr ok fram ok fátu hvergi, ok var þá at heyra óp mikit ok gný. 
Heyrir Gautr nú þat ok þykkist vita, hvat um er. En er hann kemr í sitt hús, sér hann, at brúðrin er eigi þar. Hleypr hann þá at sænginni ok vill taka sverð sitt, ok missti hann þess. Ásmundr reiðir upp sverðit ok hjó til Gauts ok gáði eigi, at hellirinn var lágr, ok kom sverðit í hellisbergit, ok beit þat bjargit, en blóðrefillinn kom á brún Gauts, reist niðr í augat ok niðr allt kinnbeinit ok viðbeinit ok reist niðr alla bringuna ok tók sundr rifin. Gautr komst út ok fekk einn stein stóran ok kastaði til Ásmundar, ok kom fyrir brjóst honum, svá at hann fell. Gautr vildi hlaupa at honum, en iðrin flæktust um fætr honum, ok fell hann dauðr niðr. 
Ásmundr stóð upp ok leitar at Agli. Kom hann þar, sem þeir gengust at. Blóð rann í augu Agli af sári því, sem hann hafði fengit, ok varð hann þó sýnt orkuvana. Ásmundr greip undan Hildi báða fætrna, en Egill helt í höfuðit, ok brutu þeir hann ór hálsliðunum, ok urðu þat hans ævilok. 
En síðan fara þeir þangat, sem Skröggr lögmaðr var. Hafði hann drepit níutigi trölla, en þau báðu griða, sem eftir váru, en þau, sem eftir váru ok þar vildu út ganga, sem Skinnnefja var fyrir, gengu fyrir hamra ok drápu sik. Váru þeir þar um nóttina, ok kom Arinnefja til þeira. Um morguninn tóku þeir fé ór hellin um ok ræntu öllu ok fóru síðan heim með kerlingu, ok váru þær systr þar fyrir, ok urðu þær fegnar þeim. Sátu þeir þar um vetrinn í góðu yfirlæti. 
En um várit bjuggust þeir í burt at finna menn sína, en at skilnaði gáfu þeir Arinnefju ok Skröggi lögmanni Jötunheima, ok skildu þau með vináttu. Höfðu þeir í burtu þær gersimar allar, sem áðr váru greindar. Síðan fóru þeir móts við menn sína ok kómu til þeira í síðustu viku vetrar, ok urðu með þeim fagnafundir miklir, en þegar byr gaf, sigldu þeir í haf ok lettu eigi fyrr en þeir fundu Tryggva konung. 

17. Frá brullaupi
Tryggvi konungr fagnaði þeim vel ok dætrum sínum. Þeir færðu konungi margar gersimar ok sögðu honum allt it sannasta af ferðum sínum. Þakkaði konungr þeim margfaldliga sína ferð. Litlu síðar lét konungr stefna þing, ok á því þingi lýsti konungr fyrir mönnum þeim einkamálum, sem hann hafði lofat þeim, sem fyndi dætr hans, nema þeir vildu annat heldr, þá vill hann launa þeim í gulli ok silfri, en þeir svöruðu báðir senn, at þeir vildu þær eiga, ef þat væri þeira vili, en þær þóttust þeim lífgjöf launa eiga ok sögðu, at eigi mundu þær aðra menn kjósa, ef þeira væri kostr, ok urðu þær endalyktir, at Egill fekk Bekkhildi, en Ásmundr Brynhildi. Lét konungr nú búast við brullaupi, en Egill kveðst fyrst vilja finna föður sinn, ef hann lifði, ok vita, til hvers hann mátti ætla um ríki þat, sem hann þóttist eiga, en Ásmundr sagðist vilja fara austr í Tattaríá at bjóða Herrauði, fóstbróður sínum, í sitt brullaup. Var nú ákveðin brullaupsstefna ok nær þeir skulu aftr koma. Er eigi annars getit e n þeim tækist þessi ferð vel. 
En er Egill kom til Gautlands, fór hann á fund föður síns, ok brást hann ókunnigr við, því at hann hugði hann löngu dauðan. Sagði hann nú föður sínum allt, hvé farit hafði ok áðr hefir sagt verit, ok sýndi honum örit á hendi sinni, þar sem hún hafði verit af höggvin, ok svá sverð þat, sem dvergrinn hafði gert honum ok falrinn var á. Létu þeir Regin dverg gera nú á þat meðalkafla, ok var þat góðr gripr. Egill bauð nú föður sínum til brullaupsins, ok fóru þeir ok móðir Egils ok systir. En er þau kómu á fund Tryggva konungs, váru þeir Herrauðr ok Ásmundr þar komnir. 
Konungr fagnar þeim nú öllum vel, ok var eigi langt at bíða, áðr þar reis upp sæmilig veisla. Mátti þar heyra margs konar hljóðfæri ok sjá margan Hofmann. Var þar ok engi hlutr sparaðr af þeim bestum föngum, sem fást máttu í þeim löndum. 
At þessari veislu höfðu menn þat til skemmtunar, at þeir Egill ok Ásmundr sögðu frá ferðum sínum, ok til sannenda um sögu þeira segir svá, at þær váru þar báðar Skinnnefja ok Arinnefja ok sönnuðu sögu þeira, ok þekkti Ingibjörg drottning Arinnefju, ok sættust þær þá heilum sáttum. Stóð veislan yfir fullan mánuð. En at liðinni veislunni fór hverr til síns heimilis, ok váru mönnum valdar sæmiligar gjafir. Egill gaf Herrauði skyrtuna, þá sem Bekkhildr hafði gert, en Ásmundr gaf honum hringinn Kerlingarnaut ok sverð þat, sem Gautr hafði átt. 
Tryggvi konungðr var þá maðr gamall, ok bað hann Egil þar sitja. Kveðst hann ekki lengi mundu lifa þaðana af. Egill kveðst fyrst verða at fara heim til Gautlands, en koma aftr innan tólf mánaða. Lofaði konungr honum þat. Ásmundr bað Herrauð fara með sér til Hálogalands, ok veitti Herrauðr honum þat. 
Arinnefja fór heim aftr í Jötunheima, ok gaf Ingibjörg drottning henni smjörtrog svá mikit sem hún gat lyft, ok sagði hún, at sá gripr mundi torgætr þykkja í Jötunheimum, en Ásmundr gaf henni tvö galtarflikki, ok váru þau svá þung, at þau vágu skippund. Þótti kerlingu þessir gripir betri en þótt þeir hefði gefit henni byrði sína af gulli. Skildu þau með vináttu. 

18. Frá Ásmundi ok þeim félögum
Því næst fóru þeir Ásmundr ok Herrauðr á skip, ok höfðu þeir dreka þá ina góðu, sem þeir höfðu átt, Vísinn ok Bolabjörn. Er eigi getit um þeira ferð, fyrr en þeir koma norðr á Hálogaland. Ok er landsmenn sá dreka þeira, þá sagðist Óttarr konungr vita, at þessir menn mundu langt at komnir. En þegar þeir váru landfastir, slógu þeir tjöldum. 
Ásmundr gekk á fund föður síns við tólfta mann. Hann kvaddi konung virðuliga. Konungr þekkti hann eigi, en móðir hans þekkti hann, þegar hún sá hann, ok hvarf til hans. Óttarr spurði, hverr sá maðr væri, er hún léti svá líkliga við, en Ásmundr sagði til it sanna. Reis þar nú upp ágæt veisla, ok sátu þar mánuð í miklum fagnaði ok sögðu konungi frá ferðum sínum, ok þótti konungi vel hafa til tekist ok gæfusamliga. 
Sagði Herrauðr þá Ásmundi, at hann vildi, at þeir sigldi austr til Gautlands at biðja Æsu, dóttur Hrings konungs. Ásmundi þótti þat vel stofnat. En þegar þeim gaf byr, sigldu þeir austr í Gautland, ok fagnar Egill þeim vel ok þeir Hringr konungr. Hafði Herrauðr þá uppi orð sín ok bað Æsu, ok var þeim málum vel svarat, ok var hún honum gift með sæmiligri heimanfylgju. Var þegar drukkit brullaup þeira, ok fór þat vel fram. 
En at þeiri veislu liðinni, þá sigldu þeir Egill ok Herrauðr í Austrveg, en Ásmundr skyldi hafa vald yfir Gautlandi, þegar Hrings konungs missti við. En þá þeir kómu í Tattaríá, þá var Tryggvi konungr andaðr, ok var Egill þar til konungs tekinn, ok bjuggu þau Bekkhildr þar síðan, en Herrauðr settist at ríki sínu síðan, ok kómu þeir ekki norðr hingat síðan. 
Ásmundr fór heim til Hálogalands, ok stýrði hann þar lengi. Ármóðr hét sonr hans. Hann átti Eðnýju, dóttur Hákonar konungs Hámundarsonar ór Danmörk, ok er þaðan mikil ætt komin. Þenna Ármóð drap Starkaðr inn gamli í laugu, ok var þat it síðasta óskapaverk hans. 
Brynhildr lifði ekki lengi, ok giftist Ásmundr síðan ok fekk dóttur Soddáns konungs af Serklandi ok átti at sækja brullaup sitt á einu skipi, því at þeir vildu svíkja hann, ok lét Ásmundr þá gera skip þat, er Gnoð hét, ok hefir þat skip stærst gert verit, svá at menn viti, fyrir norðan Grikklandshaf. Af því skipi tók Ásmundr nafn ok var kallaðr Gnoðar-Ásmundr, ok þykkir hann hafa verit mestr af fornkonungum þeim, sem ekki stýrðu þjóðlöndum. Hann tapaðist við Hlésey ok með honum meir en þrjár þúsundir manna, ok segja menn, at Óðinn legði hann með geiri í gegnum, þá hann hljóp fyrir borð, en Gnoð sökk til grunna með öllum farmi sínum, ok hefir síðan engi hlutr fundist af henni ok engu því, sem þar var á. 
Ok lúkum vér þar þessi sögu. 

