D. IUNI IVVENALIS SATVRAE






SATVRA I








Semper ego auditor tantum? numquamne reponam




uexatus totiens rauci Theseide Cordi?




inpune ergo mihi recitauerit ille togatas,




hic elegos? inpune diem consumpserit ingens


5

Telephus aut summi plena iam margine libri




scriptus et in tergo necdum finitus Orestes?




nota magis nulli domus est sua quam mihi lucus




Martis et Aeoliis uicinum rupibus antrum




Vulcani; quid agant uenti, quas torqueat umbras


10

Aeacus, unde alius furtiuae deuehat aurum




pelliculae, quantas iaculetur Monychus ornos,




Frontonis platani conuolsaque marmora clamant




semper et adsiduo ruptae lectore columnae.




expectes eadem a summo minimoque poeta.


15

et nos ergo manum ferulae subduximus, et nos




consilium dedimus Sullae, priuatus ut altum




dormiret. stulta est clementia, cum tot ubique




uatibus occurras, periturae parcere chartae.




cur tamen hoc potius libeat decurrere campo,


20

per quem magnus equos Auruncae flexit alumnus,




si uacat ac placidi rationem admittitis, edam.




cum tener uxorem ducat spado, Meuia Tuscum




figat aprum et nuda teneat uenabula mamma,




patricios omnis opibus cum prouocet unus


25

quo tondente grauis iuueni mihi barba sonabat,




cum pars Niliacae plebis, cum uerna Canopi




Crispinus Tyrias umero reuocante lacernas




uentilet aestiuum digitis sudantibus aurum




nec sufferre queat maioris pondera gemmae,


30

difficile est saturam non scribere. nam quis iniquae




tam patiens urbis, tam ferreus, ut teneat se,




causidici noua cum ueniat lectica Mathonis




plena ipso, post hunc magni delator amici




et cito rapturus de nobilitate comesa


35

quod superest, quem Massa timet, quem munere




palpat Carus et a trepido Thymele summissa Latino;




cum te summoueant qui testamenta merentur




noctibus, in caelum quos euehit optima summi




nunc uia processus, uetulae uesica beatae?


40

unciolam Proculeius habet, sed Gillo deuncem,




partes quisque suas ad mensuram inguinis heres.




accipiat sane mercedem sanguinis et sic




palleat ut nudis pressit qui calcibus anguem




aut Lugudunensem rhetor dicturus ad aram.


45

quid referam quanta siccum iecur ardeat ira,




cum populum gregibus comitum premit hic spoliator




pupilli prostantis et hic damnatus inani




iudicio? quid enim saluis infamia nummis?




exul ab octaua Marius bibit et fruitur dis


50

iratis, at tu uictrix, prouincia, ploras.




haec ego non credam Venusina digna lucerna?




haec ego non agitem? sed quid magis? Heracleas




aut Diomedeas aut mugitum labyrinthi




et mare percussum puero fabrumque uolantem,


55

cum leno accipiat moechi bona, si capiendi




ius nullum uxori, doctus spectare lacunar,




doctus et ad calicem uigilanti stertere naso;




cum fas esse putet curam sperare cohortis




qui bona donauit praesepibus et caret omni


60

maiorum censu, dum peruolat axe citato




Flaminiam puer Automedon? nam lora tenebat




ipse, lacernatae cum se iactaret amicae.




nonne libet medio ceras inplere capaces




quadriuio, cum iam sexta ceruice feratur


65

hinc atque inde patens ac nuda paene cathedra




et multum referens de Maecenate supino




signator falsi, qui se lautum atque beatum




exiguis tabulis et gemma fecerit uda?




occurrit matrona potens, quae molle Calenum


70

porrectura uiro miscet sitiente rubetam




instituitque rudes melior Lucusta propinquas




per famam et populum nigros efferre maritos.




aude aliquid breuibus Gyaris et carcere dignum,




si uis esse aliquid. probitas laudatur et alget;


75

criminibus debent hortos, praetoria, mensas,




argentum uetus et stantem extrapocula caprum.




quem patitur dormire nurus corruptor auarae,




quem sponsae turpes et praetextatus adulter?




si natura negat, facit indignatio uersum


80

qualemcumque potest, quales ego uel Cluuienus.




ex quo Deucalion nimbis tollentibus aequor




nauigio montem ascendit sortesque poposcit




paulatimque anima caluerunt mollia saxa




et maribus nudas ostendit Pyrrha puellas,


85

quidquid agunt homines, uotum, timor, ira, uoluptas,




gaudia, discursus, nostri farrago libelli est.




et quando uberior uitiorum copia? quando




maior auaritiae patuit sinus? alea quando




hos animos? neque enim loculis comitantibus itur


90

ad casum tabulae, posita sed luditur arca.




proelia quanta illic dispensatore uidebis




armigero! simplexne furor sestertia centum




perdere et horrenti tunicam non reddere seruo?




quis totidem erexit uillas, quis fercula septem


95

secreto cenauit auus? nunc sportula primo




limine parua sedet turbae rapienda togatae.




ille tamen faciem prius inspicit et trepidat ne




suppositus uenias ac falso nomine poscas:




agnitus accipies. iubet a praecone uocari


100

ipsos Troiugenas, nam uexant limen et ipsi




nobiscum. 'da praetori, da deinde tribuno.'




sed libertinus prior est. 'prior' inquit 'ego adsum.




cur timeam dubitemue locum defendere, quamuis




natus ad Euphraten, molles quod in aure fenestrae


105

arguerint, licet ipse negem? sed quinque tabernae




quadringenta parant. quid confert purpura maior




optandum, si Laurenti custodit in agro




conductas Coruinus ouis, ego possideo plus




Pallante et Licinis?' expectent ergo tribuni,


110

uincant diuitiae, sacro ne cedat honori




nuper in hanc urbem pedibus qui uenerat albis,




quandoquidem inter nos sanctissima diuitiarum




maiestas, etsi funesta Pecunia templo




nondum habitat, nullas nummorum ereximus aras,


115

ut colitur Pax atque Fides, Victoria, Virtus 




quaeque salutato crepitat Concordia nido.




sed cum summus honor finito conputet anno,




sportula quid referat, quantum rationibus addat,




quid facient comites quibus hinc toga, calceus hinc est


120

et panis fumusque domi? densissima centum




quadrantes lectica petit, sequiturque maritum




languida uel praegnas et circumducitur uxor.




hic petit absenti nota iam callidus arte




ostendens uacuam et clausam pro coniuge sellam.


125

'Galla mea est' inquit, 'citius dimitte. moraris?




profer, Galla, caput. noli uexare, quiescet.'




ipse dies pulchro distinguitur ordine rerum:




sportula, deinde forum iurisque peritus Apollo




atque triumphales, inter quas ausus habere


130

nescio quis titulos Aegyptius atque Arabarches,




cuius ad effigiem non tantum meiiere fas est.




uestibulis abeunt ueteres lassique clientes




uotaque deponunt, quamquam longissima cenae




spes homini; caulis miseris atque ignis emendus.


135

optima siluarum interea pelagique uorabit




rex horum uacuisque toris tantum ipse iacebit.




nam de tot pulchris et latis orbibus et tam




antiquis una comedunt patrimonia mensa.




nullus iam parasitus erit. sed quis ferat istas


140

luxuriae sordes? quanta est gula quae sibi totos




ponit apros, animal propter conuiuia natum!




poena tamen praesens, cum tu deponis amictus




turgidus et crudum pauonem in balnea portas.




hinc subitae mortes atque intestata senectus.


145

it noua nec tristis per cunctas fabula cenas;




ducitur iratis plaudendum funus amicis.




nil erit ulterius quod nostris moribus addat




posteritas, eadem facient cupientque minores,




omne in praecipiti uitium stetit. utere uelis,


150

totos pande sinus. dices hic forsitan 'unde




ingenium par materiae? unde illa priorum




scribendi quodcumque animo flagrante liberet




simplicitas? "cuius non audeo dicere nomen?




quid refert dictis ignoscat Mucius an non?"


155

pone Tigillinum, taeda lucebis in illa 




qua stantes ardent qui fixo gutture fumant,




et latum media sulcum deducit harena.'




qui dedit ergo tribus patruis aconita, uehatur




pensilibus plumis atque illinc despiciat nos?


160

'cum ueniet contra, digito compesce labellum:




accusator erit qui uerbum dixerit "hic est."




securus licet Aenean Rutulumque ferocem




committas, nulli grauis est percussus Achilles




aut multum quaesitus Hylas urnamque secutus:


165

ense uelut stricto quotiens Lucilius ardens




infremuit, rubet auditor cui frigida mens est




criminibus, tacita sudant praecordia culpa.




inde ira et lacrimae. tecum prius ergo uoluta




haec animo ante tubas: galeatum sero duelli


170

paenitet.' experiar quid concedatur in illos




quorum Flaminia tegitur cinis atque Latina.  



















D. IUNI IVVENALIS SATVRAE






SATVRA II








Vltra Sauromatas fugere hinc libet et glacialem




Oceanum, quotiens aliquid de moribus audent




qui Curios simulant et Bacchanalia uiuunt.




indocti primum, quamquam plena omnia gypso


5

Chrysippi inuenias; nam perfectissimus horum,




si quis Aristotelen similem uel Pittacon emit




et iubet archetypos pluteum seruare Cleanthas.




frontis nulla fides; quis enim non uicus abundat




tristibus obscenis? castigas turpia, cum sis


10

inter Socraticos notissima fossa cinaedos?




hispida membra quidem et durae per bracchia saetae




promittunt atrocem animum, sed podice leui




caeduntur tumidae medico ridente mariscae.




rarus sermo illis et magna libido tacendi


15

atque supercilio breuior coma. uerius ergo




et magis ingenue Peribomius; hunc ego fatis




inputo, qui uultu morbum incessuque fatetur.




horum simplicitas miserabilis, his furor ipse




dat ueniam; sed peiiores, qui talia uerbis


20

Herculis inuadunt et de uirtute locuti




clunem agitant. 'ego te ceuentem, Sexte, uerebor?'




infamis Varillus ait, 'quo deterior te?'




loripedem rectus derideat, Aethiopem albus.




quis tulerit Gracchos de seditione querentes?


25

quis caelum terris non misceat et mare caelo




si fur displiceat Verri, homicida Miloni,




Clodius accuset moechos, Catilina Cethegum,




in tabulam Sullae si dicant discipuli tres?




qualis erat nuper tragico pollutus adulter


30

concubitu, qui tunc leges reuocabat amaras




omnibus atque ipsis Veneri Martique timendas,




cum tot abortiuis fecundam Iulia uuluam




solueret et patruo similes effunderet offas.




nonne igitur iure ac merito uitia ultima fictos


35

contemnunt Scauros et castigata remordent? 




non tulit ex illis toruum Laronia quendam




clamantem totiens 'ubi nunc, lex Iulia, dormis?'




atque ita subridens: 'felicia tempora, quae te




moribus opponunt. habeat iam Roma pudorem:


40

tertius e caelo cecidit Cato. sed tamen unde




haec emis, hirsuto spirant opobalsama collo




quae tibi? ne pudeat dominum monstrare tabernae.




quod si uexantur leges ac iura, citari




ante omnis debet Scantinia. respice primum


45

et scrutare uiros, faciunt nam plura; sed illos




defendit numerus iunctaeque umbone phalanges.




magna inter molles concordia. non erit ullum




exemplum in nostro tam detestabile sexu.




Tedia non lambit Cluuiam nec Flora Catullam:


50

Hispo subit iuuenes et morbo pallet utroque.




numquid nos agimus causas, ciuilia iura




nouimus aut ullo strepitu fora uestra mouemus?




luctantur paucae, comedunt coloephia paucae.




uos lanam trahitis calathisque peracta refertis


55

uellera, uos tenui praegnantem stamine fusum




Penelope melius, leuius torquetis Arachne,




horrida quale facit residens in codice paelex.




notum est cur solo tabulas inpleuerit Hister




liberto, dederit uiuus cur multa puellae.


60

diues erit magno quae dormit tertia lecto.




tu nube atque tace: donant arcana cylindros.




de nobis post haec tristis sententia fertur?




dat ueniam coruis, uexat censura columbas.'




fugerunt trepidi uera ac manifesta canentem


65

Stoicidae; quid enim falsi Laronia? sed quid




non facient alii, cum tu multicia sumas,




Cretice, et hanc uestem populo mirante perores




in Proculas et Pollittas? est moecha Fabulla;




damnetur, si uis, etiam Carfinia: talem


70

non sumet damnata togam. 'sed Iulius ardet,




aestuo.' nudus agas: minus est insania turpis.




en habitum quo te leges ac iura ferentem




uulneribus crudis populus modo uictor et illud




montanum positis audiret uulgus aratris.


75

quid non proclames, in corpore iudicis ista




si uideas? quaero an deceant multicia testem.




acer et indomitus libertatisque magister,




Cretice, perluces. dedit hanc contagio labem




et dabit in plures, sicut grex totus in agris


80

unius scabie cadit et porrigine porci




uuaque conspecta liuorem ducit ab uua.




foedius hoc aliquid quandoque audebis amictu;




nemo repente fuit turpissimus. accipient te




paulatim qui longa domi redimicula sumunt


85

frontibus et toto posuere monilia collo




atque bonam tenerae placant abdomine porcae




et magno cratere deam. sed more sinistro




exagitata procul non intrat femina limen:




solis ara deae maribus patet. 'ite, profanae,'


90

clamatur, 'nullo gemit hic tibicina cornu.'




talia secreta coluerunt orgia taeda




Cecropiam soliti Baptae lassare Cotyton.




ille supercilium madida fuligine tinctum




obliqua producit acu pingitque trementis


95

attollens oculos; uitreo bibit ille priapo




reticulumque comis auratum ingentibus implet




caerulea indutus scutulata aut galbina rasa




et per Iunonem domini iurante ministro;




ille tenet speculum, pathici gestamen Othonis,


100

Actoris Aurunci spolium, quo se ille uidebat




armatum, cum iam tolli uexilla iuberet.




res memoranda nouis annalibus atque recenti




historia, speculum ciuilis sarcina belli.




nimirum summi ducis est occidere Galbam


105

et curare cutem, summi constantia ciuis




Bebriaci campis solium adfectare Palati




et pressum in faciem digitis extendere panem,




quod nec in Assyrio pharetrata Sameramis orbe




maesta nec Actiaca fecit Cleopatra carina.


110

hic nullus uerbis pudor aut reuerentia mensae,




hic turpis Cybeles et fracta uoce loquendi




libertas et crine senex fanaticus albo




sacrorum antistes, rarum ac memorabile magni




gutturis exemplum conducendusque magister.


115

quid tamen expectant, Phrygio quos tempus erat




iam more superuacuam cultris abrumpere carnem?




quadringenta dedit Gracchus sestertia dotem




cornicini, siue hic recto cantauerat aere;




signatae tabulae, dictum 'feliciter,' ingens


120

cena sedet, gremio iacuit noua nupta mariti.




o proceres, censore opus est an haruspice nobis?




scilicet horreres maioraque monstra putares,




si mulier uitulum uel si bos ederet agnum?




segmenta et longos habitus et flammea sumit


125

arcano qui sacra ferens nutantia loro




sudauit clipeis ancilibus. o pater urbis,




unde nefas tantum Latiis pastoribus? unde




haec tetigit, Gradiue, tuos urtica nepotes?




traditur ecce uiro clarus genere atque opibus uir,


130

nec galeam quassas nec terram cuspide pulsas




nec quereris patri. uade ergo et cede seueri




iugeribus campi, quem neglegis. 'officium cras




primo sole mihi peragendum in ualle Quirini.'




quae causa officii? 'quid quaeris? nubit amicus


135

nec multos adhibet.' liceat modo uiuere, fient,




fient ista palam, cupient et in acta referri.




interea tormentum ingens nubentibus haeret




quod nequeant parere et partu retinere maritos.




sed melius, quod nil animis in corpora iuris


140

natura indulget: steriles moriuntur, et illis




turgida non prodest condita pyxide Lyde,




nec prodest agili palmas praebere luperco.




uicit et hoc monstrum tunicati fuscina Gracchi,




lustrauitque fuga mediam gladiator harenam


145

et Capitolinis generosior et Marcellis




et Catuli Paulique minoribus et Fabiis et




omnibus ad podium spectantibus, his licet ipsum




admoueas cuius tunc munere retia misit.




esse aliquos manes et subterranea regna,


150

Cocytum et Stygio ranas in gurgite nigras,




atque una transire uadum tot milia cumba




nec pueri credunt, nisi qui nondum aere lauantur.




sed tu uera puta: Curius quid sentit et ambo




Scipiadae, quid Fabricius manesque Camilli,


155

quid Cremerae legio et Cannis consumpta iuuentus, 




tot bellorum animae, quotiens hinc talis ad illos




umbra uenit? cuperent lustrari, si qua darentur




sulpura cum taedis et si foret umida laurus.




illic heu miseri traducimur. arma quidem ultra


160

litora Iuuernae promouimus et modo captas




Orcadas ac minima contentos nocte Britannos,




sed quae nunc populi fiunt uictoris in urbe




non faciunt illi quos uicimus. et tamen unus




Armenius Zalaces cunctis narratur ephebis


165

mollior ardenti sese indulsisse tribuno.




aspice quid faciant commercia: uenerat obses,




hic fiunt homines. nam si mora longior urbem




indulsit pueris, non umquam derit amator.




mittentur bracae, cultelli, frena, flagellum:


170

sic praetextatos referunt Artaxata mores.  



















D. IUNI IVVENALIS SATVRAE






SATVRA III








Quamuis digressu ueteris confusus amici




laudo tamen, uacuis quod sedem figere Cumis




destinet atque unum ciuem donare Sibyllae.




ianua Baiarum est et gratum litus amoeni


5

secessus. ego uel Prochytam praepono Suburae;




nam quid tam miserum, tam solum uidimus, ut non




deterius credas horrere incendia, lapsus




tectorum adsiduos ac mille pericula saeuae




urbis et Augusto recitantes mense poetas?


10

sed dum tota domus raeda componitur una,




substitit ad ueteres arcus madidamque Capenam.




hic, ubi nocturnae Numa constituebat amicae




(nunc sacri fontis nemus et delubra locantur




Iudaeis, quorum cophinus fenumque supellex;


15

omnis enim populo mercedem pendere iussa est




arbor et eiectis mendicat silua Camenis),




in uallem Egeriae descendimus et speluncas




dissimiles ueris. quanto praesentius esset




numen aquis, uiridi si margine cluderet undas 


20

herba nec ingenuum uiolarent marmora tofum.




     hic tunc Vmbricius 'quando artibus' inquit 'honestis




nullus in urbe locus, nulla emolumenta laborum,




res hodie minor est here quam fuit atque eadem cras




deteret exiguis aliquid, proponimus illuc


25

ire, fatigatas ubi Daedalus exuit alas,




dum noua canities, dum prima et recta senectus,




dum superest Lachesi quod torqueat et pedibus me




porto meis nullo dextram subeunte bacillo.




cedamus patria. uiuant Artorius istic


30

et Catulus, maneant qui nigrum in candida uertunt,




quis facile est aedem conducere, flumina, portus,




siccandam eluuiem, portandum ad busta cadauer,




et praebere caput domina uenale sub hasta.




quondam hi cornicines et municipalis harenae


35

perpetui comites notaeque per oppida buccae




munera nunc edunt et, uerso pollice uulgus




cum iubet, occidunt populariter; inde reuersi




conducunt foricas, et cur non omnia? cum sint




quales ex humili magna ad fastigia rerum


40

extollit quotiens uoluit Fortuna iocari.




     quid Romae faciam? mentiri nescio; librum,




si malus est, nequeo laudare et poscere; motus




astrorum ignoro; funus promittere patris




nec uolo nec possum; ranarum uiscera numquam


45

inspexi; ferre ad nuptam quae mittit adulter,




quae mandat, norunt alii; me nemo ministro




fur erit, atque ideo nulli comes exeo tamquam




mancus et extinctae corpus non utile dextrae. 




quis nunc diligitur nisi conscius et cui feruens


50

aestuat occultis animus semperque tacendis?




nil tibi se debere putat, nil conferet umquam,




participem qui te secreti fecit honesti.




carus erit Verri qui Verrem tempore quo uult




accusare potest. tanti tibi non sit opaci


55

omnis harena Tagi quodque in mare uoluitur aurum,




ut somno careas ponendaque praemia sumas




tristis et a magno semper timearis amico.




     quae nunc diuitibus gens acceptissima nostris




et quos praecipue fugiam, properabo fateri,


60

nec pudor obstabit. non possum ferre, Quirites,




Graecam urbem. quamuis quota portio faecis Achaei?




iam pridem Syrus in Tiberim defluxit Orontes




et linguam et mores et cum tibicine chordas




obliquas nec non gentilia tympana secum


65

uexit et ad circum iussas prostare puellas.




ite, quibus grata est picta lupa barbara mitra.




rusticus ille tuus sumit trechedipna, Quirine,




et ceromatico fert niceteria collo.




hic alta Sicyone, ast hic Amydone relicta,


70

hic Andro, ille Samo, hic Trallibus aut Alabandis,




Esquilias dictumque petunt a uimine collem,




uiscera magnarum domuum dominique futuri.




ingenium uelox, audacia perdita, sermo




promptus et Isaeo torrentior. ede quid illum


75

esse putes. quemuis hominem secum attulit ad nos:




grammaticus, rhetor, geometres, pictor, aliptes,




augur, schoenobates, medicus, magus, omnia nouit




Graeculus esuriens: in caelum iusseris ibit. 




in summa non Maurus erat neque Sarmata nec Thrax


80

qui sumpsit pinnas, mediis sed natus Athenis.




horum ego non fugiam conchylia? me prior ille




signabit fultusque toro meliore recumbet,




aduectus Romam quo pruna et cottana uento?




usque adeo nihil est quod nostra infantia caelum


85

hausit Auentini baca nutrita Sabina?




quid quod adulandi gens prudentissima laudat




sermonem indocti, faciem deformis amici,




et longum inualidi collum ceruicibus aequat




Herculis Antaeum procul a tellure tenentis,


90

miratur uocem angustam, qua deterius nec




ille sonat quo mordetur gallina marito?




haec eadem licet et nobis laudare, sed illis




creditur. an melior cum Thaida sustinet aut cum




uxorem comoedus agit uel Dorida nullo


95

cultam palliolo? mulier nempe ipsa uidetur,




non persona, loqui: uacua et plana omnia dicas




infra uentriculum et tenui distantia rima.




nec tamen Antiochus nec erit mirabilis illic




aut Stratocles aut cum molli Demetrius Haemo:


100

natio comoeda est. rides, maiore cachinno




concutitur; flet, si lacrimas conspexit amici,




nec dolet; igniculum brumae si tempore poscas,




accipit endromidem; si dixeris "aestuo," sudat.




non sumus ergo pares: melior, qui semper et omni


105

nocte dieque potest aliena sumere uultum




a facie, iactare manus laudare paratus, 




si bene ructauit, si rectum minxit amicus,




si trulla inuerso crepitum dedit aurea fundo.




praeterea sanctum nihil est ab inguine tutum,


110

non matrona laris, non filia uirgo, nec ipse




sponsus leuis adhuc, non filius ante pudicus.




horum si nihil est, auiam resupinat amici.




[scire uolunt secreta domus atque inde timeri.]




et quoniam coepit Graecorum mentio, transi


115

gymnasia atque audi facinus maioris abollae.




Stoicus occidit Baream delator amicum




discipulumque senex ripa nutritus in illa




ad quam Gorgonei delapsa est pinna caballi.




non est Romano cuiquam locus hic, ubi regnat


120

Protogenes aliquis uel Diphilus aut Hermarchus,




qui gentis uitio numquam partitur amicum,




solus habet. nam cum facilem stillauit in aurem




exiguum de naturae patriaeque ueneno,




limine summoueor, perierunt tempora longi


125

seruitii; nusquam minor est iactura clientis.




     quod porro officium, ne nobis blandiar, aut quod




pauperis hic meritum, si curet nocte togatus




currere, cum praetor lictorem inpellat et ire




praecipitem iubeat dudum uigilantibus orbis,


130

ne prior Albinam et Modiam collega salutet?




diuitis hic seruo cludit latus ingenuorum




filius; alter enim quantum in legione tribuni




accipiunt donat Caluinae uel Catienae,




ut semel aut iterum super illam palpitet; at tu, 


135

cum tibi uestiti facies scorti placet, haeres




et dubitas alta Chionen deducere sella.




da testem Romae tam sanctum quam fuit hospes




numinis Idaei, procedat uel Numa uel qui




seruauit trepidam flagranti ex aede Mineruam:


140

protinus ad censum, de moribus ultima fiet




quaestio. "quot pascit seruos? quot possidet agri




iugera? quam multa magnaque paropside cenat?"




quantum quisque sua nummorum seruat in arca,




tantum habet et fidei. iures licet et Samothracum


145

et nostrorum aras, contemnere fulmina pauper




creditur atque deos dis ignoscentibus ipsis.




quid quod materiam praebet causasque iocorum




omnibus hic idem, si foeda et scissa lacerna,




si toga sordidula est et rupta calceus alter


150

pelle patet, uel si consuto uolnere crassum




atque recens linum ostendit non una cicatrix?




nil habet infelix paupertas durius in se




quam quod ridiculos homines facit. "exeat" inquit,




"si pudor est, et de puluino surgat equestri,


155

cuius res legi non sufficit, et sedeant hic




lenonum pueri quocumque ex fornice nati,




hic plaudat nitidus praeconis filius inter




pinnirapi cultos iuuenes iuuenesque lanistae."




sic libitum uano, qui nos distinxit, Othoni.


160

quis gener hic placuit censu minor atque puellae




sarcinulis inpar? quis pauper scribitur heres?




quando in consilio est aedilibus? agmine facto




debuerant olim tenues migrasse Quirites.




haut facile emergunt quorum uirtutibus obstat


165

res angusta domi, sed Romae durior illis




conatus: magno hospitium miserabile, magno




seruorum uentres, et frugi cenula magno.




fictilibus cenare pudet, quod turpe negabis




translatus subito ad Marsos mensamque Sabellam


170

contentusque illic Veneto duroque cucullo.




pars magna Italiae est, si uerum admittimus, in qua




nemo togam sumit nisi mortuus. ipsa dierum




festorum herboso colitur si quando theatro




maiestas tandemque redit ad pulpita notum


175

exodium, cum personae pallentis hiatum




in gremio matris formidat rusticus infans,




aequales habitus illic similesque uidebis




orchestram et populum; clari uelamen honoris




sufficiunt tunicae summis aedilibus albae.


180

hic ultra uires habitus nitor, hic aliquid plus




quam satis est interdum aliena sumitur arca.




commune id uitium est: hic uiuimus ambitiosa




paupertate omnes. quid te moror? omnia Romae




cum pretio. quid das, ut Cossum aliquando salutes,


185

ut te respiciat clauso Veiiento labello?




ille metit barbam, crinem hic deponit amati;




plena domus libis uenalibus: accipe et istud




fermentum tibi habe. praestare tributa clientes




cogimur et cultis augere peculia seruis.


190

     quis timet aut timuit gelida Praeneste ruinam




aut positis nemorosa inter iuga Volsiniis aut




simplicibus Gabiis aut proni Tiburis arce?




nos urbem colimus tenui tibicine fultam 




magna parte sui; nam sic labentibus obstat


195

uilicus et, ueteris rimae cum texit hiatum,




securos pendente iubet dormire ruina.




uiuendum est illic, ubi nulla incendia, nulli




nocte metus. iam poscit aquam, iam friuola transfert




Vcalegon, tabulata tibi iam tertia fumant:


200

tu nescis; nam si gradibus trepidatur ab imis,




ultimus ardebit quem tegula sola tuetur




a pluuia, molles ubi reddunt oua columbae.




lectus erat Cordo Procula minor, urceoli sex




ornamentum abaci, nec non et paruulus infra


205

cantharus et recubans sub eodem marmore Chiron,




iamque uetus Graecos seruabat cista libellos




et diuina opici rodebant carmina mures.




nil habuit Cordus, quis enim negat? et tamen illud




perdidit infelix totum nihil. ultimus autem


210

aerumnae cumulus, quod nudum et frusta rogantem




nemo cibo, nemo hospitio tectoque iuuabit.




si magna Asturici cecidit domus, horrida mater,




pullati proceres, differt uadimonia praetor.




tum gemimus casus urbis, tunc odimus ignem.


215

ardet adhuc, et iam accurrit qui marmora donet,




conferat inpensas; hic nuda et candida signa,




hic aliquid praeclarum Euphranoris et Polycliti,




haec Asianorum uetera ornamenta deorum,




hic libros dabit et forulos mediamque Mineruam,


220

hic modium argenti. meliora ac plura reponit 




Persicus orborum lautissimus et merito iam




suspectus tamquam ipse suas incenderit aedes.




si potes auelli circensibus, optima Sorae




aut Fabrateriae domus aut Frusinone paratur


225

quanti nunc tenebras unum conducis in annum.




hortulus hic puteusque breuis nec reste mouendus




in tenuis plantas facili diffunditur haustu.




uiue bidentis amans et culti uilicus horti




unde epulum possis centum dare Pythagoreis.


230

est aliquid, quocumque loco, quocumque recessu,




unius sese dominum fecisse lacertae.




     plurimus hic aeger moritur uigilando (sed ipsum




languorem peperit cibus inperfectus et haerens




ardenti stomacho); nam quae meritoria somnum


235

admittunt? magnis opibus dormitur in urbe.




inde caput morbi. raedarum transitus arto




uicorum in flexu et stantis conuicia mandrae




eripient somnum Druso uitulisque marinis.




si uocat officium, turba cedente uehetur


240

diues et ingenti curret super ora Liburna




atque obiter leget aut scribet uel dormiet intus;




namque facit somnum clausa lectica fenestra.




ante tamen ueniet: nobis properantibus obstat




unda prior, magno populus premit agmine lumbos


245

qui sequitur; ferit hic cubito, ferit assere duro




alter, at hic tignum capiti incutit, ille metretam.




pinguia crura luto, planta mox undique magna




calcor, et in digito clauus mihi militis haeret. 




nonne uides quanto celebretur sportula fumo?