Netútgáfan - apríl 1997 




ÁSMUNDAR  SAGA  KAPPABANA


1. Frá sverðasmíði
BUÐLI er konungur nefndur. Hann réð fyrir Svíþjóðu, ríkur og ágætur. Það var háttur hans að elska mjög smiðu, þá er hann fékk hagasta og honum gerði gersemar, Hann átti drottningu og dóttur, er Hildur hét. Það varð þar til tíðenda, að drottning andaðist, og var konungur kvánlauss. 
Þess er getið, að eitt kveld kómu tveir menn til konungs og gengu fyrir hann með kveðju. Konungur spurði, hverir þeir væri, en annarr nefndist Olíus, en annarr Alíus, --"og vildim við hér veturvist þiggja." 
Hann spurði, er þeir væri hagleiksmenn nokkurir eða búnir við íþróttum. Þeir kváðust kunna að gera hagliga hvern hlut, þann er smíða skyldi. Konungur vísaði þeim til sætis og bað þá þar vera. 
Í þenna tíma var með konungi boð nokkuð, en um kveldið kómu í höllina smiðir konungs og sýndu honum smíðið, gull eða vopn. Svo gerðu þeir ávallt, ef menn kómu þangað, konungi til frægðar. Allir menn lofuðu smíði þeira nema gestir. Þeir ræddu fátt um. Knífur einn var í því smíði vandaður. Þetta var sagt konungi, og kveðst hann ætla, að þeir mundi eigi betur smíða. 
Hann kallar þá til sín og mælti: "Hví eru þið svo tregir til að lofa það smíði, er hér er fram borið, eða kunni þið betur að gera?" 
Þeir kváðu konung það reyna mega, ef hann vildi, að smíði þetta mundi eigi mikils vert hjá því. 
Konungur bað þá gera þá smíð, er til afbragðs mætist, -- "ef þið vilið eigi vera falsarar." 
Þeir kváðust brátt munu reyna, að þessi smíð er lítils verð og eigi góð. Þeir settu knífinn í rönd borðsins fyrir konung, og lá hjá þegar eggin. Þeir báðu konung þar taka við gersemi sinni, en kváðust freista mundu að gera annan kníf. Konungur bað þá svo gera, og síðan gerðu þeir kníf einn og færðu konungi. Hann brá á kamp sér, og tók af kampinn og skinnið, svo að í holdi nam staðar. 
Konungur mælti: "Það mun satt vera, að þið munuð hagir menn, og, nú skulu þið gera mér gullhring," og svo gerðu þeir og færðu konungi. 
Hann leit á og mælti: "Það er rétt sagt, að ég hefi eigi séð meiri gersemi í einum gullhring," og svo mæltu allir er sá. 
Konungur kvað slíkt tíginna manna þjónustumenn, og síðan mælti hann: "Nú skulu þið gera mér tvö sverð, þau er eigi beri minna af öðru smíði en þessi smíð ykkur, og þeim sé hvergi þess til höggvið, er þau bíti eigi." 
Olíus kveðst það eigi vilja og lést eigi örvænt þykkja, að nokkuð mikið mundi á liggja, ef þeir gerði nauðgir, og kvað til hófs best að búa. Konungur kvað þá gera skyldu, hvort er þeir gerðu nauðgir eða eigi. 
Síðan setjast þeir til smíðar og gerðu tvö sverð, sérhvárr þeira, og gengu síðan fyrir konung og sýndu honum sverðin. Konungur leit á, og sýndust honum vænlig, "eða hverir fylgja kostir?" 
Olíus segir, hann kvað hann því hvergi mundu til höggva, að það mundi eigi bíta, --"Og hygg ég á því munu vera enga annmarka." 
Konungur segir: "Þá er gott, og verðum vér að reyna, hversu staðgott væri," og skaut oddinum í öndugissúlu og lagðist lítt sverðið, og síðan reisti hann það í glugg einum. 
Smiðurinn kvað það ofraun sverðinu og lét það til höggs búið, en eigi til reistingar. Konungur kvað það eigi mundu högg standast, ef það brotnaði í slíkum tilraunum. Og nú reyndi hann það sverð, er Alíus hafði gert, og hljóp það aftur sem skíð, og að öllu var það vænligra en hitt, og stóðst hvárttveggja þær raunir, er konungur gerði. 
Konungur mælti: "Þetta er enn betra, er Alíus hefir gert, og er hvárttveggja gott, eða hver náttúra fylgir?" 
Álíus segir: "Það, herra, ef þau mætast á lopti, og sé þau í móti borin, þá mun mitt sverð framar, og má þó kalla kosti eina og jafna." 
Síðan tók konungur það sverð, er Olíus hafði gert, og vildi brjóta, og þá brast sverðið við hjaltið. Konungur bað hann betra sverð gera, og síðan gekk hann reiður til smiðju og gerði sverð og fékk það konungi. Hann hafði nú allar slíkar raunir sem við ið fyrra, og stóðst þetta allar. 
Konungur mælti: "Nú hefir þú vel gert, eða er nú ekki hér á til vandkvæðis?" 
Hann segir: "Járngott er sverð, enda munu nú nokkur forföll á liggja til hamingju brots, því að það mun verða að bana inum göfgustum bræðrum, dóttursonum þínum." 
Konungur mælti: "Spá þú manna armastur; nú skal bræðrum að bana verða og þó ógöfgum," og hjó til hans, en þeir voru þá horfnir með skjótri brautför og neyttu þá innar neðri leiðar. 
Konungur mælti: "Þetta eru miklir óvinir, og við því skal vinna, að sverð geri mannigi mein." 
Konungur lét þá gera stokk að sverðinu með blýi og lét sökkva niður í Löginn hjá Agnafit. 
2. Fæddur Hildibrandur Húnakappi 
Helgi hét konungur ágætur. Hann var hermaður mikill. Helgi fór með herskipum á fund Buðla konungs og gerði honum orðsending, að hann mundi þar friðmaður vera, og kveðst vilja kannast við hann og þiggja að honum veislu. Konungur tók því vel. Helgi konungur gekk upp til hallar og fékk þar góðar viðtökur. Hildibrandur hét faðir Helga konungs, er réð fyrir Húnalandi. 
Helgi konungur mælti þá: "Birta mun ég minn vilja til yðar með tilmæli ráðahags við dóttur yðra. Má ég sjá hvárttveggja að þessu sæmd, mig til landvarnar við yður, en ríki yðart til móts." 
Buðli konungur segir: "Ég vil yðru erendi vel svara með samhuga hennar við oss." 
Og síðan var þetta mál kært við hana, en hún geldur til samþykki vilja föður síns, og er nú aukin veislan eftir tiginna manna sið, og fær Helgi konungur Hildar, dóttur Buðla konungs, og síðan voru þeir mágar samhuga og var Buðla konungi mikið traust að Helga konungi. 
Þau Hildur áttu son, er Hildibrandur hét, er manna var vænstur, og þegar er hann dróst á fætur, þá mælti Helgi konungur, faðir hans: "Þinn fósturfaðir skal vera Hildibrandur inn ríki, faðir minn, í Húnalandi, og er þá vænst, að þín forlög verði mátuligust." 
Helgi konungur sendi nú þangað sveininn. Hildibrandur konungur tók ágætliga við honum og kveðst vænta, að þar mundi upp fæðast einn kappi. Eftir það fór Helgi konungur í hernað, en Buðli konungur gerðist gamall löndum að stýra. 
3. Fæddur Ásmundur kappabani 
Álfur hét konungur, er réð fyrir Danmörku. Dóttir hans hét Æsa in fagra. Hún var fræg víða um lönd af vænleik sínum og hannyrðum. Áki hét einn ríkur kappi í Danmörku. Hann var í kærleikum miklum við konung, og Álfi konungi var að honum mest traust. 
Konungur kallaði hann til sín og mælti: "Hernað viljum vér drýgja í sumar og taka það ríki undir vora eign, er áður liggur gæslulaust, en þó frami að, ef náist." 
Kappinn svarar: "Herra, hvar viti þér ríki falt?" 
Konungur mælti: "Buðli konungur er nú örvasi að aldri, og viljum vér leggja undir oss hans ríki." 
Áki segir: "Eigi vil ég þess letja að gera stórræði, og mun enn sem fyrr eftir framaverk, að þér munuð laun hyggja vinum yðrum fyrir sitt starf." 
Síðan bjuggu þeir Álfur konungur og Áki her sinn og herjuðu í Svíþjóð á ríki Buðla konungs og gerðu þar mikið hervirki í manndrápum og fjárupptektum. En er Buðli konungur spyrr þetta, stefnir hann saman sínum her og fær lítið lið, er styrkur Helga, mágs hans, var fjarri, en þó helt hann sókn upp og var borinn ofmagni og fell í þeiri orrostu, en Álfur konungur tók að herfangi dóttur hans og allmikið fé, og fara nú heim við svo búið. 
Þá mælti Á1fur: "Svo hefir oss til handa borist, að vér höfum gnógt ríki og fé, en fyrir þitt liðsinni, Áki, vil ég gifta þér Hildi Buðladóttur, þótt hún eigi áður bónda." 
Áki segir: "Hver munu önnur skapfelldri laun en þessi? Og eigi þykki mér að verra, þótt Helgi konungur eigi hana áður." 
Eftir það gekk Áki að eiga Hildi, og áttu þau einn son. Sá hét Ásmundur. Hann var snemma mikill og sterkur og lagðist í víking, þegar hann mátti, og braut undir sig mikinn hermanna afla. 
4. Hildibrandur felldi Álf konung 
Nú er þar til máls að taka, er Hildibrandur er, bróðir hans, sonur Helga konungs, en Helgi konungur fell í hernaði. Hildibrandur braut undir sig mikinn afla og sveimðaði víða með her sinn. Hann var mægður við þann konung, er Lazinus hét. Hann var einn inn ríkasti konungur. Hann sótti þangað með vinganarorðum til mágs síns, og var honum þar vel fagnað. Hann tók nú að gerast framgjarn mjög, er aflinn óx. 
Þá voru hertugar göfgir og ættstórir í Saxlandi. Hildibrandur Húnakappi fór nú á hendur þeim og kvaðst vilja, að þeir gerði honum slíka virðing sem hann beiddi eða þeir mundi sem aðrir sæta afarkostum. Þeir hertugarnir áttu systur, og var hún mest að ráðum, því að hún var þeira vitrust. Síðan áttu þau eintal og ætlast fyrir, hvað af skyldi kjósa. 
Hún kvað það meira ráð að vægjast til hans með skattgjaldi en eiga orrostu, --"og er það ráð að ætla sér hóf, en snúast þá til mótstöðu, er styrkur er nokkurr," kvað hér svo mundu fara sem í öðrum stöðum, að hann mun sigrast. 
Síðan sögðu þeir hertugarnir, að þeir vilja játa honum skattgjaldi. Hann kvað það forsjáligt, og sættast á það 
Hildibrandur Húnakappi braut nú margar þjóðir undir sig. Hann spyrr nú þau tíðendi, fall Buðla konungs, móðurföður síns. Hann stefndi þá her að sér af nýju og kvaddi þings. 
Hann mælti, kvað mönnum kunnigt, hverr vandi á var, að fara í hernað en lét eigi að högum til skipt, ef herja skyldi á víkinga eða á aðra menn fyrir litla sök eða enga, en hefna eigi móðurföður síns. 
Eftir það flutti hann herinn í ríki Álfs konungs og kvað Dani hafa kennt aðför um búshagi. Hann lét eisa eldum og brenna víða. Álfur konungur sótti nú í mót með her sinn, og þegar þeir fundust, börðust þeir. Hildibrandur Húnakappi hafði berserkja náttúru, og kom á hann berserksgangur. Ekki var Áki hertugi við þessa orrostu, því að hann var í hernaði. Hildibrandur Húnakappi gekk í gegnum fylkingar Álfs konungs, og var illt fyrir honum að verða. Hjó hann á tvær hendur sér og sótti grenjandi að konungsmerkinu, og í þessi orrostu fell Álfur konungur og margt lið hans, og eftir það fóru Húnar aftur. Hildibrandur gerist þá allra manna frægastur og sat jafnan að búum sínum á vetrum, en herjaði á sumrum. 
5. Ásmundur náði sverðinu góða 
Þar er nú til máls að taka, er Ásmundur Ákason var í hernaði, og þótti víkingum hann ósvífur í atlögum og harðgerr. Eyvindur skinnhöll hét maður, danskur að ætt, vænn maður, ríkur og auðigur og barst á mikið. En er þeir feðgar, Áki og Ásmundur, kómu ór hernaði, þá voru þeim sögð þessi tíðendi, fall Álfs konungs. Þeir sátu nú í kyrrðum. Ásmundur vissi eigi frændsemi milli þeira Hildibrands, því að móðir hans sagði honum ekki frá. 
Eyvindur skinnhöll fór á fund Æsu innar fögru konungsdóttur og kveðst mæla vilja til ráðahags við hana, kvað henni vera kunnigan mannasóma sinn og fjáreign, ætt hans og framkvæmd. Hún kveðst hafa mundu við ráð vina sinna um annsvör. 
Eftir þetta berr hún málið fyrir þá Áka og Ásmund, fóstbróður sinn. Áki kveðst þessa ekki mundu fýsa. Þá mælti Ásmundur: "Ekki skaltu eiga Eyvind. Mig skaltu eiga." 
Hún segir: "Fóstbróðir, meira hefir hann nú yfirlæti í landinu og býr ríkuligar, en það munda ég ætla, að þú mundir hafa manndóm meira." 
Ásmundur mælti: "Legg til hamingju þína með mér, og má þá verða báðum okkur vegur að þessi ráðagerð." 
Hún mælti: "Þann ykkarn skal ég eiga," segir hún, "er mér fær fegri hendur í haust ór hernaði." 
Síðan lögðu þau niður þessa umræðu, og lögðust þeir í hernað báðir eftir vanda, og hætti Ásmundur oft með miklum háska til stórfanga og aflaði svo fjár og frama, en Eyvindur var oftliga hjá matgerðarmönnum og lét eigi ganga glófa af hendi sér. 
En er að hausti kom, sóttu þeir báðir á fund konungsdóttur, hvárr með sínum mönnum. Eyvindur gekk fyrri fram og bað konungsdóttur líta á sínar hendur. 
Æsa in fagra mælti: "Vel hafa þessar hendur varðveittar verið og eru hvítar og fagrar, hafa lítt litað sig í blóði né ófegraðar í höggum. Sjám nú, Ásmundur, þínar hendur," segir hún. 
Hann rétti fram sínar hendur, og voru þær öróttar og heldur dökkvar af blóði og vopnabiti, og er hann brá frá klæðunum, þá voru þær hlaðnar hringum gulls til axlar. 
Þá mælti konungsdóttir: "Það mun þó mitt atkvæði, að Ásmundar hendur sé fegri með öllu saman, og ertu, Eyvindur, frá ráðinn þessum ráðahag." 
Ásmundur mælti: "Þá mun ég til kosinn, frú." 
Hún segir: "Fyrr skaltu hefna föður míns, því að þann einn samir mér mann að eiga, er þess rekur réttar og viðr sér frama á Hildibrandi Húnakappa." 
Þá mælti Ásmundur: "Hversu má hann vinnast, er engi sigrast á honum eða hvert ráð leggur þú til?" 
Hún segir: "Heyrt hefi ég, að sverð sé fólgið í Leginum hjá Agnafit, og heyrt hefi ég ummæli á því, ef það sverð væri borið í móti því, er Hildibrandur hefir, að hans sverð skyldi undan láta. En í nánd vatninu býr gamall hóndi, vinur minn, og mun hann gera þér farargreiða með mínu tilstilli." 
Ásmundur kvað það mundu á finnast, að hann var gjarn til ráðahags við hana, ef hann segði sig í þessa hættu. 
Eftir þetta fór Ásmundur einn saman til bóndans og sagði honum sitt erendi og orðsending konungsdóttur. Bóndinn bað hann velkominn. Hann horfði mjög á Ásmund of kveldið. 
Ásmundur mælti: "Hví horfir þú á mig?" 
Hann kvað sök til vera. Ásmundur mælti: "Hversu lengi hefir þú hér búið?" 
Hann kveðst þar hafa búið allan aldur sinn, --"en þar hygg ég nú að því, að hér gistu fyrir löngu sendimenn Buðla konungs, en þeir fóru með Hildibrand til fósturs til Hildibrands konungs, en þig hefi ég séð annan vænligastan en hann og honum líkastan að svip." 
Ásmundur mælti: "Eigi veit ég, að með okkur sé nein skylda, eða hvað veistu til sverðs þess, hvar fólgið sé, er afrek er frá sagt?" 
Hann segir: "Hér var ég, þá er því var sökkt, og gerla hefi ég mið til, hvar það er fólgið, og mun enn vera óspillt, að því er ég hygg." 
Þá mælti Ásmundur: "Fyrir orðsending konungsdóttur þá flyttu mig þangað. 
Hann kvað sva vera skyldu. Hann hafði með sér flikki stór og eldiskíð. 
Ásmundur mælti: "Hvað skal þetta, búandi?. 
Hann svaraði: "Ærit mun þér kalt, er þú kemr upp, þótt þú bakir þig við þetta." 
Ásmundur mæ1ti: "Þú ert ráðugur mjög." 
Síðan fóru þeir á skipi, og þá er minnst varir Ásmund, mælti búandi: "Hér svona." 
Síðan hljóp Ásmundur fyrir borð og kafaði, og er hann kom upp, þá vildi hann niður öðru sinni. 
Bóndi mælti: "Það hæfir þér eigi, bakastu nú og snæð," og svo gerir hann. 
Og öðru sinni, er hann kafar, kennir hann stokksins og lyftir nokkuð svo og fór upp og bakaðist. Og nú þriðja sinn kafar hann, og náir hann stokkinum, og fluttu þeir hann til lands, og þá hjó Ásmundur upp stokkinn með öxi, og gekk af hyrnan, er kom í sverðs eggina. 
Ásmundur mælti: "Vel hefir þú veitt, karl, og þigg af mér einn gullhring fyrir þitt starf, og vitja mín kunnliga, ef þú þarft." 
Karl þakkaði honum vel, og skildust. Eftir það fór Ásmundur heim og segir konungsdóttur. 