250

centum conuiuae, sequitur sua quemque culina.




Corbulo uix ferret tot uasa ingentia, tot res




inpositas capiti, quas recto uertice portat




seruulus infelix et cursu uentilat ignem.




scinduntur tunicae sartae modo, longa coruscat


255

serraco ueniente abies, atque altera pinum




plaustra uehunt; nutant alte populoque minantur.




nam si procubuit qui saxa Ligustica portat




axis et euersum fudit super agmina montem,




quid superest de corporibus? quis membra, quis ossa


260

inuenit? obtritum uolgi perit omne cadauer




more animae. domus interea secura patellas




iam lauat et bucca foculum excitat et sonat unctis




striglibus et pleno componit lintea guto.




haec inter pueros uarie properantur, at ille


265

iam sedet in ripa taetrumque nouicius horret




porthmea nec sperat caenosi gurgitis alnum




infelix nec habet quem porrigat ore trientem.




     respice nunc alia ac diuersa pericula noctis:




quod spatium tectis sublimibus unde cerebrum


270

testa ferit, quotiens rimosa et curta fenestris




uasa cadant, quanto percussum pondere signent




et laedant silicem. possis ignauus haberi




et subiti casus inprouidus, ad cenam si




intestatus eas: adeo tot fata, quot illa


275

nocte patent uigiles te praetereunte fenestrae.




ergo optes uotumque feras miserabile tecum,




ut sint contentae patulas defundere pelues.




ebrius ac petulans, qui nullum forte cecidit,




dat poenas, noctem patitur lugentis amicum


280

Pelidae, cubat in faciem, mox deinde supinus: 




[ergo non aliter poterit dormire; quibusdam]




somnum rixa facit. sed quamuis inprobus annis




atque mero feruens cauet hunc quem coccina laena




uitari iubet et comitum longissimus ordo,


285

multum praeterea flammarum et aenea lampas.




me, quem luna solet deducere uel breue lumen




candelae, cuius dispenso et tempero filum,




contemnit. miserae cognosce prohoemia rixae,




si rixa est, ubi tu pulsas, ego uapulo tantum.


290

stat contra starique iubet. parere necesse est;




nam quid agas, cum te furiosus cogat et idem




fortior? "unde uenis" exclamat, "cuius aceto,




cuius conche tumes? quis tecum sectile porrum




sutor et elixi ueruecis labra comedit?


295

nil mihi respondes? aut dic aut accipe calcem.




ede ubi consistas: in qua te quaero proseucha?"




dicere si temptes aliquid tacitusue recedas,




tantumdem est: feriunt pariter, uadimonia deinde




irati faciunt. libertas pauperis haec est:


300

pulsatus rogat et pugnis concisus adorat




ut liceat paucis cum dentibus inde reuerti.




nec tamen haec tantum metuas; nam qui spoliet te




non derit clausis domibus postquam omnis ubique




fixa catenatae siluit compago tabernae.


305

interdum et ferro subitus grassator agit rem:




armato quotiens tutae custode tenentur




et Pomptina palus et Gallinaria pinus,




sic inde huc omnes tamquam ad uiuaria currunt.




qua fornace graues, qua non incude catenae?


310

maximus in uinclis ferri modus, ut timeas ne 




uomer deficiat, ne marra et sarcula desint.




felices proauorum atauos, felicia dicas




saecula quae quondam sub regibus atque tribunis




uiderunt uno contentam carcere Romam.


315

     his alias poteram et pluris subnectere causas,




sed iumenta uocant et sol inclinat. eundum est;




nam mihi commota iamdudum mulio uirga




adnuit. ergo uale nostri memor, et quotiens te




Roma tuo refici properantem reddet Aquino,


320

me quoque ad Heluinam Cererem uestramque Dianam




conuerte a Cumis. saturarum ego, ni pudet illas,




auditor gelidos ueniam caligatus in agros.'




















D. IUNI IVVENALIS SATVRAE






SATVRA IV








Ecce iterum Crispinus, et est mihi saepe uocandus




ad partes, monstrum nulla uirtute redemptum




a uitiis, aegrae solaque libidine fortes




deliciae, uiduas tantum aspernatus adulter.


5

quid refert igitur, quantis iumenta fatiget




porticibus, quanta nemorum uectetur in umbra,




iugera quot uicina foro, quas emerit aedes




[nemo malus felix, minime corruptor et idem]




incestus, cum quo nuper uittata iacebat


10

sanguine adhuc uiuo terram subitura sacerdos?




sed nunc de factis leuioribus. et tamen alter




si fecisset idem caderet sub iudice morum; 




nam, quod turpe bonis Titio Seiioque, decebat




Crispinum. quid agas, cum dira et foedior omni


15

crimine persona est? mullum sex milibus emit,




aequantem sane paribus sestertia libris,




ut perhibent qui de magnis maiora locuntur.




consilium laudo artificis, si munere tanto




praecipuam in tabulis ceram senis abstulit orbi;


20

est ratio ulterior, magnae si misit amicae,




quae uehitur cluso latis specularibus antro.




nil tale expectes: emit sibi. multa uidemus




quae miser et frugi non fecit Apicius. hoc tu




succinctus patria quondam, Crispine, papyro?


25

hoc pretio squamae? potuit fortasse minoris




piscator quam piscis emi; prouincia tanti




uendit agros, sed maiores Apulia uendit.




qualis tunc epulas ipsum gluttisse putamus




induperatorem, cum tot sestertia, partem


30

exiguam et modicae sumptam de margine cenae,




purpureus magni ructarit scurra Palati,




iam princeps equitum, magna qui uoce solebat




uendere municipes fracta de merce siluros?




incipe, Calliope. licet et considere: non est


35

cantandum, res uera agitur. narrate, puellae




Pierides, prosit mihi uos dixisse puellas.




cum iam semianimum laceraret Flauius orbem




ultimus et caluo seruiret Roma Neroni,




incidit Hadriaci spatium admirabile rhombi


40

ante domum Veneris, quam Dorica sustinet Ancon,




impleuitque sinus; neque enim minor haeserat illis 




quos operit glacies Maeotica ruptaque tandem




solibus effundit torrentis ad ostia Ponti




desidia tardos et longo frigore pingues.


45

destinat hoc monstrum cumbae linique magister




pontifici summo. quis enim proponere talem




aut emere auderet, cum plena et litora multo




delatore forent? dispersi protinus algae




inquisitores agerent cum remige nudo,


50

non dubitaturi fugitiuum dicere piscem




depastumque diu uiuaria Caesaris, inde




elapsum ueterem ad dominum debere reuerti.




si quid Palfurio, si credimus Armillato,




quidquid conspicuum pulchrumque est aequore toto


55

res fisci est, ubicumque natat. donabitur ergo,




ne pereat. iam letifero cedente pruinis




autumno, iam quartanam sperantibus aegris,




stridebat deformis hiems praedamque recentem




seruabat; tamen hic properat, uelut urgueat auster.


60

utque lacus suberant, ubi quamquam diruta seruat




ignem Troianum et Vestam colit Alba minorem,




obstitit intranti miratrix turba parumper.




ut cessit, facili patuerunt cardine ualuae;




exclusi spectant admissa obsonia patres.


65

itur ad Atriden. tum Picens 'accipe' dixit




'priuatis maiora focis. genialis agatur




iste dies. propera stomachum laxare sagina




et tua seruatum consume in saecula rhombum.




ipse capi uoluit.' quid apertius? et tamen illi


70

surgebant cristae. nihil est quod credere de se 




non possit cum laudatur dis aequa potestas.




sed derat pisci patinae mensura. uocantur




ergo in consilium proceres, quos oderat ille,




in quorum facie miserae magnaeque sedebat


75

pallor amicitiae. primus clamante Liburno




'currite, iam sedit' rapta properabat abolla




Pegasus, attonitae positus modo uilicus urbi.




anne aliud tum praefecti? quorum optimus atque




interpres legum sanctissimus omnia, quamquam


80

temporibus diris, tractanda putabat inermi




iustitia. uenit et Crispi iucunda senectus,




cuius erant mores qualis facundia, mite




ingenium. maria ac terras populosque regenti




quis comes utilior, si clade et peste sub illa


85

saeuitiam damnare et honestum adferre liceret




consilium? sed quid uiolentius aure tyranni,




cum quo de pluuiis aut aestibus aut nimboso




uere locuturi fatum pendebat amici?




ille igitur numquam derexit bracchia contra


90

torrentem, nec ciuis erat qui libera posset




uerba animi proferre et uitam inpendere uero.




sic multas hiemes atque octogensima uidit




solstitia, his armis illa quoque tutus in aula.




proximus eiusdem properabat Acilius aeui


95

cum iuuene indigno quem mors tam saeua maneret




et domini gladiis tam festinata; sed olim




prodigio par est in nobilitate senectus,




unde fit ut malim fraterculus esse gigantis.




profuit ergo nihil misero quod comminus ursos 


100

figebat Numidas Albana nudus harena




uenator. quis enim iam non intellegat artes




patricias? quis priscum illud miratur acumen,




Brute, tuum? facile est barbato inponere regi.




nec melior uultu quamuis ignobilis ibat


105

Rubrius, offensae ueteris reus atque tacendae,




et tamen inprobior saturam scribente cinaedo.




Montani quoque uenter adest abdomine tardus,




et matutino sudans Crispinus amomo




quantum uix redolent duo funera, saeuior illo


110

Pompeius tenui iugulos aperire susurro,




et qui uulturibus seruabat uiscera Dacis




Fuscus marmorea meditatus proelia uilla,




et cum mortifero prudens Veiiento Catullo,




qui numquam uisae flagrabat amore puellae,


115

grande et conspicuum nostro quoque tempore monstrum,




caecus adulator dirusque ´a ponte´ satelles,




dignus Aricinos qui mendicaret ad axes




blandaque deuexae iactaret basia raedae.




nemo magis rhombum stupuit; nam plurima dixit


120

in laeuum conuersus, at illi dextra iacebat




belua. sic pugnas Cilicis laudabat et ictus




et pegma et pueros inde ad uelaria raptos.




non cedit Veiiento, sed ut fanaticus oestro




percussus, Bellona, tuo diuinat et 'ingens


125

omen habes' inquit 'magni clarique triumphi.




regem aliquem capies, aut de temone Britanno




excidet Aruiragus. peregrina est belua: cernis




erectas in terga sudes?' hoc defuit unum




Fabricio, patriam ut rhombi memoraret et annos.


130

'quidnam igitur censes? conciditur?' 'absit ab illo 




dedecus hoc' Montanus ait, 'testa alta paretur




quae tenui muro spatiosum colligat orbem.




debetur magnus patinae subitusque Prometheus.




argillam atque rotam citius properate, sed ex hoc


135

tempore iam, Caesar, figuli tua castra sequantur.'




uicit digna uiro sententia. nouerat ille




luxuriam inperii ueterem noctesque Neronis




iam medias aliamque famem, cum pulmo Falerno




arderet. nulli maior fuit usus edendi


140

tempestate mea: Circeis nata forent an




Lucrinum ad saxum Rutupinoue edita fundo




ostrea callebat primo deprendere morsu,




et semel aspecti litus dicebat echini.




surgitur et misso proceres exire iubentur


145

consilio, quos Albanam dux magnus in arcem




traxerat attonitos et festinare coactos,




tamquam de Chattis aliquid toruisque Sygambris




dicturus, tamquam ex diuersis partibus orbis




anxia praecipiti uenisset epistula pinna.


150

atque utinam his potius nugis tota illa dedisset




tempora saeuitiae, claras quibus abstulit urbi




inlustresque animas inpune et uindice nullo.




sed periit postquam cerdonibus esse timendus




coeperat: hoc nocuit Lamiarum caede madenti.  



















D. IUNI IVVENALIS SATVRAE






SATVRA V








Si te propositi nondum pudet atque eadem est mens,




ut bona summa putes aliena uiuere quadra,




si potes illa pati quae nec Sarmentus iniquas




Caesaris ad mensas nec uilis Gabba tulisset, 


5

quamuis iurato metuam tibi credere testi.




uentre nihil noui frugalius; hoc tamen ipsum




defecisse puta, quod inani sufficit aluo:




nulla crepido uacat? nusquam pons et tegetis pars




dimidia breuior? tantine iniuria cenae,


10

tam ieiuna fames, cum possit honestius illic




et tremere et sordes farris mordere canini?




primo fige loco, quod tu discumbere iussus




mercedem solidam ueterum capis officiorum.




fructus amicitiae magnae cibus: inputat hunc rex,


15

et quamuis rarum tamen inputat. ergo duos post




si libuit menses neglectum adhibere clientem,




tertia ne uacuo cessaret culcita lecto,




'una simus' ait. uotorum summa. quid ultra




quaeris? habet Trebius propter quod rumpere somnum


20

debeat et ligulas dimittere, sollicitus ne




tota salutatrix iam turba peregerit orbem,




sideribus dubiis aut illo tempore quo se




frigida circumagunt pigri serraca Bootae.




qualis cena tamen! uinum quod sucida nolit


25

lana pati: de conuiua Corybanta uidebis.




iurgia proludunt, sed mox et pocula torques




saucius et rubra deterges uulnera mappa,




inter uos quotiens libertorumque cohortem




pugna Saguntina feruet commissa lagona.


30

ipse capillato diffusum consule potat




calcatamque tenet bellis socialibus uuam.




cardiaco numquam cyathum missurus amico




cras bibet Albanis aliquid de montibus aut de




Setinis, cuius patriam titulumque senectus 


35

deleuit multa ueteris fuligine testae,




quale coronati Thrasea Heluidiusque bibebant




Brutorum et Cassi natalibus. ipse capaces




Heliadum crustas et inaequales berullo




Virro tenet phialas: tibi non committitur aurum,


40

uel, si quando datur, custos adfixus ibidem,




qui numeret gemmas, ungues obseruet acutos.




da ueniam: praeclara illi laudatur iaspis.




nam Virro, ut multi, gemmas ad pocula transfert




a digitis, quas in uaginae fronte solebat


45

ponere zelotypo iuuenis praelatus Iarbae.




tu Beneuentani sutoris nomen habentem




siccabis calicem nasorum quattuor ac iam




quassatum et rupto poscentem sulpura uitro.




si stomachus domini feruet uinoque ciboque,


50

frigidior Geticis petitur decocta pruinis.




non eadem uobis poni modo uina querebar?




uos aliam potatis aquam. tibi pocula cursor




Gaetulus dabit aut nigri manus ossea Mauri




et cui per mediam nolis occurrere noctem,


55

cliuosae ueheris dum per monumenta Latinae.




flos Asiae ante ipsum, pretio maiore paratus




quam fuit et Tulli census pugnacis et Anci




et, ne te teneam, Romanorum omnia regum




friuola. quod cum ita sit, tu Gaetulum Ganymedem


60

respice, cum sities. nescit tot milibus emptus




pauperibus miscere puer, sed forma, sed aetas




digna supercilio. quando ad te peruenit ille?




quando rogatus adest calidae gelidaeque minister?




quippe indignatur ueteri parere clienti


65

quodque aliquid poscas et quod se stante recumbas. 




[maxima quaeque domus seruis est plena superbis.]




ecce alius quanto porrexit murmure panem




uix fractum, solidae iam mucida frusta farinae,




quae genuinum agitent, non admittentia morsum.


70

sed tener et niueus mollique siligine fictus




seruatur domino. dextram cohibere memento;




salua sit artoptae reuerentia. finge tamen te




inprobulum, superest illic qui ponere cogat:




'uis tu consuetis, audax conuiua, canistris


75

impleri panisque tui nouisse colorem?'




'scilicet hoc fuerat, propter quod saepe relicta




coniuge per montem aduersum gelidasque cucurri




Esquilias, fremeret saeua cum grandine uernus




Iuppiter et multo stillaret paenula nimbo.'


80

aspice quam longo distinguat pectore lancem




quae fertur domino squilla, et quibus undique saepta




asparagis qua despiciat conuiuia cauda,




dum uenit excelsi manibus sublata ministri.




sed tibi dimidio constrictus cammarus ouo


85

ponitur exigua feralis cena patella.




ipse Venafrano piscem perfundit, at hic qui




pallidus adfertur misero tibi caulis olebit




lanternam; illud enim uestris datur alueolis quod




canna Micipsarum prora subuexit acuta,


90

propter quod Romae cum Boccare nemo lauatur,




quod tutos etiam facit a serpentibus atris.




mullus erit domini, quem misit Corsica uel quem




Tauromenitanae rupes, quando omne peractum est




et iam defecit nostrum mare, dum gula saeuit, 


95

retibus adsiduis penitus scrutante macello




proxima, nec patimur Tyrrhenum crescere piscem.




instruit ergo focum prouincia, sumitur illinc




quod captator emat Laenas, Aurelia uendat.




Virroni muraena datur, quae maxima uenit


100

gurgite de Siculo; nam dum se continet Auster,




dum sedet et siccat madidas in carcere pinnas,




contemnunt mediam temeraria lina Charybdim:




uos anguilla manet longae cognata colubrae




aut ´glacie aspersus´ maculis Tiberinus et ipse


105

uernula riparum, pinguis torrente cloaca




et solitus mediae cryptam penetrare Suburae.




ipsi pauca uelim, facilem si praebeat aurem.




nemo petit, modicis quae mittebantur amicis




a Seneca, quae Piso bonus, quae Cotta solebat


110

largiri; namque et titulis et fascibus olim




maior habebatur donandi gloria. solum




poscimus ut cenes ciuiliter. hoc face et esto,




esto, ut nunc multi, diues tibi, pauper amicis.




anseris ante ipsum magni iecur, anseribus par


115

altilis, et flaui dignus ferro Meleagri




spumat aper. post hunc tradentur tubera, si uer




tunc erit et facient optata tonitrua cenas




maiores. 'tibi habe frumentum' Alledius inquit,




'o Libye, disiunge boues, dum tubera mittas.'


120

structorem interea, ne qua indignatio desit,




saltantem spectes et chironomunta uolanti




cultello, donec peragat dictata magistri




omnia; nec minimo sane discrimine refert 




quo gestu lepores et quo gallina secetur.


125

duceris planta uelut ictus ab Hercule Cacus




et ponere foris, si quid temptaueris umquam




hiscere tamquam habeas tria nomina. quando propinat




Virro tibi sumitue tuis contacta labellis




pocula? quis uestrum temerarius usque adeo, quis


130

perditus, ut dicat regi 'bibe'? plurima sunt quae




non audent homines pertusa dicere laena.




quadringenta tibi si quis deus aut similis dis




et melior fatis donaret homuncio, quantus




ex nihilo, quantus fieres Virronis amicus!


135

'da Trebio, pone ad Trebium. uis, frater, ab ipsis




ilibus?' o nummi, uobis hunc praestat honorem,




uos estis frater. dominus tamen et domini rex




si uis tunc fieri, nullus tibi paruulus aula




luserit Aeneas nec filia dulcior illo.


140

[iucundum et carum sterilis facit uxor amicum.]




sed tua nunc Mycale pariat licet et pueros tres




in gremium patris fundat semel, ipse loquaci




gaudebit nido, uiridem thoraca iubebit




adferri minimasque nuces assemque rogatum,


145

ad mensam quotiens parasitus uenerit infans.




uilibus ancipites fungi ponentur amicis,




boletus domino, sed quales Claudius edit




ante illum uxoris, post quem nihil amplius edit.




Virro sibi et reliquis Virronibus illa iubebit


150

poma dari, quorum solo pascaris odore,




qualia perpetuus Phaeacum autumnus habebat,




credere quae possis subrepta sororibus Afris: 




tu scabie frueris mali, quod in aggere rodit




qui tegitur parma et galea metuensque flagelli


155

discit ab hirsuta iaculum torquere capella.




forsitan inpensae Virronem parcere credas.




hoc agit, ut doleas; nam quae comoedia, mimus




quis melior plorante gula? ergo omnia fiunt,




si nescis, ut per lacrimas effundere bilem


160

cogaris pressoque diu stridere molari.




tu tibi liber homo et regis conuiua uideris:




captum te nidore suae putat ille culinae,




nec male coniectat; quis enim tam nudus, ut illum




bis ferat, Etruscum puero si contigit aurum


165

uel nodus tantum et signum de paupere loro?




spes bene cenandi uos decipit. 'ecce dabit iam




semesum leporem atque aliquid de clunibus apri,




ad nos iam ueniet minor altilis.' inde parato




intactoque omnes et stricto pane tacetis.


170

ille sapit, qui te sic utitur. omnia ferre




si potes, et debes. pulsandum uertice raso




praebebis quandoque caput nec dura timebis




flagra pati, his epulis et tali dignus amico.  



















D. IUNI IVVENALIS SATVRAE






SATVRA VI








Credo Pudicitiam Saturno rege moratam




in terris uisamque diu, cum frigida paruas




praeberet spelunca domos ignemque laremque




et pecus et dominos communi clauderet umbra,


5

siluestrem montana torum cum sterneret uxor




frondibus et culmo uicinarumque ferarum 




pellibus, haut similis tibi, Cynthia, nec tibi, cuius




turbauit nitidos extinctus passer ocellos,




sed potanda ferens infantibus ubera magnis


10

et saepe horridior glandem ructante marito.




quippe aliter tunc orbe nouo caeloque recenti




uiuebant homines, qui rupto robore nati




compositiue luto nullos habuere parentes.




multa Pudicitiae ueteris uestigia forsan


15

aut aliqua exstiterint et sub Ioue, sed Ioue nondum




barbato, nondum Graecis iurare paratis




per caput alterius, cum furem nemo timeret




caulibus ac pomis et aperto uiueret horto.




paulatim deinde ad superos Astraea recessit


20

hac comite, atque duae pariter fugere sorores.




anticum et uetus est alienum, Postume, lectum




concutere atque sacri genium contemnere fulcri.




omne aliud crimen mox ferrea protulit aetas:




uiderunt primos argentea saecula moechos.


25

conuentum tamen et pactum et sponsalia nostra




tempestate paras iamque a tonsore magistro




pecteris et digito pignus fortasse dedisti?




certe sanus eras. uxorem, Postume, ducis?




dic qua Tisiphone, quibus exagitere colubris.


30

ferre potes dominam saluis tot restibus ullam,




cum pateant altae caligantesque fenestrae,




cum tibi uicinum se praebeat Aemilius pons?




aut si de multis nullus placet exitus, illud




nonne putas melius, quod tecum pusio dormit?


35

pusio, qui noctu non litigat, exigit a te




nulla iacens illic munuscula, nec queritur quod 




et lateri parcas nec quantum iussit anheles.




    sed placet Vrsidio lex Iulia: tollere dulcem




cogitat heredem, cariturus turture magno


40

mullorumque iubis et captatore macello.




quid fieri non posse putes, si iungitur ulla




Vrsidio? si moechorum notissimus olim




stulta maritali iam porrigit ora capistro,




quem totiens texit perituri cista Latini?


45

quid quod et antiquis uxor de moribus illi




quaeritur? o medici, nimiam pertundite uenam.




delicias hominis! Tarpeium limen adora




pronus et auratam Iunoni caede iuuencam,




si tibi contigerit capitis matrona pudici.


50

paucae adeo Cereris uittas contingere dignae,




quarum non timeat pater oscula. necte coronam




postibus et densos per limina tende corymbos.




unus Hiberinae uir sufficit? ocius illud




extorquebis, ut haec oculo contenta sit uno.


55

magna tamen fama est cuiusdam rure paterno




uiuentis. uiuat Gabiis ut uixit in agro,




uiuat Fidenis, et agello cedo paterno.




quis tamen adfirmat nil actum in montibus aut in




speluncis? adeo senuerunt Iuppiter et Mars?


60

    porticibusne tibi monstratur femina uoto




digna tuo? cuneis an habent spectacula totis




quod securus ames quodque inde excerpere possis?




chironomon Ledam molli saltante Bathyllo




Tuccia uesicae non imperat, Apula gannit,


65

[sicut in amplexu, subito et miserabile longum.] 




attendit Thymele: Thymele tunc rustica discit.




ast aliae, quotiens aulaea recondita cessant,




et uacuo clusoque sonant fora sola theatro,




atque a plebeis longe Megalesia, tristes


70

personam thyrsumque tenent et subligar Acci.




Vrbicus exodio risum mouet Atellanae




gestibus Autonoes, hunc diligit Aelia pauper.




soluitur his magno comoedi fibula, sunt quae




Chrysogonum cantare uetent, Hispulla tragoedo


75

gaudet: an expectas ut Quintilianus ametur?




accipis uxorem de qua citharoedus Echion




aut Glaphyrus fiat pater Ambrosiusque choraules.




longa per angustos figamus pulpita uicos,




ornentur postes et grandi ianua lauro,


80

ut testudineo tibi, Lentule, conopeo




nobilis Euryalum murmillonem exprimat infans.




nupta senatori comitata est Eppia ludum




ad Pharon et Nilum famosaque moenia Lagi




prodigia et mores urbis damnante Canopo.


85

inmemor illa domus et coniugis atque sororis




nil patriae indulsit, plorantisque improba natos




utque magis stupeas ludos Paridemque reliquit.




sed quamquam in magnis opibus plumaque paterna




et segmentatis dormisset paruula cunis,


90

contempsit pelagus; famam contempserat olim,




cuius apud molles minima est iactura cathedras.




Tyrrhenos igitur fluctus lateque sonantem




pertulit Ionium constanti pectore, quamuis




mutandum totiens esset mare. iusta pericli


95

si ratio est et honesta, timent pauidoque gelantur 




pectore nec tremulis possunt insistere plantis:




fortem animum praestant rebus quas turpiter audent.




si iubeat coniunx, durum est conscendere nauem,




tunc sentina grauis, tunc summus uertitur aer:


100

quae moechum sequitur, stomacho ualet. illa maritum




conuomit, haec inter nautas et prandet et errat




per puppem et duros gaudet tractare rudentis.




qua tamen exarsit forma, qua capta iuuenta




Eppia? quid uidit propter quod ludia dici


105

sustinuit? nam Sergiolus iam radere guttur




coeperat et secto requiem sperare lacerto;




praeterea multa in facie deformia, sicut




attritus galea mediisque in naribus ingens




gibbus et acre malum semper stillantis ocelli.


110

sed gladiator erat. facit hoc illos Hyacinthos;




hoc pueris patriaeque, hoc praetulit illa sorori




atque uiro. ferrum est quod amant. hic Sergius idem




accepta rude coepisset Veiiento uideri.




    quid priuata domus, quid fecerit Eppia, curas?


115

respice riuales diuorum, Claudius audi




quae tulerit. dormire uirum cum senserat uxor,




sumere nocturnos meretrix Augusta cucullos




ausa Palatino et tegetem praeferre cubili




linquebat comite ancilla non amplius una.


120

sed nigrum flauo crinem abscondente galero




intrauit calidum ueteri centone lupanar




et cellam uacuam atque suam; tunc nuda papillis




prostitit auratis titulum mentita Lyciscae




ostenditque tuum, generose Britannice, uentrem. 


125

excepit blanda intrantis atque aera poposcit.




[continueque iacens cunctorum absorbuit ictus.]




mox lenone suas iam dimittente puellas




tristis abit, et quod potuit tamen ultima cellam




clausit, adhuc ardens rigidae tentigine uoluae,


130

et lassata uiris necdum satiata recessit,




obscurisque genis turpis fumoque lucernae




foeda lupanaris tulit ad puluinar odorem.




hippomanes carmenque loquar coctumque uenenum




priuignoque datum? faciunt grauiora coactae


135

imperio sexus minimumque libidine peccant.




    'optima sed quare Caesennia teste marito?'




bis quingena dedit. tanti uocat ille pudicam,




nec pharetris Veneris macer est aut lampade feruet:




inde faces ardent, ueniunt a dote sagittae.


140

libertas emitur. coram licet innuat atque




rescribat: uidua est, locuples quae nupsit auaro.




    'cur desiderio Bibulae Sertorius ardet?'




si uerum excutias, facies non uxor amatur.




tres rugae subeant et se cutis arida laxet,


145

fiant obscuri dentes oculique minores,




'collige sarcinulas' dicet libertus 'et exi.




iam grauis es nobis et saepe emungeris. exi




ocius et propera. sicco uenit altera naso.'




interea calet et regnat poscitque maritum


150

pastores et ouem Canusinam ulmosque Falernas¬ 




quantulum in hoc!¬pueros omnes, ergastula tota,




quodque domi non est, sed habet uicinus, ematur.




mense quidem brumae, cum iam mercator Iason




clausus et armatis obstat casa candida nautis,


155

grandia tolluntur crystallina, maxima rursus




murrina, deinde adamas notissimus et Beronices




in digito factus pretiosior. hunc dedit olim




barbarus incestae, dedit hunc Agrippa sorori,




obseruant ubi festa mero pede sabbata reges


160

et uetus indulget senibus clementia porcis.




    'nullane de tantis gregibus tibi digna uidetur?'




sit formonsa, decens, diues, fecunda, uetustos




porticibus disponat auos, intactior omni




crinibus effusis bellum dirimente Sabina,


165

rara auis in terris nigroque simillima cycno,




quis feret uxorem cui constant omnia? malo,




malo Venustinam quam te, Cornelia, mater




Gracchorum, si cum magnis uirtutibus adfers




grande supercilium et numeras in dote triumphos.


170

tolle tuum, precor, Hannibalem uictumque Syphacem




in castris et cum tota Carthagine migra.