Hún sagði: "Nú er mikið að unnið, og muntu vera ágætur maður. Nú er ráð fyrir hendi: Ég vil senda þig til þeira hertuga í Saxlandi, er ríkið hafa misst fyrir Hildibrandi, og til systur þeira, því að hún er vitur kona, og er það mitt ráð að gerast þaðan til slíkra hluta sem þá vill í hendur bera, því að flesta get ég stopalt ganga fyrir þér við áræði þitt og góðan vopnakost." 
Og síðan fór Ásmundur í braut. 
6. Ásmundur kom til hertuga 
Nú er að segja, hvað í Saxlandi er, að einn dag tók systir hertuga til orða: "Svo vísa mér draumar til sem oss muni sækja heim ágætur maður, sá er oss muni verða að mikilli hamingju og voru ríki." 
Þeir bræður tóku því vel, og um kveldið þess dags sá þeir ríða að höllinni mikinn mann með ágætligum vopnum, og hertugarnir gengu í móti honum og buðu honum þar. Hann lést það þiggja mundu. Þeir settu hann milli sín, en systir þeira skenkti og settist síðan á tal við hann og bræður hennar. 
Hún mælti þá: "Ekki er oss mjög kunnigt um yðra hagi, en sjá kunnum vér það, að mikill tignarsvipur er yfir yður, og trúum vér, að nokkuð gott leiði oss af þér og þinni hérkvámu. Nú munu þér heyrt hafa, hverja nauð vér þolum fyrir ofríki Hildibrands Húnakappa. Vér gengum fyrst undir skattgjald, en nú skulum vér mæta á hverjum misserum hólmgönguboðum af hans berserkjum, og skal æ bú standa við hverja hólmgöngu. Höfum vér nú svo misst bæði manna vorra og búa, og nú eru eigi meir eftir en tólf bú vors hertugadæmis." 
Ásmundur svarar: "Frú," segir hann, "mikinn skaða kærið þér fyrir mér, og nauðsyn væri að hefta þenna storm, og til þess er ég hér kominn að verja yðvart ríki, ef ég fæ." 
Hertugarnir segja, að skammt mun líða, áður kraft mun vera hólmgöngu. Ásmundur svarar: "Þá verður því að svara." 
Hann er nú þar í góðu yfirlæti. 
7. Frá Vögg, sendimanni Hildibrands 
Nú er að segja frá Lazino konungi og Hildibrandi Húnakappa, mági hans. 
Hildibrandur segir: "Mun eigi kominn sá tími, er hólmgöngu skal reyna við hertugana og menn þeira? Nú væri eigi torsóttligt að ná þeim búum, er eftir eru." 
Konungur mælti: "Gerum heldur mann til þeira og vita, ef auðvelligar fáist." 
Sá maður hét Vöggur, er sendur var. Frá hans ferð er ekki sagt, fyrr en hann kemur til hertuganna. Hann gekk í höllina og fyrir borð og mælti síðan: "Lazinus konungur og inn ríki Hildibrandur Húnakappi vilja vita, hvort þið vilið koma til hólmstefnu eða láta þrautlaust það, er eftir er." 
Hertugarnir svara: "Svo er nú komið, ef of mikil þykkir vor eiga, að lítið er að missa hjá því sem góðra drengja." 
Ásmundur mælti: "Hví mæli þið svo? Mun eigi því meiri nauðsyn að halda, er minna er eftir?" 
Vöggur horfir á hann. Ásmundur mælti: "Hví horfir þú, svo þrátt á mig?" 
Hann segir: "Það berr til, að ég hefi eigi séð inn þriðja mann jafnvirðuligan sem þið Hildibrandur eruð. Hann er ljósari, en þú ert eigi óharðmannligri, og spurt hefir Hildibrandur, að ókunnur maður var hér kominn með góð vopn, og ég skylda sjá þitt sverð." 
Ásmundur bað hann ráða. Hann leit nú á og mælti: "Hér fara vopnin eftir yfirsýn þeira, er eigu. Hitt er bjartara og gert betur, en eigi er það snarpara." 
Ásmundur kveðst eigi það vita, --"en vita munt þú vilja þitt erendi." 
Hann kvað svo vera. Ásmundur mælti: "Seg svo höfðingjum yðrum, að koma mun maður af hendi hertuganna til hólmstefnu." 
Nú reið Vöggur heim og kvaddi konung og Hildibrand. 
Hildibrandur mælti: "Hver svör kanntu að segja af ráðagerð hertuganna?" 
Vöggur svarar: "Þess er mér von, að þeir ljúgi eigi hólmstefnu." 
Hildibrandur mælti: "Þó eru þeir nú mjög herðir, eða veldur því sá inn ókunni maður, eða með hverjum svip sýndist þér hann? Þú ert glöggþekkinn." 
Vöggur segir: "Hans yfirbragð er með því, að hann er látaður vel og alllíkur yður í augum, og sýndist mér líkligur til, að vera muni ofurhugi, og það sverð hefir hann, er ég sá ekki jafnlíkt því, sem þú hefir, og það hygg ég, að ór einum afli sé borið." 
Hildibrandur mælti: "Mikið finnst þér um þenna mann. Ætlar þú eigi, að mitt sverð muni vera jafnt hans sverði eða hann muni minn jafningi vera?" 
Vöggur svarar: "Eigi veit ég, hvort hann er þinn jafningi. Hitt veit ég, að sá, er berst við hann, að hann kemur í þá raun, að hann er víst dugandi maður." 
Hildibrandur mælti: "Framarla segist þér frá." Og nú lætur Hildibrandur einn af sínum köppum ríða til hólmstefnu. 
8. Ásmundur drap kappa Hildibrands 
Og nú er Ásmundi sagt, og nú biður hann taka sinn hest og sín herklæði. 
Hertugar mæ1tu: "Vér bjóðum þér vort lið." 
Hann kvað einn skyldu einum í mót koma. Hann ríður nú þangað, sem hólmstefnan skyldi vera, og nú riðust þeir að með brugðnum sverðum, og ið fyrsta högg hjó Ásmundur hann sundur í miðju, fleygði síðan hlutunum út á ána, og rak þá fyrir höfuðborg konungs. 
Hildibrandur mælti: "Seint sækist vorum félaga að leysa þenna inn ókunna mann." 
Síðan mælti maður einn: "Herra," segir sá, "hér mun kostur að sjá hann, er hann rekur eftir ánni, og er nú í tveim hlutum." 
Hann mælti: "Ærið er þessi stórhöggur, og skipist nú tveir af vorum mönnum og leysið hann því skjótara af hendi." 
Þeir kváðu eigi það mikið verk. Hildibrandur mælti: "Vort gagn er það, ef þið vinnið skjótt sigur á honum." 
Og annan dag eftir riðu þeir til vígvallar tveir móti Ásmundi. 
Hann mælti: "Hér hafa berserkir fásén lög, er tvö sverð koma í móti einu, en allbúinn er ég að frelsa þetta víg við ykkur tvo." 
Þeim þótti óvirðuligt að standa tveir fyrir einum og hjuggu báðir til hans, en hann brá fyrir sig skildi og hjó sínu höggi hvorn til bana. Síðan reið hann aftur til hertuganna, en þeir gengu í mót honum með fagnaði. Hann kveðst ætla, að aftur hefði unnist þrjú bú þeim til handa í hans ferð. 
Þá mælti systir hertuganna: "Eigi hafa villst vorir draumar um þessa manns kvámu. 
Hann sat nú þar í veg miklum og hlaut af þessu frægð mikla. 
Þetta var nú sagt Hildibrandi, og hann mælti: "Ekki undur þykki mér þetta, þó að einn maður sigri tvo menn. Nú skal skipa fjórum mönnum í mót honum." 
Kapparnir kváðu það auðsætt, að þeir mundu skifta honum í sundur í fjóra staði, og nú riðu þeir til vígvallarins með góðum hjálmum og hvítum brynjum og hvössum sverðum. Nú kómu þessi tíðendi fyrir Ásmund og hertugana. Þá báðu þeir, að hann skyldi fara með jafnmörgum mönnum. Hann kveðst eigi það vilja, lét það vænst, að einn mundi senn einum í móti, en kvað mikið árnast, ef fjögur bú fengist. Og því næst fundust þeir. 
Ásmundur mælti: "Það er auðsætt, að þér þykkist líti1s verðir, og þér skipist fjórir í móti einum, og eigi mega þeir kappar heita, heldur safnaðarmenn." 
Þeir urðu ákafa reiðir við orð hans og sóttu að honum þegar, en það sverð, er hann bar, beit brynjur og hjálma jafnslétt sem næfur og eirði ekki mannsbeinum né holdi, en sá reiddi til, er sterkan armlegg hafði og gott hjarta. Þeir fengu stór sár af honum, og skammt var í milli, og drap hann þá fjóra og rak þá út á ána með hestunum. 
Nú fréttir Hildibrandr þetta og mælti: "Er nú annaðhvárt, að menn vorir eru minni til herskapar en vér hugðum, eða elligar er sá forgangsmaður." 
Hann kallar þá til sín fimm ina grimmustu kappa, segir og kvað þeim eigi ofætlað, þótt þeir sigraði einn mann. Þeir kváðust ætla að færa í hóf hans dul og gefa dýrum hræ hans. Síðan ganga þeir út. 
En er Ásmundur spyrr þetta, þá mælti hann: "Í dag ætla ég að vinna til borðhalds mér." 
Þeir kváðust ætla ugga, að hann mundi of mikið ætla sér, en kváðust alla sæmd honum að launa eiga. Síðan hittast þeir og börðust þegar, og hjó Ásmundur stórt og tíðum, og lauk svo, að hann drap þá alla. 
En er Hildibrandur spyrr þetta, mælti hann: "Seint dofnar hans hönd, og skammt skal til, að hann skal ná að berjast." 
Þá gerist í skálanum ymur mikill af grenjun berserkjanna, er sá einn maður skal ganga yfir svo marga menn. 
Þá mælti Hildibrandur: "Búist nú sex vorir menn, og mætti þér þá vinna þá frægð að hefna vorra manna." 
Síðan fóru þeir til hólms, og þá er Ásmundur spyrr þetta, bjóst hann skjótt og mælti: "Það sverð hefi ég, að jafngott er að drepa með sex menn sem þrjá. 
Og síðan fundust þeir. Þá mæltu kapparnir, að hann skyldi laust láta sverðið og gefast upp. 
Hann segir: "Það mun eigi að óhöggnum skildi. Er yður og ærin nauðsyn að hefna yðvarra manna." 
Síðan börðust þeir, og sóttu hann fast. Hann kunni ið sama lag á að höggva sverðsegginni nú og fyrr, og þótt hann fengi sár, þá linaði hann ekki sverðshöggunum og hjó suma sundur í miðju, og svo lauk, að hann drap þá alla og fór aftur til hertuganna. Þeir gerðust fjölmennir, er ríkið vannst æ undir þá, og nú er í hvers manns húsi umræða um þenna kappa. 
Og enn kómu þessi tíðendi fyrir Hildibrand, og mælti hann: "Rýrt verður nú tal vorra manna, eða hvað er nú eftir?" 
"Herra," sögðu þeir, "eftir eru sex og tuttugu." 
Hildibrandur svarar: "Svo mun nú mega metast héðan í frá, að þessi inn ókunni maður mun taliðr með stórköppum, og svo bleðr hann af sem við munim hittast verða, en senda skal enn sjau, þá er lengi hafa í minni þjónustu verið." 
Síðan bjuggust þeir. Ásmundi var sagt nú, að eigi mundi setuefni. 
Hann segir: "Er það þá eins snæðings hald, ef næðist sjau bú." 
Síðan fór hann, og kómu í móti honum sjau kappar. Þá mælti Ásmundur: "Fyrir hví hleypir Hildibrandur út mönnum sínum, en situr heima sjálfur og etur á mig smámenni?" 
Þeir reiddust mjög við orð hans og kváðu hann í enga raun koma skulu að berjast við Hildibrand. Síðan börðust þeir, og hversu sem að ortist, þá drap hann þá alla. Síðan hratt hann þeim út á ána. 
En er Hildibrandur frá það, þá mælti hann: "Miklu eru nú stærri atburðir orðnir en vér megim láta af hyggjast. Nú skulu að honum átta berserkir, því að engum vorum er líft við það, ef eigi verða hefndir." 
Síðan grenjuðu þeir mjög og bitu ór skjöldum, það er tók. En Ásmundur var með hertugunum, og kómu honum þessi tíðendi, að enn muni kostur að berjast. 
Þá mælti systir hertuga: "Sæmd sú, er vér létum, er nú öll aftur komin og með meira mætti en vér höfum spurdaga til." 
Ásmundur segir: "Skulum vér til hætta, því að hann vill berserkjunum út egna, en engi máttur er yfir þeim, og betra mundi, að þeira ríkdómur legðist við vort ríki, því að þér misstuð rangliga." 
Síðan reið hann í mót þeim, og þegar þeir fundust, börðust þeir, og var sá fundur lengstur, en svo lýkur, að hann drepur þá alla. 
En er Hildibrandur spyrr þetta, eiskraði hann mjög og mælti: "Sá maður er hamingjudrjúgur, er ekki tjóar mannmergð í móti. Nú skulu að honum þeir ellifu, sem eftir eru." 
Og er Ásmundur spyrr þetta, þá þagnaði hann. 
Hertugarnir mæltu: "Nú viljum vér skipa liði með þér, en þú ver foringinn, og mun þér þá sigrast, en þú berst eigi einn við svo marga ofurhuga." 
Ásmundur svarar engu, og kom aftann, og snæða menn og fóru síðan að sofa. 
Ásmund dreymdi, að konur stóðu yfir honum með hervopnum og mæltu: "Hvað veit óttabragð þitt? Þú ert ætlaður að vera forgangsmaður annarra, en þú óttast ellifu menn. Vér erum spádísir þínar, og skulum vér vörn veita þér móti mönnum, er að berjast við hertuganá, en þá, er þú hefir að reyna við þig." 
Við þetta spratt hann upp og bjóst, en flestir löttu hann. Síðan reið hann í mót köppunum, en þeir þóttust ráð hans í gaupnum hafa og létu honum betur hent að ganga á hönd Hildibrandi en látast. Hann kvað þá sér eigi ófalari til dauða en þeir, sem fyrr drap hann, og kvað það auðvitað, að mikill mundi verða frægðar munur eins og ellifu. Síðan börðust þeir, og kringdu um hann, en hann var torsóttur, og festust vopnin lítt við hann, en sverð hans beit allt það, sem fyrir varð og það tók, og lauk svo, að hann veitti þeim öllum bana. 
Hertugarnir höfðu fylgt honum og kváðu hans afrek aldri mundu fyrnast, og gerðist það orð manna, að hann mundi eigi undan víkja, þótt sjálfur Hildibrandur Húnakappi kæmi í móti honum, er manna var frægastur í þann tíma. 
9. Bardagi Ásmundar og Hildibrands 
Og er Hildibrandur frá þetta, að kappar hans voru drepnir, þá kom á hann berserksgangur, og snerist þegar til ferðar og mælti: "Eigi skal það mælt, að ég hætta mönnum mínum út, en þora ég eigi sjálfur að berjast." 
En í vanstilli þessu, er á honum var og hann var á ferðina kominn, þá sá hann son sinn og drap hann þegar. Síðan ók hann upp með ánni Rín til móts við Ásmund. Þann skjöld hafði hann, er á voru markaðir menn svo margir sem hann hafði drepið. En er Ásmundur spurði þetta, þá bjóst hann til móts við hann. 
En þegar er þeir fundust, þá börðust þeir, og voru flest högg ærið stór. En er þeir höfðu lengi barist af mikilli reiði, þá neytti Hildibrandur afls og hjó til Ásmundar af öllu afli tveim höndum, og í því er sverðið kom í hjálminn, þá brast það sundur undir hjaltinu, og fór brandurinn grenjandi niður í ána, en hann var þá sárr mörgum sárum. Síðan kvað hann vísur þessar: 
"Mjök er vandgætt, 
hvé verða skal 
of borinn öðrum 
at banorði. 
Þik Drótt of bar 
af Danmörku, 
en mik sjálfan 
á Svíþjóðu. 
Tveir váru þeir 
tyrvir gjarnir 
Buðla nautar, 
nú er brotinn annarr. 
Svá höfðu dvergar 
dauðir smíðat 
sem engi mun 
áðr né síðan. 
Stendr mér at höfði 
hlíf in brotna, 
eru þar taldir 
tigir ins átta 
manna þeira, 
er ek at morði varð. 
Liggr þar inn svási 
sonr at höfði, 
eptirerfingi, 
er ek eiga gat, 
óviljandi 
aldrs synjaðak. 
Bið ek þik, bróðir, 
bænar einnar, 
einnar bænar, 
eigi þú synja! 
Mik skaltu verja 
váðum þínum, 
fjörs bani 
fár annars mun. 
Nú verð ek liggja 
lífs andvana, 
mæki undaðr, 
þeims magnar sár." 
10. Ásmundur fékk Æsu hinnar fögru 
Eftir það dó Hildibrandur Húnakappi, og gerði Ásmundur virðuliga leiðslu hans og hugði þá illa sínu verki. Hann hitti þá ekki hertugana og fór þá á þann bæ, er móðir hans átti og Æsa in fagra, konungsdóttir. Þá ætlar maður að biðja hennar. Ásmundur kvað, er hann kom í hallardyrrnar: 
"Lítt varði mik 
laga þeira, 
at mik manns einskis 
ófyrr kvæði, 
þá er mik til kappa 
kuru Húnmegir 
átta sinnum 
fyr jöfurs ríki 
Börðukst einn við einn 
en endr við tvá 
fimm ok fjóra 
fletmegninga, 
sex ok við sjau 
senn á velli, 
einn ek við átta; 
þó ek enn lifi. 
Þá hvarflaði 
hugr í brjósti, 
er menn ellifu 
ofrkapp buðu, 
áðr mér í svefni 
sögðu dísir, 
at ek hjörleik þann 
heyja skyldak. 
Þá kom inn hári 
Hildibrandr 
Húnakappi, 
hann var mér ómakr, 
ok ek markaða 
meðan á honum 
herkumbl harðlig 
fyr hjálm neðan." 
Eftir það fögnuðu menn honum vel, og var hann kallaður Ásmundur kappabani. Konungsdóttir bað hann af sér reiði, þótt hún hefði verið í tilstilli um þetta, og lét vorkunn við sig, en lét mikið atkvæði fylgt hafa vopnunum. En þótt hann hefði reiðst henni, þá minntist hann ástar hennar og gerði brúðlaup sitt og gekk að eiga Æsu ina fögru, en drap þann, er hennar hafði beðið, og er sá eigi nefndur. Síðan gerðist Ásmundur kappabani víðfrægur og nafnkunnugur maður, og lýkur þar þessari sögu. 