'parce, precor, Paean, et tu, dea, pone sagittas;




nil pueri faciunt, ipsam configite matrem'




Amphion clamat, sed Paean contrahit arcum.


175

extulit ergo greges natorum ipsumque parentem,




dum sibi nobilior Latonae gente uidetur 




atque eadem scrofa Niobe fecundior alba.




quae tanti grauitas, quae forma, ut se tibi semper




inputet? huius enim rari summique uoluptas


180

nulla boni, quotiens animo corrupta superbo




plus aloes quam mellis habet. quis deditus autem




usque adeo est, ut non illam quam laudibus effert




horreat inque diem septenis oderit horis?




    quaedam parua quidem, sed non toleranda maritis.


185

nam quid rancidius quam quod se non putat ulla




formosam nisi quae de Tusca Graecula facta est,




de Sulmonensi mera Cecropis? omnia Graece:




[cum sit turpe magis nostris nescire Latine.]




hoc sermone pauent, hoc iram, gaudia, curas,


190

hoc cuncta effundunt animi secreta. quid ultra?




concumbunt Graece. dones tamen ista puellis,




tune etiam, quam sextus et octogensimus annus




pulsat, adhuc Graece? non est hic sermo pudicus




in uetula. quotiens lasciuum interuenit illud


195

zoe kai psyche, modo sub lodice relictis




uteris in turba. quod enim non excitet inguen




uox blanda et nequam? digitos habet. ut tamen omnes




subsidant pinnae, dicas haec mollius Haemo




quamquam et Carpophoro, facies tua conputat annos.


200

    si tibi legitimis pactam iunctamque tabellis




non es amaturus, ducendi nulla uidetur




causa, nec est quare cenam et mustacea perdas




labente officio crudis donanda, nec illud




quod prima pro nocte datur, cum lance beata


205

Dacicus et scripto radiat Germanicus auro.




si tibi simplicitas uxoria, deditus uni 




est animus, summitte caput ceruice parata




ferre iugum. nullam inuenies quae parcat amanti.




ardeat ipsa licet, tormentis gaudet amantis


210

et spoliis; igitur longe minus utilis illi




uxor, quisquis erit bonus optandusque maritus.




nil umquam inuita donabis coniuge, uendes




hac obstante nihil, nihil haec si nolet emetur.




haec dabit affectus: ille excludatur amicus


215

iam senior, cuius barbam tua ianua uidit.




testandi cum sit lenonibus atque lanistis




libertas et iuris idem contingat harenae,




non unus tibi riualis dictabitur heres.




'pone crucem seruo.' 'meruit quo crimine seruus


220

supplicium? quis testis adest? quis detulit? audi;




nulla umquam de morte hominis cunctatio longa est.'




'o demens, ita seruus homo est? nil fecerit, esto:




hoc uolo, sic iubeo, sit pro ratione uoluntas.'




imperat ergo uiro. sed mox haec regna relinquit


225

permutatque domos et flammea conterit; inde




auolat et spreti repetit uestigia lecti.




ornatas paulo ante fores, pendentia linquit




uela domus et adhuc uirides in limine ramos.




sic crescit numerus, sic fiunt octo mariti


230

quinque per autumnos, titulo res digna sepulcri.




    desperanda tibi salua concordia socru.




illa docet spoliis nudi gaudere mariti,




illa docet missis a corruptore tabellis




nil rude nec simplex rescribere, decipit illa


235

custodes aut aere domat. tum corpore sano




aduocat Archigenen onerosaque pallia iactat. 




abditus interea latet et secretus adulter




inpatiensque morae silet et praeputia ducit.




scilicet expectas ut tradat mater honestos


240

atque alios mores quam quos habet? utile porro




filiolam turpi uetulae producere turpem.




    nulla fere causa est in qua non femina litem




mouerit. accusat Manilia, si rea non est.




conponunt ipsae per se formantque libellos,


245

principium atque locos Celso dictare paratae.




    endromidas Tyrias et femineum ceroma




quis nescit, uel quis non uidit uulnera pali,




quem cauat adsiduis rudibus scutoque lacessit




atque omnis implet numeros dignissima prorsus


250

Florali matrona tuba, nisi si quid in illo




pectore plus agitat ueraeque paratur harenae?




quem praestare potest mulier galeata pudorem,




quae fugit a sexu? uires amat. haec tamen ipsa




uir nollet fieri; nam quantula nostra uoluptas!


255

quale decus, rerum si coniugis auctio fiat,




balteus et manicae et cristae crurisque sinistri




dimidium tegimen! uel si diuersa mouebit




proelia, tu felix ocreas uendente puella.




hae sunt quae tenui sudant in cyclade, quarum


260

delicias et panniculus bombycinus urit.




aspice quo fremitu monstratos perferat ictus




et quanto galeae curuetur pondere, quanta




poplitibus sedeat quam denso fascia libro,




et ride positis scaphium cum sumitur armis.


265

dicite uos, neptes Lepidi caeciue Metelli 




Gurgitis aut Fabii, quae ludia sumpserit umquam




hos habitus? quando ad palum gemat uxor Asyli?




    semper habet lites alternaque iurgia lectus




in quo nupta iacet; minimum dormitur in illo.


270

tum grauis illa uiro, tunc orba tigride peior,




cum simulat gemitus occulti conscia facti,




aut odit pueros aut ficta paelice plorat




uberibus semper lacrimis semperque paratis




in statione sua atque expectantibus illam,


275

quo iubeat manare modo. tu credis amorem,




tu tibi tunc, uruca, places fletumque labellis




exorbes, quae scripta et quot lecture tabellas




si tibi zelotypae retegantur scrinia moechae!




sed iacet in serui complexibus aut equitis. dic,


280

dic aliquem sodes hic, Quintiliane, colorem.




haeremus. dic ipsa. 'olim conuenerat' inquit




'ut faceres tu quod uelles, nec non ego possem




indulgere mihi. clames licet et mare caelo




confundas, homo sum.' nihil est audacius illis


285

deprensis: iram atque animos a crimine sumunt.




    unde haec monstra tamen uel quo de fonte requiris?




praestabat castas humilis fortuna Latinas




quondam, nec uitiis contingi parua sinebant




tecta labor somnique breues et uellere Tusco


290

uexatae duraeque manus ac proximus urbi




Hannibal et stantes Collina turre mariti.




nunc patimur longae pacis mala, saeuior armis 




luxuria incubuit uictumque ulciscitur orbem.




nullum crimen abest facinusque libidinis ex quo


295

paupertas Romana perit. hinc fluxit ad istos




et Sybaris colles, hinc et Rhodos et Miletos




atque coronatum et petulans madidumque Tarentum.




prima peregrinos obscena pecunia mores




intulit, et turpi fregerunt saecula luxu


300

diuitiae molles. quid enim uenus ebria curat?




inguinis et capitis quae sint discrimina nescit




grandia quae mediis iam noctibus ostrea mordet,




cum perfusa mero spumant unguenta Falerno,




cum bibitur concha, cum iam uertigine tectum


305

ambulat et geminis exsurgit mensa lucernis.




i nunc et dubita qua sorbeat aera sanna




Maura, Pudicitiae ueterem cum praeterit aram,




Tullia quid dicat, notae collactea Maurae.




noctibus hic ponunt lecticas, micturiunt hic


310

effigiemque deae longis siphonibus implent




inque uices equitant ac Luna teste mouentur,




inde domos abeunt: tu calcas luce reuersa




coniugis urinam magnos uisurus amicos.




nota bonae secreta deae, cum tibia lumbos


315

incitat et cornu pariter uinoque feruntur




attonitae crinemque rotant ululantque Priapi




maenades. o quantus tunc illis mentibus ardor




concubitus, quae uox saltante libidine, quantus




ille meri ueteris per crura madentia torrens!


320

lenonum ancillas posita Saufeia corona 




prouocat et tollit pendentis praemia coxae,




ipsa Medullinae fluctum crisantis adorat:




palma inter dominas, uirtus natalibus aequa.




nil ibi per ludum simulabitur, omnia fient


325

ad uerum, quibus incendi iam frigidus aeuo




Laomedontiades et Nestoris hirnea possit.




tunc prurigo morae inpatiens, tum femina simplex,




ac pariter toto repetitus clamor ab antro




'iam fas est, admitte uiros.' dormitat adulter,


330

illa iubet sumpto iuuenem properare cucullo;




si nihil est, seruis incurritur; abstuleris spem




seruorum, uenit et conductus aquarius; hic si




quaeritur et desunt homines, mora nulla per ipsam




quo minus inposito clunem summittat asello.


335

atque utinam ritus ueteres et publica saltem




his intacta malis agerentur sacra; sed omnes




nouerunt Mauri atque Indi quae psaltria penem




maiorem quam sunt duo Caesaris Anticatones




illuc, testiculi sibi conscius unde fugit mus,


340

intulerit, ubi uelari pictura iubetur




quaecumque alterius sexus imitata figuras.




et quis tunc hominum contemptor numinis, aut quis




simpuuium ridere Numae nigrumque catinum




et Vaticano fragiles de monte patellas


345

ausus erat? sed nunc ad quas non Clodius aras? 




[audio quid ueteres olim moneatis amici,




'pone seram, cohibe.' sed quis custodiet ipsos




custodes? cauta est et ab illis incipit uxor.]




iamque eadem summis pariter minimisque libido,


350

nec melior silicem pedibus quae conterit atrum




quam quae longorum uehitur ceruice Syrorum.




    ut spectet ludos, conducit Ogulnia uestem,




conducit comites, sellam, ceruical, amicas,




nutricem et flauam cui det mandata puellam.


355

haec tamen argenti superest quodcumque paterni




leuibus athletis et uasa nouissima donat.




multis res angusta domi, sed nulla pudorem




paupertatis habet nec se metitur ad illum




quem dedit haec posuitque modum. tamen utile quid sit


360

prospiciunt aliquando uiri, frigusque famemque




formica tandem quidam expauere magistra:




prodiga non sentit pereuntem femina censum.




ac uelut exhausta recidiuus pullulet arca




nummus et e pleno tollatur semper aceruo,


365

non umquam reputant quanti sibi gaudia constent.


O1

    in quacumque domo uiuit luditque professus




obscenum, tremula promittit et omnia dextra,




inuenies omnis turpes similesque cinaedis.




his uiolare cibos sacraeque adsistere mensae


O5

permittunt, et uasa iubent frangenda lauari




cum colocyntha bibit uel cum barbata chelidon. 




purior ergo tuis laribus meliorque lanista,




in cuius numero longe migrare iubetur




psyllus ab ´eupholio.´ quid quod nec retia turpi


O10

iunguntur tunicae, nec cella ponit eadem




munimenta umeri ´pulsatamque arma´ tridentem




qui nudus pugnare solet? pars ultima ludi




accipit has animas aliusque in carcere neruos.




sed tibi communem calicem facit uxor et illis


O15

cum quibus Albanum Surrentinumque recuset




flaua ruinosi lupa degustare sepulchri.




horum consiliis nubunt subitaeque recedunt,




his languentem animum ´seruant´ et seria uitae,




his clunem atque latus discunt uibrare magistris,


O20

quicquid praeterea scit qui docet. haud tamen illi




semper habenda fides: oculos fuligine pascit




distinctus croceis et reticulatus adulter.




suspectus tibi sit, quanto uox mollior et quo




saepius in teneris haerebit dextera lumbis.


O25

hic erit in lecto fortissimus; exuit illic




personam docili Thais saltata Triphallo.




quem rides? aliis hunc mimum! sponsio fiat:




purum te contendo uirum. contendo: fateris?




an uocat ancillas tortoris pergula? noui


O30

consilia et ueteres quaecumque monetis amici,




'pone seram, cohibe'. sed quis custodiet ipsos 




custodes, qui nunc lasciuae furta puellae




hac mercede silent? crimen commune tacetur.




prospicit hoc prudens et a illis incipit uxor . . .


366

    sunt quas eunuchi inbelles ac mollia semper




oscula delectent et desperatio barbae




et quod abortiuo non est opus. illa uoluptas




summa tamen, quom iam calida matura iuuenta


370

inguina traduntur medicis, iam pectine nigro.




ergo expectatos ac iussos crescere primum




testiculos, postquam coeperunt esse bilibres,




tonsoris tantum damno rapit Heliodorus.


373a

[mangonum pueros uera ac miserabilis urit


373b

debilitas, follisque pudet cicerisque relicti.]




conspicuus longe cunctisque notabilis intrat


375

balnea nec dubie custodem uitis et horti




prouocat a domina factus spado. dormiat ille




cum domina, sed tu iam durum, Postume, iamque




tondendum eunucho Bromium committere noli.




    si gaudet cantu, nullius fibula durat


380

uocem uendentis praetoribus. organa semper




in manibus, densi radiant testudine tota




sardonyches, crispo numerantur pectine chordae




quo tener Hedymeles operas dedit: hunc tenet, hoc se




solatur gratoque indulget basia plectro.


385

quaedam de numero Lamiarum ac nominis Appi




et farre et uino Ianum Vestamque rogabat,




an Capitolinam deberet Pollio quercum 




sperare et fidibus promittere. quid faceret plus




aegrotante uiro, medicis quid tristibus erga


390

filiolum? stetit ante aram nec turpe putauit




pro cithara uelare caput dictataque uerba




pertulit, ut mos est, et aperta palluit agna.




dic mihi nunc, quaeso, dic, antiquissime diuom,




respondes his, Iane pater? magna otia caeli;


395

non est, quod uideo, non est quod agatur apud uos.




haec de comoedis te consulit, illa tragoedum




commendare uolet: uaricosus fiet haruspex.




    sed cantet potius quam totam peruolet urbem




audax et coetus possit quae ferre uirorum


400

cumque paludatis ducibus praesente marito




ipsa loqui recta facie siccisque mamillis.




haec eadem nouit quid toto fiat in orbe,




quid Seres, quid Thraces agant, secreta nouercae




et pueri, quis amet, quis diripiatur adulter;


405

dicet quis uiduam praegnatem fecerit et quo




mense, quibus uerbis concumbat quaeque, modis quot.




instantem regi Armenio Parthoque cometen




prima uidet, famam rumoresque illa recentis




excipit ad portas, quosdam facit; isse Niphaten


410

in populos magnoque illic cuncta arua teneri




diluuio, nutare urbes, subsidere terras,




quocumque in triuio, cuicumque est obuia, narrat.




nec tamen id uitium magis intolerabile quam quod




uicinos humiles rapere et concidere loris


415

´exortata´ solet. nam si latratibus alti




rumpuntur somni, 'fustes huc ocius' inquit 




'adferte' atque illis dominum iubet ante feriri,




deinde canem. grauis occursu, taeterrima uultu




balnea nocte subit, conchas et castra moueri


420

nocte iubet, magno gaudet sudare tumultu,




cum lassata graui ceciderunt bracchia massa,




callidus et cristae digitos inpressit aliptes




ac summum dominae femur exclamare coegit.




conuiuae miseri interea somnoque fameque


425

urguentur. tandem illa uenit rubicundula, totum




oenophorum sitiens, plena quod tenditur urna




admotum pedibus, de quo sextarius alter




ducitur ante cibum rabidam facturus orexim,




dum redit et loto terram ferit intestino.


430

marmoribus riui properant, aurata Falernum




peluis olet; nam sic, tamquam alta in dolia longus




deciderit serpens, bibit et uomit. ergo maritus




nauseat atque oculis bilem substringit opertis.




    illa tamen grauior, quae cum discumbere coepit


435

laudat Vergilium, periturae ignoscit Elissae,




committit uates et comparat, inde Maronem




atque alia parte in trutina suspendit Homerum.




cedunt grammatici, uincuntur rhetores, omnis




turba tacet, nec causidicus nec praeco loquetur,


440

altera nec mulier. uerborum tanta cadit uis,




tot pariter pelues ac tintinnabula dicas




pulsari. iam nemo tubas, nemo aera fatiget:




una laboranti poterit succurrere Lunae.




inponit finem sapiens et rebus honestis;


445

nam quae docta nimis cupit et facunda uideri 




crure tenus medio tunicas succingere debet,




caedere Siluano porcum, quadrante lauari.




non habeat matrona, tibi quae iuncta recumbit,




dicendi genus, aut curuum sermone rotato


450

torqueat enthymema, nec historias sciat omnes,




sed quaedam ex libris et non intellegat. odi




hanc ego quae repetit uoluitque Palaemonis artem




seruata semper lege et ratione loquendi




ignotosque mihi tenet antiquaria uersus


455

nec curanda uiris. opicae castiget amicae




uerba: soloecismum liceat fecisse marito.




    nil non permittit mulier sibi, turpe putat nil,




cum uiridis gemmas collo circumdedit et cum




auribus extentis magnos commisit elenchos.


460

[intolerabilius nihil est quam femina diues.]




interea foeda aspectu ridendaque multo




pane tumet facies aut pinguia Poppaeana




spirat et hinc miseri uiscantur labra mariti.




ad moechum lota ueniunt cute. quando uideri


465

uult formonsa domi? moechis foliata parantur,




his emitur quidquid graciles huc mittitis Indi.




tandem aperit uultum et tectoria prima reponit,




incipit agnosci, atque illo lacte fouetur




propter quod secum comites educit asellas


470

exul Hyperboreum si dimittatur ad axem.




sed quae mutatis inducitur atque fouetur




tot medicaminibus coctaeque siliginis offas




accipit et madidae, facies dicetur an ulcus?




    est pretium curae penitus cognoscere toto 


475

quid faciant agitentque die. si nocte maritus




auersus iacuit, periit libraria, ponunt




cosmetae tunicas, tarde uenisse Liburnus




dicitur et poenas alieni pendere somni




cogitur, hic frangit ferulas, rubet ille flagello,


480

hic scutica; sunt quae tortoribus annua praestent.




uerberat atque obiter faciem linit, audit amicas




aut latum pictae uestis considerat aurum




et caedit, longi relegit transuersa diurni




et caedit, donec lassis caedentibus 'exi'


485

intonet horrendum iam cognitione peracta.




praefectura domus Sicula non mitior aula.




nam si constituit solitoque decentius optat




ornari et properat iamque expectatur in hortis




aut apud Isiacae potius sacraria lenae,


490

disponit crinem laceratis ipsa capillis




nuda umeros Psecas infelix nudisque mamillis.




'altior hic quare cincinnus?' taurea punit




continuo flexi crimen facinusque capilli.




quid Psecas admisit? quaenam est hic culpa puellae,


495

si tibi displicuit nasus tuus? altera laeuum




extendit pectitque comas et uoluit in orbem.




est in consilio materna admotaque lanis




emerita quae cessat acu; sententia prima




huius erit, post hanc aetate atque arte minores


500

censebunt, tamquam famae discrimen agatur




aut animae: tanta est quaerendi cura decoris.




tot premit ordinibus, tot adhuc conpagibus altum




aedificat caput: Andromachen a fronte uidebis, 




post minor est, credas aliam. cedo si breue parui


505

sortita est lateris spatium breuiorque uidetur




uirgine Pygmaea nullis adiuta coturnis




et leuis erecta consurgit ad oscula planta.




    nulla uiri cura interea nec mentio fiet




damnorum. uiuit tamquam uicina mariti,


510

hoc solo propior, quod amicos coniugis odit




et seruos, grauis est rationibus. ecce furentis




Bellonae matrisque deum chorus intrat et ingens




semiuir, obsceno facies reuerenda minori,




mollia qui rapta secuit genitalia testa


515

iam pridem, cui rauca cohors, cui tympana cedunt




plebeia et Phrygia uestitur bucca tiara.




grande sonat metuique iubet Septembris et austri




aduentum, nisi se centum lustrauerit ouis




et xerampelinas ueteres donauerit ipsi,


520

ut quidquid subiti et magni discriminis instat




in tunicas eat et totum semel expiet annum.




hibernum fracta glacie descendet in amnem,




ter matutino Tiberi mergetur et ipsis




uerticibus timidum caput abluet, inde superbi


525

totum regis agrum nuda ac tremibunda cruentis




erepet genibus; si candida iusserit Io,




ibit ad Aegypti finem calidaque petitas




a Meroe portabit aquas, ut spargat in aede




Isidis, antiquo quae proxima surgit ouili.


530

credit enim ipsius dominae se uoce moneri.




en animam et mentem cum qua di nocte loquantur!




ergo hic praecipuum summumque meretur honorem




qui grege linigero circumdatus et grege caluo




plangentis populi currit derisor Anubis. 


535

ille petit ueniam, quotiens non abstinet uxor




concubitu sacris obseruandisque diebus




magnaque debetur uiolato poena cadurco




et mouisse caput uisa est argentea serpens;




illius lacrimae meditataque murmura praestant


540

ut ueniam culpae non abnuat ansere magno




scilicet et tenui popano corruptus Osiris.




cum dedit ille locum, cophino fenoque relicto




arcanam Iudaea tremens mendicat in aurem,




interpres legum Solymarum et magna sacerdos


545

arboris ac summi fida internuntia caeli.




implet et illa manum, sed parcius; aere minuto




qualiacumque uoles Iudaei somnia uendunt.




spondet amatorem tenerum uel diuitis orbi




testamentum ingens calidae pulmone columbae


550

tractato Armenius uel Commagenus haruspex;




pectora pullorum rimabitur, exta catelli




interdum et pueri; faciet quod deferat ipse.




Chaldaeis sed maior erit fiducia: quidquid




dixerit astrologus, credent a fonte relatum


555

Hammonis, quoniam Delphis oracula cessant




et genus humanum damnat caligo futuri.




praecipuus tamen est horum, qui saepius exul,




cuius amicitia conducendaque tabella




magnus ciuis obit et formidatus Othoni.


560

inde fides artis, sonuit si dextera ferro




laeuaque, si longe castrorum in carcere mansit. 




nemo mathematicus genium indemnatus habebit,




sed qui paene perit, cui uix in Cyclada mitti




contigit et parua tandem caruisse Seripho.


565

consulit ictericae lento de funere matris,




ante tamen de te Tanaquil tua, quando sororem




efferat et patruos, an sit uicturus adulter




post ipsam; quid enim maius dare numina possunt?




haec tamen ignorat quid sidus triste minetur


570

Saturni, quo laeta Venus se proferat astro,




quis mensis damnis, quae dentur tempora lucro:




illius occursus etiam uitare memento,




in cuius manibus ceu pinguia sucina tritas




cernis ephemeridas, quae nullum consulit et iam


575

consulitur, quae castra uiro patriamque petente




non ibit pariter numeris reuocata Thrasylli.




ad primum lapidem uectari cum placet, hora




sumitur ex libro; si prurit frictus ocelli




angulus, inspecta genesi collyria poscit;


580

aegra licet iaceat, capiendo nulla uidetur




aptior hora cibo nisi quam dederit Petosiris.




si mediocris erit, spatium lustrabit utrimque




metarum et sortes ducet frontemque manumque




praebebit uati crebrum poppysma roganti.


585

diuitibus responsa dabit Phryx augur et inde




conductus, dabit astrorum mundique peritus




atque aliquis senior qui publica fulgura condit.




plebeium in circo positum est et in aggere fatum.




quae nudis longum ostendit ceruicibus aurum 


590

consulit ante falas delphinorumque columnas




an saga uendenti nubat caupone relicto.




    hae tamen et partus subeunt discrimen et omnis




nutricis tolerant fortuna urguente labores,




sed iacet aurato uix ulla puerpera lecto.


595

tantum artes huius, tantum medicamina possunt,




quae steriles facit atque homines in uentre necandos




conducit. gaude, infelix, atque ipse bibendum




porrige quidquid erit; nam si distendere uellet




et uexare uterum pueris salientibus, esses


600

Aethiopis fortasse pater, mox decolor heres




impleret tabulas numquam tibi mane uidendus.




transeo suppositos et gaudia uotaque saepe




ad spurcos decepta lacus, saepe inde petitos




pontifices, salios Scaurorum nomina falso


605

corpore laturos. stat Fortuna inproba noctu




adridens nudis infantibus: hos fouet omni




inuoluitque sinu, domibus tunc porrigit altis




secretumque sibi mimum parat; hos amat, his se




ingerit utque suos semper producit alumnos.


610

    hic magicos adfert cantus, hic Thessala uendit




philtra, quibus ualeat mentem uexare mariti




et solea pulsare natis. quod desipis, inde est,




inde animi caligo et magna obliuio rerum




quas modo gessisti. tamen hoc tolerabile, si non


614a

[semper aquam portes rimosa ad dolia, semper


614b

istud onus subeas ipsis manantibus urnis,


614c

quo rabidus nostro Phalarim de rege dedisti.] 


615

et furere incipias ut auunculus ille Neronis,




cui totam tremuli frontem Caesonia pulli




infudit. quae non faciet quod principis uxor?




ardebant cuncta et fracta conpage ruebant




non aliter quam si fecisset Iuno maritum


620

insanum. minus ergo nocens erit Agrippinae




boletus, siquidem unius praecordia pressit




ille senis tremulumque caput descendere iussit




in caelum et longa manantia labra saliua:




haec poscit ferrum atque ignes, haec potio torquet,


625

haec lacerat mixtos equitum cum sanguine patres.




tanti partus equae, tanti una uenefica constat.




    oderunt natos de paelice; nemo repugnet,




nemo uetet, iam iam priuignum occidere fas est.




uos ego, pupilli, moneo, quibus amplior est res,


630

custodite animas et nulli credite mensae:




liuida materno feruent adipata ueneno.




mordeat ante aliquis quidquid porrexerit illa




quae peperit, timidus praegustet pocula papas.




fingimus haec altum satura sumente coturnum


635

scilicet, et finem egressi legemque priorum




grande Sophocleo carmen bacchamur hiatu,




montibus ignotum Rutulis caeloque Latino?




nos utinam uani. sed clamat Pontia 'feci,




confiteor, puerisque meis aconita paraui,


640

quae deprensa patent; facinus tamen ipsa peregi.'




tune duos una, saeuissima uipera, cena? 




tune duos? 'septem, si septem forte fuissent.'




credamus tragicis quidquid de Colchide torua




dicitur et Procne; nil contra conor. et illae


645

grandia monstra suis audebant temporibus, sed




non propter nummos. minor admiratio summis




debetur monstris, quotiens facit ira nocentes




hunc sexum et rabie iecur incendente feruntur




praecipites, ut saxa iugis abrupta, quibus mons


650

subtrahitur cliuoque latus pendente recedit.




illam ego non tulerim quae conputat et scelus ingens




sana facit. spectant subeuntem fata mariti




Alcestim et, similis si permutatio detur,




morte uiri cupiant animam seruare catellae.


655

occurrent multae tibi Belides atque Eriphylae




mane, Clytemestram nullus non uicus habebit.




hoc tantum refert, quod Tyndaris illa bipennem




insulsam et fatuam dextra laeuaque tenebat;




at nunc res agitur tenui pulmone rubetae,


660

sed tamen et ferro, si praegustarit Atrides




Pontica ter uicti cautus medicamina regis.  



















D. IUNI IVVENALIS SATVRAE






SATVRA VII








Et spes et ratio studiorum in Caesare tantum;




solus enim tristes hac tempestate Camenas




respexit, cum iam celebres notique poetae




balneolum Gabiis, Romae conducere furnos 


5

temptarent, nec foedum alii nec turpe putarent




praecones fieri, cum desertis Aganippes




uallibus esuriens migraret in atria Clio.




nam si Pieria quadrans tibi nullus in umbra




ostendatur, ames nomen uictumque Machaerae


10

et uendas potius commissa quod auctio uendit




stantibus, oenophorum, tripedes, armaria, cistas,




Alcithoen Pacci, Thebas et Terea Fausti.




hoc satius quam si dicas sub iudice 'uidi'




quod non uidisti; faciant equites Asiani,


15

[quamquam et Cappadoces faciant equitesque Bithyni]




altera quos nudo traducit gallica talo.




nemo tamen studiis indignum ferre laborem




cogetur posthac, nectit quicumque canoris




eloquium uocale modis laurumque momordit.


20

hoc agite, o iuuenes. circumspicit et stimulat uos




materiamque sibi ducis indulgentia quaerit.




si qua aliunde putas rerum expectanda tuarum




praesidia atque ideo croceae membrana tabellae




impletur, lignorum aliquid posce ocius et quae


25

componis dona Veneris, Telesine, marito,




aut clude et positos tinea pertunde libellos.




frange miser calamum uigilataque proelia dele,




qui facis in parua sublimia carmina cella,




ut dignus uenias hederis et imagine macra.


30

spes nulla ulterior; didicit iam diues auarus 




tantum admirari, tantum laudare disertos,




ut pueri Iunonis auem. sed defluit aetas




et pelagi patiens et cassidis atque ligonis.




taedia tunc subeunt animos, tunc seque suamque


35

Terpsichoren odit facunda et nuda senectus.




   accipe nunc artes. ne quid tibi conferat iste,




quem colis et Musarum et Apollinis aede relicta,




ipse facit uersus atque uni cedit Homero




propter mille annos, et si dulcedine famae


40

succensus recites, maculosas commodat aedes.




haec longe ferrata domus seruire iubetur




in qua sollicitas imitatur ianua portas.




scit dare libertos extrema in parte sedentis




ordinis et magnas comitum disponere uoces;


45

nemo dabit regum quanti subsellia constant




et quae conducto pendent anabathra tigillo




quaeque reportandis posita est orchestra cathedris.




nos tamen hoc agimus tenuique in puluere sulcos




ducimus et litus sterili uersamus aratro.