Netútgáfan - september 1996 







BÓSA  SAGA  OK &nbspHERRAUÐS


[Þessi saga hefzt eigi af lokleysu þeirri, er kátir menn skrökva sér til skemtanar ok gamans með ófróðligum setningum, heldr sannar hún sik sjálf með réttum ættartölum ok fornum orðzkviðum, er menn hafa iðuliga af þeim hlutum, er í þessu æfintýri eru skrifaðir. [Ekki pr. í öllum útgáfum]] 

1. Frá Hringi ok sonum hans.
Hringr hefir konungr heitit, er réð fyrir Eystra-Gautlandi. Hann var sonr Gauta konungs, sonar Óðins, er konungr var í Svíþjóð ok kominn var utan af Asíam ok frægastar konungaættir eru frá komnar hér á Norðrlöndum. Þessi konungr, Hringr, var bróðir Gautreks ins milda at faðerni, en móðerni átti hann göfugt. Hringr konungr átti Sylgju, dóttur Sæfara jarls af Smálöndum; hún var fríð kona ok vel skapi farin. Bræðr hennar váru þeir Dagfari ok Náttfari. Þeir váru hirðmenn Haralds konungs hilditannar, er þá réð fyrir Danmörk ok mestum hluta Norðrlanda. 
Þau áttu einn son, er Herrauðr hét. Hann var mikill vexti ok fríðr sýnum, sterkr at afli ok vel at íþróttum búinn, svá at fáir menn máttu við hann jafnast. Hann var vinsæll af öllum mönnum, en ekki hafði hann mikit ástríki af feðr sínum, ok olli þat því, at konungr átti annan son frilluborinn, ok unni hann honum meira. Sá er nefndr Sjóðr. Konungr átti hann í æsku sinni, ok var hann nú fulltíða maðr. Konungr fekk honum lén mikit, ok var hann ráðgjafi konungs ok tók saman skatta hans, leiðangr ok landskyldir, ok var hann fyrir öllum inntektum ok útlátum, ok þótti flestum hann frekr í útheimtunum, en fastr í lyktum ok launum, en hollr var hann konungi ok vildi hans jafnan fullastan, ok hófst af því sá málsháttr af hans nafni, at sá er öðrum kallaðr sjóðfelldr, er honum sér mesta hagsmuni ok geymir bezt eftir. 
Sjóðr samdi til þess punga þá, er síðan váru kallaðir fésjóðar, at geyma í silfr þat, er tekit var í skuldir konungs. En þat, sem hann tók meira en til stóð, þá gerði hann þar at smápunga, ok kallaði hann þat slæg, ok umvendi hann því til kostnaðar, en landaurum var óbrigt. Ekki var Sjóðr þokkasæll af mönnum, en konungr unni honum mikit ok lét hann einn öllu ráða. 

2. Ætt Bósa ok uppfóstr.
Maðr er nefndr Þvari ok var kallaðr Bryn-Þvari. Hann bjó skammt frá konungs atsetum. Hann hafði verit víkingr mikill inn fyrri hlut ævi sinnar, ok þá er hann var í víkingu, mætti hann skjaldmey einni, er Brynhildr hét. Hún var dóttir Agnars konungs ór Nóatúnum. Þau börðust, ok bárust sár á Brynhildi, þangat til at hún var óvíg. Tók Þvari hana þá til sín ok mikinn fjárhlut með henni. Hann lét græða hana at heilu, ok var hún síðan hnýtt ok bömluð, ok var hún því kölluð Brynhildr baga. Þvari gerði brúðlaup til hennar, ok sat hún á brúðbekk með hjálm ok brynju, en þó váru ástir þeira góðar. Lagði Þvari þá af hernað ok settist í bú, ok áttu tvá sonu, ok hét Smiðr inn eldri; hann var eigi mikill maðr vexti, manna fríðastr sýnum ok slyngr við allar íþróttir ok svá hagr, at hann lagði á allt gerva hönd. Bósi hét annarr sonr þeira. Hann var mikill vexti ok sterkr at afli, dökklitaðr ok ekki mjök fríðr ok líkr móður sinni at skaplyndi ok sköpun, kátr var hann ok keskimáll ok þráfylginn því, sem hann tók upp, ok eigi mjök fyrirleitinn við hvern sem hann átti. Móðir hans unni honum mikit, ok var hann kenndr við hana ok kallaðr Bögu-Bósi. Hafði hann ok margar tiltekjur til þess bæði í orðum ok verkum, at honum var þetta sannnefni. 
Busla hét kerling. Hún hafði verit frilla Þvara karls. Hún fóstraði sonu hans. Hún kunni margt í töfrum. Smiðr var henni miklu eftirlátari, ok nam hann margt at henni. Hún bauð Bósa at kenna honum galdra, en Bósi sagðist eigi vilja, at þat væri skrifat í sögu hans, at hann ynni nokkurn hlut með sleitum, þann sem honum skyldi með karlmennsku telja. Mjök var nær um aldr þeira Herrauðar konungssonar ok karlssona, ok var vingott með þeim, ok var Bósi jafnan í konungsgarði, ok lögðu þeir Herrauðr lag sitt saman. Sjóðr vandaði um þat, at Herrauðr gaf Bósa klæði af sér, því at hans váru jafnan í sundr rifin. Bósi þótti ok harðleikinn, ef hann var at gamni með þeim, en engi þorði um at vanda fyrir Herrauð, því at hann mælti allt eftir Bósa. Nú beiddi Sjóðr, at hirðmenn skyldi lemja hann ór leik. 

3. Herrauðr fór í hernað með Bósa.
Þat var nú eitthvert sinn, at hirðin hafði soppleik, ok léku menn með kappi miklu, ok gerðu þeir nú leik til Bósa, en hann tók hart í móti, ok gekk hönd ór liði á einum konungsmanni. Annan dag braut hann fót í öðrum. Inn þriðja dag veittust at honum tveir menn, en margir óþægðu honum. Sló hann þá augat ór einum með soppinum, en annan felldi hann, ok brotnaði hann á háls. Hlupu þeir þá til vápna ok vildu drepa Bósa, en Herrauðr stóð hjá honum með þá menn, sem hann gat fengit, ok var búit við sjálft, at þeir mundu berjast, áðr en konungr kom til. En fyrir tillögu Sjóðs gerði konungr Bósa útlægan, en Herrauðr kom honum undan, svá at honum varð eigi nát. 
Litlu síðar beiddi Herrauðr föður sinn at fá sér herskip ok röskva menn til fylgdar, því at hann lézt vilja ór landi ok afla sér meiri frægðar, ef þess verðr auðit. Konungr bar þat mál fyrir Sjóð, en hann kveðst ætla, at sneyðast mundi féhirzlurnar, áðr en Herrauðr er svá heiman gerr sem honum líkar. Konungr sagði, at þeir skyldu við þat leita, ok varð svá at vera sem konungr vildi, ok var nú búin ferð Herrauðar með miklum fékostnaði, ok var hann vandr at öllu, ok kom þeim bræðrum lítt saman. Hafði hann fimm skip ór landi, ok váru þau flest öll forn. Vaska menn hafði hann með sér ok mikit fé í gulli ok silfri, ok sigldi hann nú burt af Gautlandi ok suðr til Danmerkr. 
Einn dag í miklu veðri þá stóð maðr á bjargi ok beiddi fars. Herrauðr sagðist eigi gera sér króka til hans, en segir far til reiðu, ef hann náir skipinu. Þessi maðr stökk af bjarginu ok kom niðr á sveifinni fyrir utan stýrit, ok var þat fimmtán álna langt hlaup. Þar þekktu menn Bósa. Herrauðr fagnar honum vel ok segir hann skyldu vera stafnbúa á skipi sínu. Þaðan sigldu þeir til Saxlands ok herjuðu, hvar sem þeir fóru. Þeim varð gott til fjár, ok fóru þeir svá fimm vetr. 