50

nam si discedas, laqueo tenet ambitiosi




[consuetudo mali, tenet insanabile multos]




scribendi cacoethes et aegro in corde senescit.




sed uatem egregium, cui non sit publica uena,




qui nihil expositum soleat deducere, nec qui


55

communi feriat carmen triuiale moneta,




hunc, qualem nequeo monstrare et sentio tantum,




anxietate carens animus facit, omnis acerbi 




inpatiens, cupidus siluarum aptusque bibendis




fontibus Aonidum. neque enim cantare sub antro


60

Pierio thyrsumque potest contingere maesta




paupertas atque aeris inops, quo nocte dieque




corpus eget: satur est cum dicit Horatius 'euhoe.'




quis locus ingenio, nisi cum se carmine solo




uexant et dominis Cirrhae Nysaeque feruntur


65

pectora uestra duas non admittentia curas?




magnae mentis opus nec de lodice paranda




attonitae currus et equos faciesque deorum




aspicere et qualis Rutulum confundat Erinys.




nam si Vergilio puer et tolerabile desset


70

hospitium, caderent omnes a crinibus hydri,




surda nihil gemeret graue bucina. poscimus ut sit




non minor antiquo Rubrenus Lappa coturno,




cuius et alueolos et laenam pignerat Atreus?




non habet infelix Numitor quod mittat amico,


75

Quintillae quod donet habet, nec defuit illi




unde emeret multa pascendum carne leonem




iam domitum; constat leuiori belua sumptu




nimirum et capiunt plus intestina poetae.




contentus fama iaceat Lucanus in hortis


80

marmoreis, at Serrano tenuique Saleiio




gloria quantalibet quid erit, si gloria tantum est?




curritur ad uocem iucundam et carmen amicae




Thebaidos, laetam cum fecit Statius urbem




promisitque diem: tanta dulcedine captos


85

adficit ille animos tantaque libidine uolgi




auditur. sed cum fregit subsellia uersu 




esurit, intactam Paridi nisi uendit Agauen.




ille et militiae multis largitus honorem




semenstri uatum digitos circumligat auro.


90

quod non dant proceres, dabit histrio. tu Camerinos




et Baream, tu nobilium magna atria curas?




praefectos Pelopea facit, Philomela tribunos.




haut tamen inuideas uati quem pulpita pascunt.




quis tibi Maecenas, quis nunc erit aut Proculeius


95

aut Fabius, quis Cotta iterum, quis Lentulus alter?




tum par ingenio pretium, tunc utile multis




pallere et uinum toto nescire Decembri.




   uester porro labor fecundior, historiarum




scriptores? perit hic plus temporis atque olei plus.


100

nullo quippe modo millensima pagina surgit




omnibus et crescit multa damnosa papyro;




sic ingens rerum numerus iubet atque operum lex.




quae tamen inde seges? terrae quis fructus apertae?




quis dabit historico quantum daret acta legenti?


105

   'sed genus ignauum, quod lecto gaudet et umbra.'




dic igitur quid causidicis ciuilia praestent




officia et magno comites in fasce libelli.




ipsi magna sonant, sed tum cum creditor audit




praecipue, uel si tetigit latus acrior illo


110

qui uenit ad dubium grandi cum codice nomen.




tunc inmensa caui spirant mendacia folles




conspuiturque sinus; ueram deprendere messem 




si libet, hinc centum patrimonia causidicorum,




parte alia solum russati pone Lacertae.


115

consedere duces, surgis tu pallidus Aiax




dicturus dubia pro libertate bubulco




iudice. rumpe miser tensum iecur, ut tibi lasso




figantur uirides, scalarum gloria, palmae.




quod uocis pretium? siccus petasunculus et uas


120

pelamydum aut ueteres, Maurorum epimenia, bulbi




aut uinum Tiberi deuectum, quinque lagonae.




si quater egisti, si contigit aureus unus,




inde cadunt partes ex foedere pragmaticorum.




'Aemilio dabitur quantum licet, et melius nos


125

egimus.' huius enim stat currus aeneus, alti




quadriiuges in uestibulis, atque ipse feroci




bellatore sedens curuatum hastile minatur




eminus et statua meditatur proelia lusca.




sic Pedo conturbat, Matho deficit, exitus hic est


130

Tongilii, magno cum rhinocerote lauari




qui solet et uexat lutulenta balnea turba




perque forum iuuenes longo premit assere Maedos




empturus pueros, argentum, murrina, uillas;




spondet enim Tyrio stlattaria purpura filo.


135

[et tamen est illis hoc utile. purpura uendit]




causidicum uendunt amethystina; conuenit illi




et strepitu et facie maioris uiuere census,




sed finem inpensae non seruat prodiga Roma. 




fidimus eloquio? Ciceroni nemo ducentos


140

nunc dederit nummos, nisi fulserit anulus ingens.




respicit haec primum qui litigat, an tibi serui




octo, decem comites, an post te sella, togati




ante pedes. ideo conducta Paulus agebat




sardonyche, atque ideo pluris quam Gallus agebat,


145

quam Basilus. rara in tenui facundia panno.




quando licet Basilo flentem producere matrem?




quis bene dicentem Basilum ferat? accipiat te




Gallia uel potius nutricula causidicorum




Africa, si placuit mercedem ponere linguae.


150

   declamare doces? o ferrea pectora Vetti,




cum perimit saeuos classis numerosa tyrannos.




nam quaecumque sedens modo legerat, haec eadem stans




perferet atque eadem cantabit uersibus isdem.




occidit miseros crambe repetita magistros.


155

quis color et quod sit causae genus atque ubi summa




quaestio, quae ueniant diuersa parte sagittae,




nosse uolunt omnes, mercedem soluere nemo.




'mercedem appellas? quid enim scio?' 'culpa docentis




scilicet arguitur, quod laeuae parte mamillae


160

nil salit Arcadico iuueni, cuius mihi sexta




quaque die miserum dirus caput Hannibal inplet, 




quidquid id est de quo deliberat, an petat urbem




a Cannis, an post nimbos et fulmina cautus




circumagat madidas a tempestate cohortes.


165

quantum uis stipulare et protinus accipe: quid do




ut totiens illum pater audiat?' haec alii sex




uel plures uno conclamant ore sophistae




et ueras agitant lites raptore relicto;




fusa uenena silent, malus ingratusque maritus


170

et quae iam ueteres sanant mortaria caecos.




ergo sibi dabit ipse rudem, si nostra mouebunt




consilia, et uitae diuersum iter ingredietur




ad pugnam qui rhetorica descendit ab umbra,




summula ne pereat qua uilis tessera uenit


175

frumenti; quippe haec merces lautissima. tempta




Chrysogonus quanti doceat uel Pollio quanti




lautorum pueros, artem scindes Theodori.




balnea sescentis et pluris porticus in qua




gestetur dominus quotiens pluit. anne serenum


180

expectet spargatque luto iumenta recenti?




hic potius, namque hic mundae nitet ungula mulae.




parte alia longis Numidarum fulta columnis




surgat et algentem rapiat cenatio solem.




quanticumque domus, ueniet qui fercula docte


185

conponit, ueniet qui pulmentaria condit.




hos inter sumptus sestertia Quintiliano,




ut multum, duo sufficient: res nulla minoris




constabit patri quam filius. 'unde igitur tot




Quintilianus habet saltus?' exempla nouorum 


190

fatorum transi. felix et pulcher et acer,




felix et sapiens et nobilis et generosus




adpositam nigrae lunam subtexit alutae,




felix orator quoque maximus et iaculator




et, si perfrixit, cantat bene. distat enim quae


195

sidera te excipiant modo primos incipientem




edere uagitus et adhuc a matre rubentem.




si Fortuna uolet, fies de rhetore consul;




si uolet haec eadem, fiet de consule rhetor.




Ventidius quid enim? quid Tullius? anne aliud quam


200

sidus et occulti miranda potentia fati?




seruis regna dabunt, captiuis fata triumphum.




felix ille tamen coruo quoque rarior albo.




paenituit multos uanae sterilisque cathedrae,




sicut Tharsimachi probat exitus atque Secundi


205

Carrinatis; et hunc inopem uidistis, Athenae,




nil praeter gelidas ausae conferre cicutas.




di maiorum umbris tenuem et sine pondere terram




spirantisque crocos et in urna perpetuum uer,




qui praeceptorem sancti uoluere parentis


210

esse loco. metuens uirgae iam grandis Achilles




cantabat patriis in montibus et cui non tunc




eliceret risum citharoedi cauda magistri;




sed Rufum atque alios caedit sua quemque iuuentus,




Rufum, quem totiens Ciceronem Allobroga dixit.


215

   quis gremio Celadi doctique Palaemonis adfert




quantum grammaticus meruit labor? et tamen ex hoc,




quodcumque est (minus est autem quam rhetoris aera), 




discipuli custos praemordet acoenonoetus




et qui dispensat frangit sibi. cede, Palaemon,


220

et patere inde aliquid decrescere, non aliter quam




institor hibernae tegetis niueique cadurci,




dummodo non pereat mediae quod noctis ab hora




sedisti, qua nemo faber, qua nemo sederet




qui docet obliquo lanam deducere ferro,


225

dummodo non pereat totidem olfecisse lucernas




quot stabant pueri, cum totus decolor esset




Flaccus et haereret nigro fuligo Maroni.




rara tamen merces quae cognitione tribuni




non egeat. sed uos saeuas inponite leges,


230

ut praeceptori uerborum regula constet,




ut legat historias, auctores nouerit omnes




tamquam ungues digitosque suos, ut forte rogatus,




dum petit aut thermas aut Phoebi balnea, dicat




nutricem Anchisae, nomen patriamque nouercae


235

Anchemoli, dicat quot Acestes uixerit annis,




quot Siculi Phrygibus uini donauerit urnas.




exigite ut mores teneros ceu pollice ducat,




ut si quis cera uoltum facit; exigite ut sit




et pater ipsius coetus, ne turpia ludant,


240

ne faciant uicibus. non est leue tot puerorum




obseruare manus oculosque in fine trementis.




'haec' inquit 'cura; sed cum se uerterit annus,




accipe, uictori populus quod postulat, aurum.'  



















D. IUNI IVVENALIS SATVRAE






SATVRA VIII








Stemmata quid faciunt? quid prodest, Pontice, longo




sanguine censeri, pictos ostendere uultus




maiorum et stantis in curribus Aemilianos




et Curios iam dimidios umeroque minorem


5

Coruinum et Galbam auriculis nasoque carentem,




[quis fructus generis tabula iactare capaci




Coruinum, posthac multa contingere uirga




fumosos equitum cum dictatore magistros,]




si coram Lepidis male uiuitur? effigies quo


10

tot bellatorum, si luditur alea pernox




ante Numantinos, si dormire incipis ortu




luciferi, quo signa duces et castra mouebant?




cur Allobrogicis et magna gaudeat ara




natus in Herculeo Fabius lare, si cupidus, si


15

uanus et Euganea quantumuis mollior agna,




si tenerum attritus Catinensi pumice lumbum




squalentis traducit auos emptorque ueneni




frangenda miseram funestat imagine gentem?




tota licet ueteres exornent undique cerae


20

atria, nobilitas sola est atque unica uirtus.




Paulus uel Cossus uel Drusus moribus esto,




hos ante effigies maiorum pone tuorum,




praecedant ipsas illi te consule uirgas.




prima mihi debes animi bona. sanctus haberi


25

iustitiaeque tenax factis dictisque mereris?




agnosco procerem; salue Gaetulice, seu tu




Silanus: quocumque alto de sanguine rarus 




ciuis et egregius patriae contingis ouanti,




exclamare libet populus quod clamat Osiri


30

inuento. quis enim generosum dixerit hunc qui




indignus genere et praeclaro nomine tantum




insignis? nanum cuiusdam Atlanta uocamus,




Aethiopem Cycnum, prauam extortamque puellam




Europen; canibus pigris scabieque uetusta


35

leuibus et siccae lambentibus ora lucernae




nomen erit pardus, tigris, leo, si quid adhuc est




quod fremat in terris uiolentius. ergo cauebis




et metues ne tu sic Creticus aut Camerinus.




   his ego quem monui? tecum mihi sermo, Rubelli


40

Blande. tumes alto Drusorum stemmate, tamquam




feceris ipse aliquid propter quod nobilis esses,




ut te conciperet quae sanguine fulget Iuli,




non quae uentoso conducta sub aggere texit.




'uos humiles' inquis 'uolgi pars ultima nostri,


45

quorum nemo queat patriam monstrare parentis,




ast ego Cecropides.' uiuas et originis huius




gaudia longa feras. tamen ima plebe Quiritem




facundum inuenies, solet hic defendere causas




nobilis indocti; ueniet de plebe togata


50

qui iuris nodos et legum aenigmata soluat;




hinc petit Euphraten iuuenis domitique Bataui




custodes aquilas armis industrius; at tu




nil nisi Cecropides truncoque simillimus Hermae.




nullo quippe alio uincis discrimine quam quod


55

illi marmoreum caput est, tua uiuit imago.




dic mihi, Teucrorum proles, animalia muta 




quis generosa putet nisi fortia. nempe uolucrem




sic laudamus equum, facili cui plurima palma




feruet et exultat rauco uictoria circo;


60

nobilis hic, quocumque uenit de gramine, cuius




clara fuga ante alios et primus in aequore puluis.




sed uenale pecus Coryphaei posteritas et




Hirpini, si rara iugo uictoria sedit.




nil ibi maiorum respectus, gratia nulla


65

umbrarum; dominos pretiis mutare iubentur




exiguis, trito ducunt epiraedia collo




segnipedes dignique molam uersare nepotes.




ergo ut miremur te, non tua, priuum aliquid da




quod possim titulis incidere praeter honores


70

quos illis damus ac dedimus, quibus omnia debes.




   haec satis ad iuuenem quem nobis fama superbum




tradit et inflatum plenumque Nerone propinquo;




rarus enim ferme sensus communis in illa




fortuna. sed te censeri laude tuorum,


75

Pontice, noluerim sic ut nihil ipse futurae




laudis agas. miserum est aliorum incumbere famae,




ne conlapsa ruant subductis tecta columnis.




stratus humi palmes uiduas desiderat ulmos.




esto bonus miles, tutor bonus, arbiter idem


80

integer; ambiguae si quando citabere testis




incertaeque rei, Phalaris licet imperet ut sis




falsus et admoto dictet periuria tauro,




summum crede nefas animam praeferre pudori




et propter uitam uiuendi perdere causas.


85

dignus morte perit, cenet licet ostrea centum 




Gaurana et Cosmi toto mergatur aeno.




expectata diu tandem prouincia cum te




rectorem accipiet, pone irae frena modumque,




pone et auaritiae, miserere inopum sociorum:


90

ossa uides rerum uacuis exucta medullis.




respice quid moneant leges, quid curia mandet,




praemia quanta bonos maneant, quam fulmine iusto




et Capito et Tutor ruerint damnante senatu,




piratae Cilicum. sed quid damnatio confert?


95

praeconem, Chaerippe, tuis circumspice pannis,




cum Pansa eripiat quidquid tibi Natta reliquit,




iamque tace; furor est post omnia perdere naulum.




non idem gemitus olim neque uulnus erat par




damnorum sociis florentibus et modo uictis.


100

plena domus tunc omnis, et ingens stabat aceruos




nummorum, Spartana chlamys, conchylia Coa,




et cum Parrhasii tabulis signisque Myronis




Phidiacum uiuebat ebur, nec non Polycliti




multus ubique labor, rarae sine Mentore mensae.