4. Bósi drap Sjóð ok féll í ónáð.
Nú er þar til at taka heima í Gautlandi, þá er Herrauðr var í burt farinn, skoðaði Sjóðr féhirzlur föður síns. Váru þá tómar kistur allar ok svá töskur, ok varð honum oft it sama á munni: "Man ek þat," sagði hann, "at öðruvís var í þenna sjóð at líta." 
Síðan bjóst Sjóðr heiman at taka saman konungs skatta ok landskyldir, ok var hann þá frekr í flestum útheimtum. Hann kemr til Þvara karls ok beiddi þar leiðangrs sem annars staðar. Þvari sagðist frá eldr herferðum ok sagðist leiðangr eigi gera. Sjóðr sagði hann meira leiðangr eiga at gera en aðra menn ok kvað hann því ollat hafa, at Herrauðr fór ór landi, ok beiddi bóta fyrir þá menn, er Bósi hafði meitt. En Þvari sagði, at maðr ætti at ábyrgjast sik sjálfr, ef hann gengr til leiks, ok kvaðst eigi ausa út fé sínu fyrir slíkt, ok sló þá í deilu með þeim. Braut Sjóðr þá upp útibúr Þvara karls ok tók í burt tvær gullkistur ok mikit fé annat í vápnum ok klæðum, ok skildu þeir við svá búit. Fór Sjóðr heim ok hafði mikinn fjárhlut, ok sagði hann konungi frá ferðum sínum. Konungr kvað þat illa, er hann hafði rænt Þvara karl, ok kveðst ætla, at honum mundi þat illa gegna. Sjóðr kveðst eigi sakast um þat. 
Nú er at segja frá Herrauði ok Bósa, at þeir búast at sigla heim ór hernaði. Þá höfðu þeir frétt, at Sjóðr hafði rænt Þvara karl. Ætlaði Herrauðr þá at friða fyrir Bósa ok sætta hann við konung. Þeir fengu veðr svá mikil, at skip þeira skildust, ok týndust þau öll, sem Herrauðr hafði heiman haft, en hann komst með tvau skip í Elfarsker, en Bósa rak til Vindlands einskipa. 
Þar lá fyrir Sjóðr með tvau skip, nýkominn ór Austrvegi, ok hafði hann keypt konungi dýrgripi. En er Bósi vissi þat, bað hann menn sína vápnast, ok lagði hann til fundar við Sjóð ok spurði, hverju hann vildi bæta, er hann hafði rænt Þvara karl. Sjóðr kvað hann firna djarfan, er hann þorði slíkt at mæla, þar sem hann var áðr útlagi konungs, ok kvað honum vel yfir at láta, ef hann missti eigi meira. Þá tóku hvárirtveggju til vápna, ok sló í bardaga með þeim, ok lauk svá, at Bósi varð banamaðr Sjóðs. Gaf hann þá grið þeim, sem eftir váru, en tók at sér skipit ok allt þat, er á var. 
En er honum gaf byr, siglir hann undir Gautland ok fann þar Herrauð, fóstbróður sinn, ok sagði honum tíðendin, en Herrauðr sagði honum, at þat mundi eigi bæta um vinsældir hans við konung, - "eða hví fórtu á minn fund, svá nærri mér sem þú hefir höggvit?" 
"Ek vissa," sagði Bósi, "at mér mundi eigi tjá at forðast þik, ef þú vildir illu til þín slá, en ek þóttumst þar allt traust eiga, sem þú vart. 
"Kalla má," segir Herrauðr, "at lítill mannskaði væri at Sjóð, þó at mér væri skyldr, ok mun ek fara á fund föður míns ok freista, ef ek gæti sætt ykkr." 
Bósi kvaðst eigi vænta mikils létta af konungi, en Herrauðr sagði, at eigi dygði ófreistat. Fór hann á fund föður síns ok gekk fyrir hann ok kvaddi hann virðuliga. Faðir hans tók honum fáliga, því at hann hafði frétt áðr sameign þeira Bósa og Sjóðs. 
Herrauðr mælti til föður síns: "Þar er til bóta at sjá, sem þér eruð, við Bósa, félaga minn, því at hann hefir hent slys mikit. Hann hefir vegit sjóð, son þinn, þó at sakir væri nokkurar til, ok viljum vér bjóða sættir ok fé svá mikit sem þú vilt sjálfr kjósa ok þar með várt fylgi ok hylli ok slíka þjónustu sem þér vilið hann krefja." 
Konungr svarar þá reiðuliga: "Mikit kapp leggr þú á, Herrauðr, at fylgja illmenni þessu, ok mundi mörgum þykkja þér betr standa at hefna bróður þíns ok várrar svívirðu." 
Herrauðr svarar: "Lítill mannskaði var at Sjóð. Veit ek ok eigi, hvárt hann var minn bróðir eða eigi, þó at þú heldir mikit til hans, ok þykkir mér þú eigi virða mik mikils, at þú vilt eigi taka sættir fyrir mínar bænir, en ek þykkjumst þá bjóða betra mann í stað Sjóðs í þá þjónustu, sem hann hafði." 
Þá mælti konungr reiðr mjök: "Allt þitt formæli, sem þú veitir Bósa, skal mikit spilla til, ok þegar ek get honum nát, skal hann uppi hanga miklu hæra en menn viti dæmi til, at nokkurr þjófr hafi svá hátt hangit." 
Þá svarar Herrauðr reiðr mjök: "Þat munu margir mæla, at þér kunnið eigi sóma yðvarn at þiggja. Nú með því, at þú vilt mik einskis virða, þá máttu til þess ætla, at eitt skal yfir okkr Bósa ganga, ok skal ek svá verja hann sem sjálfan mik ok mér endist líf til ok karlmennska, ok munu þat þó margir mæla, at nógu dýrt muni þá keyptr einn ambáttarsonr, ef þér gefið oss við." 
Snýr Herrauðr þá í burt reiðr mjök ok létti eigi fyrr en hann fann Bósa ok sagði honum, hversu þeir feðgar höfðu skilit. 

5. Busla tók konung til bænar.
Hringr konungr lætr nú blása saman liði sínu ok ferr til móts við þá fóstbræðr, ok sló þar þegar í bardaga með þeim, ok hafði konungr lið hálfu meira eða þrjú slík. Þeir Herrauðr ok Bósi gengu vel fram ok drápu margan mann, en þó urðu þeir ofrliði bornir ok váru teknir ok settir í fjötra ok kastat í myrkvastofu, en konungr var svá reiðr, at hann vildi þegar láta drepa þá, en Herrauðr var svá vinsæll, at allir mæltu hann undan, ok var þá fyrst skipt herfangi ok grafnir inir dauðu. Váru margir menn á dagþingan við konung, at hann skyldi taka sættir af Herrauð, ok var hann leiddr fyrir konung. Konungr bauð honum grið, ok lögðu margir þar vel til, en Herrauðr segist eigi grið vilja þiggja, nema Bósi hafi bæði lífs grið ok lima, en konungr sagði þess enga ván. Herrauðr sagðist þess manns bani skyldu verða, sem réði lífláti Bósa, ok eigi konungi hlífa heldr en öðrum. Konungr segir þá, at þar færi eigi illa, at sá hefði brek, er beiðist. Var konungr þá svá reiðr, at eigi mátti orðum við hann koma, ok bað leiða Herrauð aftr í myrkvastofuna ok skyldi þá báða drepa um morguninn, því at konungr vildi eigi annat, ok þótti nú flestum óvænliga horfa. 
Þetta kveld kom Busla kerling at máli við Þvara karl ok spurði, hvárt hann ætlaði ekki at bjóða fé fyrir son sinn, en hann sagðist eigi vilja ausa út fé sínu ok sagðist vita, at hann gæti eigi keypt þeim manni líf, sem deyja skyldi ok feigr væri, ok spurði, hvar nú væri komit töfrum hennar, at hún veitti eigi Bósa nokkut lið, en hún sagði sér eigi mega göngumannligar fara en honum. 
Þetta kveld it sama kom Busla í þat herbergi, sem Hringr konungr svaf í, ok hóf upp bæn þá, er síðar er kölluð Buslubæn, ok hefir hún víðfræg orðit síðan, ok eru þar í mörg orð ok ill, þau sem kristnum mönnum er þarfleysa í munn at hafa, en þó er þetta upphaf á henni: 
"Hér liggr Hringr konungr, 
hilmir Gauta, 
einráðastr 
allra manna; 
ætlar þú son þinn 
sjálfr at myrða, 
Þau munu fádæmi 
fréttast víða. 
Heyr þú bæn Buslu, 
brátt mun hún sungin, 
svá at heyrast skal 
um heim allan, 
ok óþörf öllum, 
þeim sem á heyra, 
en þeim þó fjándligust, 
sem ek vil fortala. 
Villist vættir, 
verði ódæmi, 
hristist hamrar, 
heimr sturlist, 
versni veðrátta, 
verði ódæmi, 
nema þú, Hringr konungr, 
Herrauð friðir 
ok honum Bósa 
bjargir veitir. 
Svá skal ek þjarma 
þér at brjósti, 
at hjarta þitt 
höggormar gnagi, 
en eyru þín 
aldregi heyri 
ok augu þín 
úthverf snúist, 
nema þú Bósa 
björg of veitir 
ok honum Herrauð 
heift upp gefir. 
Ef þú siglir, 
slitni reiði, 
en af stýri 
stökkvi krókar, 
rifni reflar, 
reki segl ofan, 
en aktaumar 
allir slitni, 
nema þú Herrauð 
heift upp gefir 
ok svá Bósa 
biðir til sátta. 
Ef þú ríðr, 
raskist taumar, 
heltist hestar, 
en hrumist klárar, 
en götur allar 
ok gagnstígar 
troðist allar 
í tröllhendr fyrir þér, 
nema þú Bósa 
bjargir veitir 
ok Herrauð 
heift upp gefir. 
Sé þér í hvílu 
sem í hálmeldi, 
en í hásæti 
sem á hafbáru; 
þó skal þér seinna 
sýnu verra, 
en ef þú vilt við meyjar 
manns gaman hafa, 
villist þú þá vegarins; 
eða viltu þulu lengri?" 
Þá svarar konungr: "Þegi þú, vánd vættr, ok vert í burtu, elligar mun ek láta meiða þik fyrir forbænir þínar." 
"Svá höfum vit nú fundizt," segir Busla, ,at vit munum eigi skilja, fyrr en ek hefi minn vilja." 
Konungr vildi þá upp standa, ok var hann þá fastr við sængina, en smásveinar vöknuðu eigi. Busla lét þá frammi annan þriðjung bænarinnar, ok mun ek láta þat um líða at skrifa hann, því at þat er öllum þarfleysa at hafa hann eftir, en þó má svá sízt eftir hafa hann, at hann sé eigi skrifaðr. En þó er þetta þar upphaf á: 
"Tröll ok álfar 
ok töfranornir, 
búar, bergrisar 
brenni þínar hallir, 
hati þik hrímþursar, 
hestar streði þik, 
stráin stangi þik, 
en stormar æri þik, 
ok vei verði þér, 
nema þú vilja minn gerir." 
En er sú þula var úti, mælti konungr til hennar: "Fyrr en þú illmælir mér lengr, þá mun ek gefa Herrauði líf, en Bósi fari ór landi ok sé dræpr, nær ek get hann áhent." 
"Þá skal taka þér fram betr," segir Busla. 
Hóf hún þá upp þat vers, er Syrpuvers er kallat ok mestr galdr er í fólginn ok eigi er lofat at kveða eftir dagsetr, ok er þetta þar í nærri endanum: 
"Komi hér seggir sex, 
seg þú mér nöfn þeira 
öll óbundin, 
ek mun þér sýna: 
getr þú eigi ráðit, 
svá at mér rétt þykki, 
þá skulu þik hundar 
í hel gnaga, 
en sál þín 
sökkvi í víti." 
[Hér koma rúnir] 
"Ráð nú þessi nöfn, svá at rétt sé, elligar hríni allt þat á þér, sem ek hefi verst beðit, nema þú gerir minn vilja." 
En er Busla hafði úti bænina, vissi konungr varla, hverju hann vildi svara fyrir fortölum hennar. "Hverr er nú þinn vili?" segir konungr. 
"Sentu þá forsending," segir kerling, "þá sem tvísýni er á, hversu þeim gengr, ok ábyrgist þeir sik sjálfir." 
Konungr bað hana þá í burt fara, en hún vildi þat eigi, fyrr en konungr sór henni trúnaðareið, at hann skyldi halda þat, sem hann hafði henni lofat, en þá skyldi Buslubæn ekki á honum hrína. Hvarf þá kerling þá í burtu. 

6. Konungr sendi Bósa forsending.
At morgni dags er konungr snemma uppi ok lét blása til þings, ok váru þeir þangat leiddir Herrauðr ok Bósi. Konungr spyrr þá ráðgjafa sína, hvat við þá skyldi gera, en flestir báðu hann vægja við Herrauð. 
Þá mælti konungr til hans: "Lítils viltu virða mik," segir hann, "en nú vil ek gera þat fyrir bæn vina minna, at Bósi skal hafa lífs grið ok lima, ok skal hann fara ór landi ok koma eigi aftr, fyrr en hann fær mér þat gammsegg, at skrifat er allt með gullstöfum utan, ok erum vit þá sáttir, en elligar skal hann heita hvers manns níðingr. En Herrauðr fari hvárt, er hann vill, at fylgja Bósa, eða geri hvert ráð fyrir sér, sem hann vill, því at eigi munum vit samvistum saman vera at svá búnu." 
Váru þeir þá leystir báðir, ok fóru þeir þá til Þvara karls ok váru hjá honum um vetrinn. En er váraði, bjuggu þeir ferð sína ór landi ok höfðu eitt skip ok á fjóra menn ok tuttugu, ok fóru þeir mjök at tilvísan Buslu, ok heldu þeir í Austrveg ok kómu undir Bjarmaland ok lögðu undir einn eyðiskóg. 

7. Þeir Bósi gistu at Hóketils.
Hárekr hét sá konungr, er þar réð þá fyrir. Hann var kvángaðr ok átti tvá sonu. Hét annarr Hrærekr, en annarr Siggeirr. Þeir váru kappar miklir ok hirðmenn Goðmundar konungs á Glæsivöllum ok landvarnarmenn hans. Dóttir konungs hét Edda. Hún var fríð sýnum ok um flesta hluti vel kunnandi. 
Nú er at segja frá þeim fóstbræðrum, at þeir váru komnir undir Bjarmaland ok þann skóg, er Vínuskógr heitir. Þeir reistu tjald á landi mjök fjarri mannavegum. 
Um morguninn sagði Bósi mönnum sínum, at þeir Herrauðr mundu ganga á land ok kanna skóginn ok vita, hvers þeir yrði vísir. "En þér skuluð bíða okkar hér mánuð, en ef vit komum þá eigi aftr, þá skuluð þér sigla, hvert sem þér vilið." 
Mönnum þeira þótti mikit fyrir þessu, en þó varð svá at vera sem þeir vildu. Síðan ganga þeir fóstbræðr á skóginn ok höfðu þat eitt til matar, sem þeir skutu, dýr ok fugla, en stundum höfðu þeir ekki nema ber ok safa. Skógrinn ónýtti mjök klæði þeira. 
Einn dag kómu þeir at húsbæ einum. Þar stóð karl úti ok klauf skíð. Hann heilsar þeim ok spyrr þá at nafni. Þeir sögðu til it sanna ok spurðu, hvat karl hét, en hann kveðst heita Hóketill. Hann sagði þeim til reiðu nætrgreiða, ef þeir vildu, en þeir þágu þat. Karl fylgir þeim til stofu, ok var þar fámennt. Húsfreyja var við aldr. Dóttur áttu þau væna, ok dró hún klæði af gestum, ok váru þeim fengin þurr klæði. Síðan váru handlaugar fram látnar, ok var þeim reist borð ok gefit gott öl at drekka, ok skenkti bóndadóttir. Bósi leit oft hýrliga til hennar ok sté fæti sínum á rist henni, ok þetta bragð lék hún honum. 
Um kveldit var þeim fylgt at sofa með góðum umbúningi. Bóndi lá í lokrekkju, en bóndadóttir í miðjum skála, en þeim fóstbræðrum var skipat í stafnsæng við dyrr utar. En er fólk var sofnat, stóð Bósi upp ok gekk til sængr bóndadóttur ok lyfti klæðum af henni. Hún spyrr, hverr þar væri. Bósi sagði til sín. 
"Hví ferr þú hingat?" sagði hún. 
"Því, at mér var eigi hægt þar, sem um mik var búit," ok kveðst því vilja undir klæðin hjá henni. 
"Hvat viltu hér gera?" sagði hún. 
"Ek vil herða jarl minn hjá þér," segir Bögu-Bósi. 
"Hvat jarli er þat?" sagði hún. 
"Hann er ungr ok hefir aldri í aflinn komit fyrri, en ungan skal jarlinn herða." 
Hann gaf henni fingrgull ok fór í sængina hjá henni. Hún spyrr nú, hvar jarlinn er. Hann bað hana taka milli fóta sér, en hún kippti hendinni ok bað ófagnað eiga jarl hans ok spurði, hví hann bæri með sér óvæni þetta, svá hart sem tré. Hann kvað hann mýkjast í myrkholunni. Hún bað hann fara með sem hann vildi. Hann setr nú jarlinn á millum fóta henni. Var þar gata eigi mjök rúm, en þó kom hann fram ferðinni. Lágu þau nú um stund, sem þeim líkar, áðr en bóndadóttir spyrr, hvárt jarlinum mundi hafa tekizt herzlan. En hann spyrr, hvárt hún vill herða oftar, en hún kvað sér þat vel líka, ef honum þykkir þurfa. 
Greinir þá ekki, hversu oft at þau léku sér á þeiri nótt, en hins getr, at Bósi spyrr, hvárt hún vissi ekki til, - "hvert at leita skyldi at gammseggi því, sem vit fóstbræðr erum eftir sendir ok gullstöfum er ritat utan." 
Hún kvaðst eigi minna mundu launa honum gullit ok góða nætrskemmtan en segja honum þat, sem hann vill vita, - "en hverr var þér svá reiðr, at þik vill feigan ok senda þik forsending?" 
"Eigi gengr illt til alls, ok verðr engi frægr af engu," segir hann, "eru þeir ok margir hlutir, at oft snúast til gæfu, þó at háskasamliga sé stofnaðir." 

8. Þeir félagar náðu gammsegginu.
"Hér í skógi þessum stendr hof mikit. Þat á Hárekr konungr, er hér ræðr fyrir Bjarmalandi. Þat er göfgat goð þat, er Jómali heitir. Þat er gull mikit ok gersemar. Fyrir því hofi ræðr móðir konungs, er Kolfrosta heitir. Hún er mögnuð af blótskap, svá at henni kemr engi hlutr á óvart. Hún veit þat fyrir með konstrum sínum, at hún á eigi at lifa út allan þenna mánuð, ok því fór hún hamfari austr á Glæsivöllu ok nam í burt Hleiði, systur Goðmundar konungs, ok ætlar, at hún skuli vera hofgyðja eftir sik. En þat er þó skaði mikill, því at hún er allra meyja fríðust ok kurteisust, ok væri betr, at þat færist undan." 
"Hvat er til vandhæfa í hofinu?" sagði Bósi. 
"Gammr er þar," sagði hún, "svá bölvaðr ok grimmr, at hann drepr allt þat, er fyrir verðr hans ódæmum. Hann horfir beint í móti dyrum ok þekkir hvat, er inn kemr, ok er því engu lífs at vænta, sem verðr fyrir hans klóagangi eða eitri. Þræll einn er í hofinu; hann vaktar mat gyðjunni. Tvævetra kvígu þarf hún í mál. Undir þessum gammi er egg þat, sem þú ert eftir sendr. Griðungr einn er í hofinu, trylldr ok blótaðr. Hann er bundinn með járnviðjum. Hann skal skjóta kvíguna, ok blandast þá ólyfjan við hana, ok tryllast þeir allir, sem af eta. Hana skal matgera fyrir Hleiði konungs systur, ok verðr hún þá líka tröll, sem hofgyðjan var áðr. Nú þykkir mér óvænt um, at þú munir sigra óvætti þessa, við svá mikinn tröllskap sem um er at eiga." 
Bósi þakkar henni nú sögu sína ok gerði henni góðan danganda í skemmtanarlaun, ok fór þá báðum vel, ok sváfu þau nú allt til dags. En at morgi fór hann til Herrauðar ok sagði honum, hvat hann hafði frétt, ok dvöldust þeir þar þrjár nætr, ok sagði bóndadóttir þeim, hvat þeir skyldu stefna til hofsins, ok bað hún vel fyrir þeim at skilnaði. Fara þeir nú leið sína. 
Ok einn morgin snemma sá þeir, hvar maðr fór mikill vexti í grám kufli. Hann leiddi með sér naut. Þeir þóttust vita, at þat mundi vera þrællinn, ok stilltu þeir nú at honum. Bósi sló hann kylfuhögg svá stórt, at þat var hans bani. Síðan drápu þeir kvíguna ok flógu af henni belg ok stöppuðu upp með mosa ok lyng. Herrauðr fór í kufl þrælsins ok leiddi eftir sér kvígubelginn, en Bósi steypti kápu sinni yfir þrælinn ok bar hann á baki sér, þangat til at þeir sá hofit. Þá tók Bósi spjót sitt ok rak í rass þrælnum ok neðan eftir honum endilöngum, svá at oddrinn kom út við herðarnar. Ganga þeir nú at hofinu. Herrauðr gekk inn í hofit í búningi þrælsins. Hofgyðjan var þá í svefni. Hann leiðir kvíguna á básinn, en leysir griðunginn. Hann hljóp upp á kvíguna. Mosabelgrinn varð léttr fyrir, ok rak griddi höfuðit út á múrinn ok braut af sér bæði hornin. Herrauðr greip þá í bæði eyrun á honum ok í granirnar ok snaraði hann svá ór hálsliðinum. 
Þá vaknaði gýgrin ok hljóp á fætr. Í þessu kom Bósi inn í hofit ok bar þrælinn uppi yfir höfði sér á spjótinu. Gammrinn brá nú við skjótt ok steypti sér ofan ór hreiðrinu ok vildi gleypa þann, sem inn var kominn. Svalg hann nú þrælinn ofan at mitti. Bósi þrýsti þá spjótinu, svá at þat gekk upp í háls gamminum, þar til at stóð í hjartanu. Gammrinn setti nú klærnar í þjóin á þrælsskrokkinum ok setti vænghnúfana við eyrat á Bósa, svá at hann fell í óvit. Fell gammrinn þá ok ofan á hann, ok váru hans fjörbrot ógurliga mikil. Herrauðr réðst á móti hofgyðjunni, ok var þeira atgangr inn harðasti, ok hafði kerling illa skornar negl, ok reif hún hold hans niðr at beini. Þau bárust þangat at, sem Bósi var fallinn, ok var þar blóðugt mjök. Kerlingu varð hált í gammsblóðinu, ok fell hún á bak aftr, ok váru þá sviptingar miklar með þeim, svá at ýmsi váru undir. Bósi raknaði þá við ok greip höfuð griðungsins ok rak á nasir gýginni. Herrauðr sleit þá af henni höndina í axlarliðinum. Tók henni þá at dafna leikrinn, en í fjörbrotum hennar varð landskjálfti mikill. 
Þeir gengu nú um hofit ok rannsökuðu þat. Í hreiðri gammsins fundu þeir eggit, ok var þat allt með gullstöfum ritat. Þar fundu þeir gull svá mikit, at þeir höfðu nóg at bera. Þeir kómu at stalla þeim, sem Jómali sat á. Af honum tóku þeir gullkórónu, setta með tólf gimsteinum, ok men þat, sem kostaði þrjú hundruð marka gulls, ok ór knjám honum tóku þeir silfrbolla svá stóran, at engir fjórir menn mundu af drekka. Hann var fullr af rauðagulli. En pell þat, sem tjaldat var um Jómalann, var meira vert en þrír farmar af drómundi þeim, er ríkastr skríðr um Grikklandshaf. Þetta tóku þeir allt til sín. 
Þeir fundu afstúku eina í hofinu, ok var hún komin mjök leyniliga. Þar var fyrir steinhurð sterkliga læst, ok váru þeir at allan daginn at brjóta hana upp, áðr en þeir kómust inn. Þeir sá þar konu sitja á stóli. Eigi höfðu þeir aðra vænni sét. Hár hennar var bundit við stólbrúðir; þat var fagrt sem hálmr barinn eða gull teint. Járnfestr var um hana miðja, vandliga læst at henni. Hún var grátin mjök. 
En er hún sá mennina, spurði hún, hvat olli ókyrrleika þeim, "er verit hefir í morgin, eða hví þykkir ykkr líf ykkart svá illt, at þit fýsizt hingat í trölla hendr, því at þeir, sem hér ráða fyrir, munu þegar drepa ykkr, er þit sjáizt hér?" 
En þeir sögðu, at mörgu svaraði frestin. Þeir spurðu at, hvat hún hét ok hví hún væri þar svá harðliga haldin. Hún sagðist Hleiðr heita ok vera systir Goðmundar konungs austr á Glæsivöllum. "En tröllkona sú, sem hér ræðr fyrir, sótti mik þangat með fjölkynngi ok ætlar, at ek skuli ganga fyrir blótum í hofinu ok vera hér abbadís, þá hún er dauð, en ek vilda fyrr vera brennd." 
"Góð mundir þú vera þeim manni," segir Herrauðr, "er þik frelsaði heðan." Hún segist vita þat mundi engi gert geta. 
Herrauðr mælti: "Viltu eiga mik, ef ek kem þér heðan?" 
"Engan veit ek svá leiðan mennskan mann," segir hún, "at ek mundi eigi heldr vilja eiga en at vera blótuð hér í hofinu, eða hvert er nafn þitt?" 
"Herrauðr heiti ek," segir hann, "sonr Hrings konungs af Eystra- Gautlandi, en eigi þarft þú at óttast hofgyðjuna, því at vit Bósi höfum sungið yfir hausamótum hennar, en til þess máttu ætla, at ek þykkjust sæmda af þér verðr, ef ek leysi þik heðan." 
"Ekki hefi ek meira í veð at setja en sjálfa mik," segir hún, "ef þat er vili frænda minna." 
"Eigi mun ek til þeira giftingar leita," segir Herrauðr, "ok vil ek hér engan undandrátt í hafa, því at ek þykkjumst í engu þér varboðinn ok skal leysa þik sem áðr." 
"Eigi veit ek þann mann," segir hún, "at ek vil heldr eiga en þik, af þeim sem ek hefi sét." 
Þeir leysa hana nú. Herrauðr spyrr, hvárt hún vill heldr fara heim með þeim ok geri hann brúðlaup til hennar eða senda hana austr til bróður síns ok sjái hún hann aldri síðan. En hún kjöri at fara með honum, ok lofaði hvárt öðru trú sinni. 
Eftir þat báru þeir út gull ok gersemar ór hofinu, en síðan lögðu þeir eld í hofit ok brenndu upp at ösku, svá at enga örmul sá nema öskuna, ok fóru síðan burt með þat, sem þeir höfðu fengit, ok léttu eigi fyrr en þeir kómu til Hóketils karls ok dvöldust þar eigi lengi ok gáfu honum fé mikit ok báru á mörgum hestum gull ok gersemar til skips, ok urðu menn þeira þeim fegnir. 

9. Frá Brávallabardaga.
Þessu næst sigldu þeir burt af Bjarmalandi, sem byr gaf, ok er þá eigi getit um ferð þeira, fyrr en þeir kómu heim í Gautland, ok höfðu þeir þá tvá vetr í burt verit. Þeir gengu nú fyrir konung, ok færði Bósi honum eggit, ok var þá brotin rauf á skurninu, ok váru þar í tíu merkr gulls, ok hafði konungr skurnit fyrir borðker. Bósi gaf konungi þat kerit, er hann tók af Jómalanum, ok váru þeir nú sáttir. 
Í þenna tíma kómu þeir til hirðar konungs Dagfari ok Náttfari, bræðr drottningar, ok váru þeir sendir af Haraldi konungi hilditönn í liðsbón, því at þá var settr tími til bardagans á Brávöllum, er mestr hefir verit á Norðrlöndum, sem segir í sögu Sigurðar hrings, föður Ragnars loðbrókar. Hringr konungr bað Herrauð fara fyrir sik, en kveðst skyldu geyma brúðar hans á meðan, ok skyldu þeir þá vera sáttir um allt þat, sem þeira hafði í millum farit. Herrauðr gerði nú sem hans faðir beiddi ok fóru þeir Bósi með þeim bræðrum með fimm hundruð manna ok fundu Harald konung. Í þessi orrostu fell Haraldr konungr ok með honum fimmtán konungar annars hundraðs, sem segir í sögu hans, ok margir aðrir kappar, þeir sem konungum váru meiri. Þar fellu þeir Dagfari ok Náttfari, en þeir Herrauðr ok Bósi urðu báðir sárir ok kómust þó báðir ór bardaganum. Þá höfðu orðit þau umskipti í Gautlandi, sem síðar mun sagt verða, meðan þeir váru í burtu. 

10. Fall Hrings konungs.
Nú af því, at eigi má í senn segja meir en eitt, þá verðr nú þat at skýra, sem fyrr hefir borit í sögunni, ok er þar nú til at taka fyrst, at Hleiðr, systir Goðmundar konungs, hvarf í burt af Glæsivöllum. Ok sem konungr saknar hennar, lætr hann leita hennar bæði á sjó ok landi, ok kunni hana engi upp at frétta. Þeir bræðr váru þá með konungi, Hrærekr ok Siggeirr. Konungr bað Siggeir bindast fyrir um eftirleit Hleiðar ok vinna þat til eiginorðs við hana. Siggeirr kvaðst ætla, at þat mundi eigi auðvelt at finna hana, ef hofgyðjan á Bjarmalandi vissi ekki til hennar. Þeir bjuggust nú ór landi ok höfðu fimm skip ok fóru til Bjarmalands ok fundu Hárek konung ok sögðu honum sín erendi, en hann bað þá fara til hofsins ok kvað eigi mundu laust fyrir liggja, ef Jómali eða gyðjan vissu ekki til hennar. Þeir fóru nú til hofsins ok fundu þar öskudyngjuna, ok sást engi örmul neins þess, er þar átti at vera. 
Fóru þeir nú um skóginn ok kómu til byggða Hóketils karls ok fréttu eftir, hvárt þau vissu ekki til, hverr hofinu hefði grandat. En karl kvaðst þat eigi vita, en hann sagði þó, at tveir gauzkir menn hefði legit undir Vínuskógi mjök lengi, ok hét annarr Herrauðr, en annarr Bögu-Bósi, ok kvað hann þá sér þykkja líkasta til at hafa gert slíkt stórræði. En bóndadóttir sagðist hafa fundit þá á veginum, þá þeir fóru til skips, ok þeir höfðu með sér Hleiði, systur Goðmundar konungs af Glæsivöllum, ok sögðu hennar til sín leita mega, ef nokkurr vilda hana finna. 
Ok sem þeir urðu þessa vísir, sögðu þeir þetta konungi, ok söfnuðu þeir nú liði um allt Bjarmaland ok fengu þar þrjú skip ok tuttugu ok sigldu síðan til Gautlands ok kómu þar þann tíma, sem þeir fóstbræðr váru í bardaganum á Brávöllum, ok var Hringr konungr fámennr heima, ok buðu þeir honum þegar bardaga eða gefa upp meyna. Konungr kjöri heldr at berjast, ok urðu þar skjót umskipti. Fell þar Hringr konungr ok mestr hluti liðs hans. Tóku þeir nú meyna, en ræntu fé öllu ok fóru í burt síðan ok léttu eigi, fyrr en þeir kómu heim á Glæsivöllu, ok varð Goðmundr konungr feginn systur sinni ok þakkaði þeim vel fyrir ferðina, ok þótti hún orðin in frægasta. Siggeirr biðr nú Hleiðar, en hún var treg til þess ok kvað þat makligt, at sá nyti sín, er hana frelsaði ór tröllahöndum. 
Konungr kvað Siggeir vel hafa til hennar unnit ok segist eiga at ráða gifting hennar, - "ok skal eigi útlendum höfðingjum gagnast at eiga þik, ef þú vilt eigi várum ráðum hlíta," ok varð nú svá at vera sem konungr vildi. 
Ok látum þá nú búast við brúðlaupi sínu, því at þeir hyggja nú gott til sín, en þat mætti verða, at beinaspjöll yrði á boðinu. 

11. Bósi fekk fregnir af Glæsivöllum.
Þar er nú til máls at taka, at þeir Herrauðr ok Bósi kómu heim í Gautland hálfum mánuði síðar en þeir Siggeirr sigldu í burt. Sakna þeir nú vinar í stað ok taka nú ráðagerðir sínar, ok sótti Bósi föður sinn at ráðum, en hann sagði, at þeir mundu verða of seinir, ef þeir söfnuðu liði miklu, ok því sagði hann, at þeir mundu heldr ná konungsdóttur með djúpsettum ráðum ok snörum atburðum, ok var nú þetta ráðit, at þeir bjuggu eitt skip ok á þrjá tigi manna. Smiðr skyldi nú fara með þeim ok hafa alla forsögn um þeira ferð. Karl lagði þeim mörg ráð ok þau Busla. Sigldu þeir nú, þegar þeir váru búnir. Smiðr hafði byr ávallt, þá er hann stýrði, ok varð þeira ferð með meira flýti en líkendi mundi á þykkja, ok kómu þeir nú vánum bráðara austr á Glæsivöllu ok lögðu skipi sínu undir einn eyðiskóg. Smiðr hafi hulinshjálm yfir skipi þeira. 
Þeir gengu á land upp Herrauðr ok Bósi. Þeir kómu at húsabæ litlum ok kyrfiligum. Þar bjó karl ok kerling. Þau áttu dóttur væna ok vel kunnandi. Bóndi bauð þeim nætrgreiða; þat þágu þeir. Þar váru góð hýbýli. 
Þeim var unninn góðr beini, ok váru tekin upp borð ok gefit mungát at drekka. Bóndi var fálátr ok óspurull. Bóndadóttir var þar mannúðigust, ok skenkti hún gestum. Bósi var glaðkátr ok gerði henni smáglingrur; hún gerði honum ok svá í móti. 
Um kveldit var þeim fylgt at sofa, en þegar at ljós var slokit, þá kom Bögu-Bósi þar, sem bóndadóttir lá, ok lyfti klæði af henni. Hún spurði, hvat þar væri, en Bögu-Bósi sagði til sín. 
"Hvat viltu hingat?" sagði hún. 
"Ek vil brynna fola mínum í vínkeldu þinni," sagði hann. 
"Mun þat hægt vera, maðr minn?" sagði hún; "eigi er hann vanr þvílíkum brunnhúsum, sem ek hefi." 
"Ek skal leiða hann at fram," sagði hann, "ok hrinda honum á kaf, ef hann vill eigi öðruvísi drekka." 
"Hvar er folinn þinn, hjartavinrinn minn?" sagði hún. 
"Á millum fóta mér, ástin mín," kvað hann, "ok tak þú á honum ok þó kyrrt, því at hann er mjök styggr." 
Hún tók nú um göndulinn á honum ok strauk um ok mælti: "Þetta er fimligr foli ok þó mjök rétt hálsaðr." 
"Ekki er vel komit fyrir hann höfðinu," sagði hann, "en hann kringir betr makkanum, þá hann hefir drukkit." 
"Sjá nú fyrir öllu," segir hún. 
"Ligg þú sem gleiðust," kvað hann, "ok haf sem kyrrast." 
Hann brynnir nú folanum heldr ótæpiliga, svá at hann var allr á kafi. Bóndadóttur varð mjök dátt við þetta, svá at hún gat varla talat. "Muntu ekki drekkja folanum?" sagði hún. 
"Svá skal hann hafa sem hann þolir mest," sagði hann, "því at hann er mér oft óstýrinn fyrir þat hann fær ekki at drekka sem hann beiðist." 
Hann er nú at, sem honum líkar, ok hvílist síðan. Bóndadóttir undrast nú, hvaðan væta sjá mun komin, sem hún hefir í klofinu, því at allr beðrinn lék í einu lauðri undir henni. 
Hún mælti: "Mun ekki þat mega vera, at folinn þinn hafi drukkit meira en honum hefir gott gert ok hafi hann ælt upp meira en hann hefir drukkit?" 
"Veldr honum nú eitthvat," kvað hann, "því at hann er svá linr sem lunga." 
"Hann mun vera ölsjúkr," sagði hún, "sem aðrir drykkjumenn." 
"Þat er víst," kvað hann. Þau skemmta sér nú sem þeim líkar, ok var bóndadóttir ýmist ofan á eða undir, ok sagðist hún aldri hafa riðit hæggengara fola en þessum. 
Ok eftir margan gamanleik spyrr hún, hvat manni hann sé, en hann segir til it sanna ok spurði á móti, hvat þar væri títt í landinu. Hún segir, at þat væri nú nýjast, at þeir bræðr Hrærekr ok Siggeirr höfðu nát Hleiði konungssystur, en drepit Hring konung í Gautlandi, - "ok svá eru þeir nú frægir orðnir af för þessi, at engir þykkja nú þeim líkir í Austrvegi, ok hefir konungr gefit systur sína Siggeir, ok er þat þó á móti hennar vilja, ok á nú brúðlaupit at vera innan þriggja nátta. En þeir eru svá varir um sik, at þeir hafa njósn á hverri götu ok í hverri höfn, ok má þeim ekki á óvart koma, en þeim þykkir aldri örvænt, nær þeir Herrauðr ok Bósi koma at vitja meyjarinnar. Konungr hefir látit gera sér höll svá mikla, at á henni eru hundrað dyra, ok er jafnt langt í millum allra; hundrað manns má rúmliga sitja í millum hverra dyra; tveir dyrverðir eru við hverjar dyrr, ok á þar engi inn at ganga, sá sem eigi er þekktr við einhverjar dyrrnar, en þann, sem við engar er þekktr, skal taka ok hafa í varðhaldi, þar til at prófat er, hverr maðr hann er. Sæng stendr á miðju hallargólfi, ok er þar fimm palla upp at ganga. Þar skal liggja brúðrin ok brúðguminn, en hirðin öll skal vaka um kringum, ok má þeim því ekki á óvart koma. 
"Hverir eru með konungi?" segir Bósi, "þeir sem hann heldr mest af?" 
"Sá heitir Sigurðr," sagði hún, "hann er ráðgjafi konungs ok svá mikill meistari til hljóðfæra, at hans líki er engi, þó at allvíða sé leitat, ok þó mest á hörpuslátt. Hann er nú farinn til frillu sinnar; hún er ein bóndadóttir her við skóginn, ok lætr hann sauma sér klæði ok semr hljóðfæri sín." 
Ok fellr þar nú tal þeira, ok sofa þau af um náttina. 

12. Frá brullaupsveizlu.
Um morguninn snemma kemr Bósi til Herrauðar ok segir honum, hvat hann hefir frétt um náttina, ok síðan bjuggust þeir frá bónda, ok gaf Bósi dóttur hans fingrgull, ok fóru þeir nú at tilvísan hennar, þar til at þeir sá þann bæ, er Sigurðr var á. Þeir sá nú, hvar hann fór ok einn sveinn með honum ok stefndu heim til hallarinnar. Þeir gengu nú á veginn fyrir Sigurð. Bósi rak spjótit í gegnum hann, en Herrauðr kyrkti sveininn til bana. Síðan fló Bósi belg af þeim báðum ok fór síðan til skips, ok sögðu Smið, hvat þeir höfðu afrekat. Þeir gerðu nú ráð sín. Smiðr færði Bósa í aðra nágrímuna, en fór sjálfr í aðra ok í þann búning, sem sveinninn hafði haft, en Bósi í þann, er Sigurðr hafði átt. 
Þeir sögðu Herrauð fyrir allt, hversu hann skyldi bera sik at, ok fara þeir nú heim til borgarinnar ok kómu at þeim hallardyrum, sem Goðmundr konungr var fyrir. Þóttist hann þar kenna Sigurð, ok fagnar hann honum vel ok leiðir hann inn, ok tók hann þegar við féhirzlum konungs ok ölgögnum ok kjallara ok hefir skipan á, hvert öl fyrst skal ganga, ok segir byrlurum fyrir, hversu ákaft þeir skulu skenkja. Sagði hann, at þat varðar mestu, at menn verði it fyrsta kveld sem drukknastir, því at þar eimir lengst af. Þessu næst var höfðingjum í sæti skipat ok brúðrin inn leidd ok á bekk sett ok með henni margar meyjar hæverskar. 
Goðmundr konungr sat í hásæti ok brúðguminn hjá honum. Hrærekr þjónaði brúðgumanum. Eigi er greint, hversu höfðingjum var skipat, en þess getr, at Sigurðr sló hörpu fyrir brúðunum. En er minni váru inn borin, sló Sigurðr svá, at menn sögðu, at eigi mundi fást hans líki, en hann kvað þar lítit mark at fyrst. Konungr bað hann eigi af spara. Ok sem inn kom þat minni, sem signat var Þór, þá skipti Sigurðr um slagina, ok tók þá at ókyrrast allt þat, sem laust var, hnífar ok borðdiskar ok allt þat, sem engi helt á, ok fjöldi manna stukku upp ór sínum sætum ok léku á gólfinu, ok gekk þetta langa stund. Því næst kom þat minni inn, er helgat var öllum Ásum. Sigurðr skipti þá enn um slagina ok stillti þá svá hátt, at dvergmála kvað í höllunni. Stóðu þá upp allir þeir, sem inni váru, nema brúðguminn ok brúðrin ok konungrinn, ok var nú allt á ferð ok för innan um alla höllina, ok gekk því langa stund. 
Konungr spyrr nú, hvárt hann kann nokkut fleiri slagi, en hann segir eftir vera nokkura smáleika ok bað fólkit hvílast fyrst. Settust menn nú til drykkju. Sló hann þar Gýgjarslag ok Drömbuð ok Hjarrandahljóð. Því næst kom inn Óðins minni. Þá lauk Sigurðr upp hörpunni. Hún var svá stór, at maðr mátti standa réttr í maganum á henni; hún var öll sem á gull sæi. Þar tók hann upp hvíta glófa gullsaumaða. Hann sló nú þann slag, sem Faldafeykir heitir, ok stukku þá faldarnir af konunum, ok léku þeir fyrir ofan þvertréin. Stukku þá upp konurnar ok allir menninir, ok engi hlutr var þá sá, at kyrr þoldi. 
En er þetta minni var af gengit, kom inn þat minni, er signat var Freyju, ok átti þat síðast at drekka. Tók Sigurðr þá þann streng, er lá um þvera strengina, ok bað konung búast við Rammaslag. En konungi brá svá við, at hann stökk upp ok svá brúðguminn ok brúðrin, ok léku nú engir vakrara en þau, ok gekk þessu langa stund. Smiðr tók nú í hönd brúðinni ok lék allra vakrast. Hann tók borðbúnað af stólnum ok kastaði upp í sængina, þegar hann sá sér færi á. 
En frá Herrauði er þat at segja, at hann lætr menn sína meiða öll þau skip, sem með sjónum váru, svá at ekki var sjófært. Suma hafði hann heima í borginni, ok báru þeir til sjóvar gull ok gersemar, er Smiðr hafði lagit þeim til handargagns. Var nú mjök húmat. Sumir váru uppi á höllunni ok skynjuðu, hvat inni var, ok drógu út um gluggann þat, sem upp var kastat í sængina, en sumir færðu til skipa ok sneru stöfnum frá landi. 

13. Brúðarrán.
Þat berr nú til nýlundu, at þá þeir léku sem glaðast í höllunni, at maðr gekk inn í höllina. Sá var mikill vexti ok fríðr sýnum. Hann var í rauðum skarlatskyrtli ok silfrbelti um sik ok gullhlað um enni. Hann var slyppr ok fór leikandi sem aðrir, þar til er hann kom fyrir konung. Hann reiðir þá upp hnefann ok dregr svá snöggt um nasir konungi, at ór honum hrutu þrjár tennrnar, en blóð stökk ór nösum hans ok munni, en hann fell sjálfr í öngvit. 
Sigurðr sér nú þetta. Hann kastar nú hörpunni upp í sængina, en rak báða hnefana í millum herða kvámumanninum, en hann sneri undan, en Sigurðr eftir honum ok þeir Siggeirr ok allir aðrir, en sumir styrmdu yfir konunginum. Smiðr tók í hönd brúðinni ok leiddi hana upp í sængina ok læsti hana innan í maga hörpunnar, en þeir drógu hana út um glugginn, sem úti váru, ok svá Smið með, ok flýttu sér til skips ok gengu síðan út á þat. Þá var sá þar kominn, er konunginn hafði slegit. Sigurðr gekk ok út á skipit, er hann kom at, en Siggeirr eftir honum með brugðit sverð. Sigurðr snýr þá aftr í móti honum ok hratt honum á kaf; urðu hans menn at draga hann á land verr en dauðan. En Smiðr hjó landfestina, ok drógu menn segl upp ok gerðu bæði at sigla ok róa ok létu ganga út á haf slíkt er mátti. Hrærekr hljóp til skips ok margir menn aðrir með honum, en er skipum var fram hrundit, fell þar inn kolblár sjór, ok urðu þeir at landi at leggja ok urðu at hafa sitt hugarmót svá búit, váru ok allir menn verr en ráðlausir af drykkjuskap. 
Konungr raknar nú við ok var þó lítils máttar, ok leituðu menn við at næra hann, en hann var mjök máttdreginn. Snerist nú veizlan í sút ok sorg. En þá konungr hresstist, gerðu þeir ráð sín, ok kom þeim þat saman at slíta eigi fjölmenninu ok búast sem skjótast at fara eftir þeim fóstbræðrum. 
Ok látum þá nú búast, en víkjum sögunni aftr til þeira kumpána, at þeir sigla, þangat til at vegir skiljast ok annarr lá til Bjarmalands. Þá bað Bósi Herrauð sigla heim til Gautlands, en hann kvaðst eiga erendi til Bjarmalands. 
Herrauðr segist eigi við hann skilja, - "eða hvat er í erendum þínum þangat?" 
Hann segir þat mundu síðar sýnast. Smiðr bauð at bíða þeira fimm nætr. Bósi sagði, at þeim mundi þat vel duga, ok fóru þeir nú á bátnum til lands tveir saman ok földu bátinn í leyni nokkuru, en þeir gengu til byggða, þar sem karl bjó ok kerling. Þau áttu dóttur væna. Þar var vel við þeim tekit ok gefit gott vín at drekka um kveldit. 
Bögu-Bósi leit hýrliga til bóndadóttur, en hún var mjök tileygð til hans á móti. Litlu síðar fóru menn til svefns. Bósi kom til sængr bóndadóttur. Hún spyrr, hvat hann vill. Hann bað hana hólka stúfa sinn. Hún spyrr, hvar hólkrinn væri. Hann spurði, hvárt hún hefði engan. Hún sagðist engan hafa, þann sem honum væri hæfiligr. 
"Ek get rýmt hann, þó at þröngr sé," sagði hann. 
"Hvar er stúfinn þinn?" sagði hún. "Ek get nærri, hvat ek má ætla hólkborunni minni." 
Hann bað hana taka á millum fóta sér. Hún kippti at sér hendinni ok bað ófagnað eiga stúfa hans. 
"Hverju þykkir þér þetta líkt?" sagði hann. 
"Pundaraskafti föður míns ok sé brotin aftan af því kringlan." 
"Tilfyndin ertu, " sagði Bögu-Bósi; hann dró gull af hendi sér ok gaf henni. Hún spyrr, hvat hann vill á móti hafa. 
"Ek vil sponsa traus þína," sagði hann. 
"Ekki veit ek, hvernig þat er," segir hún. 
"Ligg þú sem breiðast," kvað han. 
Hún gerði sem hann bað. Hann ferr nú á millum fótanna á henni ok leggr síðan neðan í kviðinn á henni, svá at allt gekk upp undir bring- spölu. 
Hún brá við hart ok mælti: "Þú hleyptir inn sponsinu um augat, karlmaðr," kvað hún. 
"Ek skal ná því ór aftr," segir hann, "eða hversu varð þér við?" 
"Svá dátt sem ek hefði drukkit ferskan mjöð," kvað hún, "ok haf þú sem vakrast í auganu þvegilinn," sagði hún. 
Hann sparir nú ekki af, þar til at hana velgdi alla, svá at henni lá við at klígja, ok bað hann þá at hætta. Þau tóku nú hvíld, ok spyrr hún nú, hvat manna hann væri. Hann sagði it sanna ok spyrr, hvárt hún væri nokkut í kærleikum við Eddu konungsdóttur. Hún sagðist oft koma í skemmu konungsdóttur ok vera þar vel tekin. 
"Ek mun hafa þik at trúnaðarmanni," sagði hann, "ok vil ek gefa þér til þrjár merkr silfrs, at þú komir konungsdóttur í skóginn til mín." 
Hann tók nú ór pungi sínum þrjár valhnetr. Þær váru sem á gull sæi. Hann fekk henni þær ok bað hana segja konungsdóttur, at hún vissi einn þann lund í skóginum, at slíkar hnetr væri nógar. 
Hún sagði konungsdóttur eigi upporpna fyrir einum ok sagði henni fylgja at jafnaði gelding þann, "er Skálkr heitir ok er svá sterkr, at hann hefir tólf karla afl, hvat sem reyna þarf." 
Bósi kvaðst þat eigi hirða, ef ekki væri við fleirum at sjá. 
Um morguninn snemma fór hún at finna konungsdóttur ok sýnir henni gullhnetrnar ok sagðist vita, hvar slíkar mætti nógar finna. 
"Förum þangat sem fyrst," segir konungsdóttir, "ok þrællinn með okkr." Ok svá gera þau. 
Þeir kompánar váru nú komnir í skóginn ok snúa til móts við þau. Bósi heilsar jungfrúnni ok spyrr, hví hún ferr svá einmana. Hún kvað eigi hættligt um þat. 
"Þat er nú sem takast vill," segir Bósi, "ok ger nú hvárt er þú vilt, at fara með mér viljug eða geri ek skyndibrúðlaup til þín hér í skóginum." 
Þrællinn spyrr nú, hverr gaurr svá firna djarfr er, at slíkt lofar sér at gleypa. Herrauðr bað hann þegja, fúlan slána. Þrællinn sló með stórri kylfu til Herrauðar, en hann brá við skildinum. Höggit var svá þungt, at hann brotnaði allr. Herrauðr hljóp undir þrælinn, en hann tók fast í móti, ok váru þeira sviptingar sterkligar, ok fór þrællinn hvergi á hæl. Bósi kom þá at ok tók fætrna undan þrælnum, ok lögðu síðan snöru á háls honum ok hengdu hann þar á eikunum. 
Síðan setti Bósi konungsdóttur á handlegg sér ok bar hana til skips, ok létu frá landi ok fóru þar til, er þeir fundu Smið. Konungsdóttir barst lítt af, en þegar Smiðr hafði orð við hana, tók af henni allan óhug, ok sigldu heim í Gautland. 

14. Frá bardaga.
Þat byrjast nú, sem þeir bræðr höfðu fullbúið sitt lið ok höfðu ógrynni liðs. En svá hafði Goðmundi konungi orðit þungr pústrinn Herrauðar, at hann var eigi ferðugr at fara þessa ferð, ok skyldu þeir bræðr hafa af veg ok vanda. Þeir höfðu fjóra tigi skipa af Glæsivöllum, en juku þó mörgum við í ferðinni. Þeir kómu til Bjarmalands ok fundu Hárek konung, föður sinn, ok váru þeir Herrauðr ok Bósi nýfarnir þaðan. Hafði Hárekr konungr þá fulla vissu af því, at þeir höfðu tekit í burtu dóttur hans. Hafði hann þá búit lið sitt ok hafði fimmtán stór skip. Slæst hann nú