105

inde ´Dolabella atque hinc´ Antonius, inde




sacrilegus Verres referebant nauibus altis




occulta spolia et plures de pace triumphos.




nunc sociis iuga pauca boum, grex paruus equarum,




et pater armenti capto eripietur agello,


110

ipsi deinde Lares, si quod spectabile signum.




[si quis in aedicula deus unicus; haec etenim sunt




pro summis, nam sunt haec maxima. despicias tu]




forsitan inbellis Rhodios unctamque Corinthon




despicias merito: quid resinata iuuentus 


115

cruraque totius facient tibi leuia gentis?




horrida uitanda est Hispania, Gallicus axis




Illyricumque latus; parce et messoribus illis




qui saturant urbem circo scenaeque uacantem;




quanta autem inde feres tam dirae praemia culpae,


120

cum tenuis nuper Marius discinxerit Afros?




curandum in primis ne magna iniuria fiat




fortibus et miseris. tollas licet omne quod usquam est




auri atque argenti, scutum gladiumque relinques.




[et iaculum et galeam; spoliatis arma supersunt.]


125

quod modo proposui, non est sententia, uerum est;




credite me uobis folium recitare Sibyllae.




si tibi sancta cohors comitum, si nemo tribunal




uendit acersecomes, si nullum in coniuge crimen




nec per conuentus et cuncta per oppida curuis


130

unguibus ire parat nummos raptura Celaeno,




tum licet a Pico numeres genus, altaque si te




nomina delectant omnem Titanida pugnam




inter maiores ipsumque Promethea ponas.




[de quocumque uoles proauom tibi sumito libro.]


135

quod si praecipitem rapit ambitio atque libido,




si frangis uirgas sociorum in sanguine, si te




delectant hebetes lasso lictore secures,




incipit ipsorum contra te stare parentum




nobilitas claramque facem praeferre pudendis.


140

omne animi uitium tanto conspectius in se




crimen habet, quanto maior qui peccat habetur. 




quo mihi te, solitum falsas signare tabellas,




in templis quae fecit auus statuamque parentis




ante triumphalem? quo, si nocturnus adulter


145

tempora Santonico uelas adoperta cucullo?




   praeter maiorum cineres atque ossa uolucri




carpento rapitur pinguis Lateranus, et ipse,




ipse rotam adstringit sufflamine mulio consul,




nocte quidem, sed Luna uidet, sed sidera testes


150

intendunt oculos. finitum tempus honoris




cum fuerit, clara Lateranus luce flagellum




sumet et occursum numquam trepidabit amici




iam senis ac uirga prior adnuet atque maniplos




soluet et infundet iumentis hordea lassis.


155

interea, dum lanatas robumque iuuencum




more Numae caedit, Iouis ante altaria iurat




solam Eponam et facies olida ad praesepia pictas.




sed cum peruigiles placet instaurare popinas,




obuius adsiduo Syrophoenix udus amomo


160

currit, Idymaeae Syrophoenix incola portae




hospitis adfectu dominum regemque salutat,




et cum uenali Cyane succincta lagona.




defensor culpae dicet mihi 'fecimus et nos




haec iuuenes.' esto, desisti nempe nec ultra


165

fouisti errorem. breue sit quod turpiter audes, 




quaedam cum prima resecentur crimina barba.




indulge ueniam pueris: Lateranus ad illos




thermarum calices inscriptaque lintea uadit




maturus bello Armeniae Syriaeque tuendis


170

amnibus et Rheno atque Histro. praestare Neronem




securum ualet haec aetas. mitte Ostia, Caesar,




mitte, sed in magna legatum quaere popina:




inuenies aliquo cum percussore iacentem,




permixtum nautis et furibus ac fugitiuis,


175

inter carnifices et fabros sandapilarum




et resupinati cessantia tympana galli.




aequa ibi libertas, communia pocula, lectus




non alius cuiquam, nec mensa remotior ulli.




quid facias talem sortitus, Pontice, seruum?


180

nempe in Lucanos aut Tusca ergastula mittas.




at uos, Troiugenae, uobis ignoscitis et quae




turpia cerdoni Volesos Brutumque decebunt.




   quid si numquam adeo foedis adeoque pudendis




utimur exemplis, ut non peiora supersint?


185

consumptis opibus uocem, Damasippe, locasti




sipario, clamosum ageres ut Phasma Catulli.




Laureolum uelox etiam bene Lentulus egit,




iudice me dignus uera cruce. nec tamen ipsi




ignoscas populo; populi frons durior huius,


190

qui sedet et spectat triscurria patriciorum,




planipedes audit Fabios, ridere potest qui




Mamercorum alapas. quanti sua funera uendant




quid refert? uendunt nullo cogente Nerone, 




nec dubitant celsi praetoris uendere ludis.


195

finge tamen gladios inde atque hinc pulpita poni,




quid satius? mortem sic quisquam exhorruit, ut sit




zelotypus Thymeles, stupidi collega Corinthi?




res haut mira tamen citharoedo principe mimus




nobilis. haec ultra quid erit nisi ludus? et illic


200

dedecus urbis habes, nec murmillonis in armis




nec clipeo Gracchum pugnantem aut falce supina;




damnat enim talis habitus [sed damnat et odit,




nec galea faciem abscondit]: mouet ecce tridentem.




postquam uibrata pendentia retia dextra


205

nequiquam effudit, nudum ad spectacula uoltum




erigit et tota fugit agnoscendus harena.




credamus tunicae, de faucibus aurea cum se




porrigat et longo iactetur spira galero.




ergo ignominiam grauiorem pertulit omni


210

uolnere cum Graccho iussus pugnare secutor.




   libera si dentur populo suffragia, quis tam




perditus ut dubitet Senecam praeferre Neroni?




cuius supplicio non debuit una parari




simia nec serpens unus nec culleus unus.


215

par Agamemnonidae crimen, sed causa facit rem




dissimilem. quippe ille deis auctoribus ultor




patris erat caesi media inter pocula, sed nec




Electrae iugulo se polluit aut Spartani




sanguine coniugii, nullis aconita propinquis


220

miscuit, in scena numquam cantauit Orestes,




Troica non scripsit. quid enim Verginius armis 




debuit ulcisci magis aut cum Vindice Galba,




quod Nero tam saeua crudaque tyrannide fecit?




haec opera atque hae sunt generosi principis artes,


225

gaudentis foedo peregrina ad pulpita cantu




prostitui Graiaeque apium meruisse coronae.




maiorum effigies habeant insignia uocis,




ante pedes Domiti longum tu pone Thyestae




syrma uel Antigones seu personam Melanippes,


230

et de marmoreo citharam suspende colosso.




   quid, Catilina, tuis natalibus atque Cethegi




inueniet quisquam sublimius? arma tamen uos




nocturna et flammas domibus templisque paratis,




ut bracatorum pueri Senonumque minores,


235

ausi quod liceat tunica punire molesta.




sed uigilat consul uexillaque uestra coercet.




hic nouus Arpinas, ignobilis et modo Romae




municipalis eques, galeatum ponit ubique




praesidium attonitis et in omni monte laborat.


240

tantum igitur muros intra toga contulit illi




nominis ac tituli, quantum ´in´ Leucade, quantum




Thessaliae campis Octauius abstulit udo




caedibus adsiduis gladio; sed Roma parentem,




Roma patrem patriae Ciceronem libera dixit.


245

Arpinas alius Volscorum in monte solebat




poscere mercedes alieno lassus aratro;




nodosam post haec frangebat uertice uitem, 




si lentus pigra muniret castra dolabra.




hic tamen et Cimbros et summa pericula rerum


250

excipit et solus trepidantem protegit urbem,




atque ideo, postquam ad Cimbros stragemque uolabant




qui numquam attigerant maiora cadauera corui,




nobilis ornatur lauro collega secunda.




plebeiae Deciorum animae, plebeia fuerunt


255

nomina; pro totis legionibus hi tamen et pro




omnibus auxiliis atque omni pube Latina




sufficiunt dis infernis Terraeque parenti.




[pluris enim Decii quam quae seruantur ab illis.]




ancilla natus trabeam et diadema Quirini


260

et fascis meruit, regum ultimus ille bonorum.




prodita laxabant portarum claustra tyrannis




exulibus iuuenes ipsius consulis et quos




magnum aliquid dubia pro libertate deceret,




quod miraretur cum Coclite Mucius et quae


265

imperii finis Tiberinum uirgo natauit.




occulta ad patres produxit crimina seruus




matronis lugendus; at illos uerbera iustis




adficiunt poenis et legum prima securis.




   malo pater tibi sit Thersites, dummodo tu sis


270

Aeacidae similis Volcaniaque arma capessas,




quam te Thersitae similem producat Achilles.




et tamen, ut longe repetas longeque reuoluas




nomen, ab infami gentem deducis asylo;




maiorum primus, quisquis fuit ille, tuorum


275

aut pastor fuit aut illud quod dicere nolo.  



















D. IUNI IVVENALIS SATVRAE






SATVRA IX








Scire uelim quare totiens mihi, Naeuole, tristis




occurras fronte obducta ceu Marsya uictus.




quid tibi cum uultu, qualem deprensus habebat




Rauola dum Rhodopes uda terit inguina barba?


5

[nos colaphum incutimus lambenti crustula seruo.]




non erit hac facie miserabilior Crepereius




Pollio, qui triplicem usuram praestare paratus




circumit et fatuos non inuenit. unde repente




tot rugae? certe modico contentus agebas


10

uernam equitem, conuiua ioco mordente facetus




et salibus uehemens intra pomeria natis.




omnia nunc contra, uultus grauis, horrida siccae




silua comae, nullus tota nitor in cute, qualem




Bruttia praestabat calidi tibi fascia uisci,


15

sed fruticante pilo neglecta et squalida crura.




quid macies aegri ueteris, quem tempore longo




torret quarta dies olimque domestica febris?




deprendas animi tormenta latentis in aegro




corpore, deprendas et gaudia; sumit utrumque


20

inde habitum facies. igitur flexisse uideris




propositum et uitae contrarius ire priori.




nuper enim, ut repeto, fanum Isidis et Ganymedem




Pacis et aduectae secreta Palatia matris




et Cererem (nam quo non prostat femina templo?)


25

notior Aufidio moechus [celebrare] solebas,




quodque taces, ipsos etiam inclinare maritos. 




   'utile et hoc multis uitae genus, at mihi nullum




inde operae pretium. pingues aliquando lacernas,




munimenta togae, duri crassique coloris


30

et male percussas textoris pectine Galli




accipimus, tenue argentum uenaeque secundae.




fata regunt homines, fatum est et partibus illis




quas sinus abscondit. nam si tibi sidera cessant,




nil faciet longi mensura incognita nerui,


35

quamuis te nudum spumanti Virro labello




uiderit et blandae adsidue densaeque tabellae




sollicitent, autos gar ephelketai andra kinaidos




quod tamen ulterius monstrum quam mollis auarus?




"haec tribui, deinde illa dedi, mox plura tulisti."


40

computat et ceuet. ponatur calculus, adsint




cum tabula pueri; numera sestertia quinque




omnibus in rebus, numerentur deinde labores.




an facile et pronum est agere intra uiscera penem




legitimum atque illic hesternae occurrere cenae?


45

seruus erit minus ille miser qui foderit agrum




quam dominum. sed tu sane tenerum et puerum te




et pulchrum et dignum cyatho caeloque putabas.




uos humili adseculae, uos indulgebitis umquam




cultori, iam nec morbo donare parati?


50

en cui tu uiridem umbellam, cui sucina mittas




grandia, natalis quotiens redit aut madidum uer




incipit et strata positus longaque cathedra




munera femineis tractat secreta kalendis. 




dic, passer, cui tot montis, tot praedia seruas


55

Apula, tot miluos intra tua pascua lassas?




te Trifolinus ager fecundis uitibus implet




suspectumque iugum Cumis et Gaurus inanis--




nam quis plura linit uicturo dolia musto?--




quantum erat exhausti lumbos donare clientis


60

iugeribus paucis! meliusne hic rusticus infans




cum matre et casulis et conlusore catello




cymbala pulsantis legatum fiet amici?




"improbus es cum poscis" ait. sed pensio clamat




"posce," sed appellat puer unicus ut Polyphemi


65

lata acies per quam sollers euasit Vlixes.




alter emendus erit, namque hic non sufficit, ambo




pascendi. quid agam bruma spirante? quid, oro,




quid dicam scapulis puerorum aquilone Decembri




et pedibus? "durate atque expectate cicadas"?


70

uerum, ut dissimules, ut mittas cetera, quanto




metiris pretio quod, ni tibi deditus essem




deuotusque cliens, uxor tua uirgo maneret?




scis certe quibus ista modis, quam saepe rogaris




et quae pollicitus. fugientem saepe puellam


75

amplexu rapui; tabulas quoque ruperat et iam




signabat; tota uix hoc ego nocte redemi




te plorante foris. testis mihi lectulus et tu,




ad quem peruenit lecti sonus et dominae uox.




instabile ac dirimi coeptum et iam paene solutum


80

coniugium in multis domibus seruauit adulter.




quo te circumagas? quae prima aut ultima ponas? 




nullum ergo meritum est, ingrate ac perfide, nullum




quod tibi filiolus uel filia nascitur ex me?




tollis enim et libris actorum spargere gaudes


85

argumenta uiri. foribus suspende coronas:




iam pater es, dedimus quod famae opponere possis.




iura parentis habes, propter me scriberis heres,




legatum omne capis nec non et dulce caducum.




commoda praeterea iungentur multa caducis,


90

si numerum, si tres impleuero.' iusta doloris,




Naeuole, causa tui; contra tamen ille quid adfert?




   'neglegit atque alium bipedem sibi quaerit asellum.




haec soli commissa tibi celare memento




et tacitus nostras intra te fige querellas;


95

nam res mortifera est inimicus pumice leuis.




qui modo secretum commiserat, ardet et odit,




tamquam prodiderim quidquid scio. sumere ferrum,




fuste aperire caput, candelam adponere ualuis




non dubitat. nec contemnas aut despicias quod


100

his opibus numquam cara est annona ueneni.




ergo occulta teges ut curia Martis Athenis.'




   o Corydon, Corydon, secretum diuitis ullum




esse putas? serui ut taceant, iumenta loquentur




et canis et postes et marmora. claude fenestras,


105

uela tegant rimas, iunge ostia, tollite lumen,




e medio fac eant omnes, prope nemo recumbat;




quod tamen ad cantum galli facit ille secundi




proximus ante diem caupo sciet, audiet et quae




finxerunt pariter libarius, archimagiri, 


110

carptores. quod enim dubitant componere crimen




in dominos, quotiens rumoribus ulciscuntur




baltea? nec derit qui te per compita quaerat




nolentem et miseram uinosus inebriet aurem.




illos ergo roges quidquid paulo ante petebas


115

a nobis, taceant illi. sed prodere malunt




arcanum quam subrepti potare Falerni




pro populo faciens quantum Saufeia bibebat.




uiuendum recte, cum propter plurima, +tum est his+




[idcirco ut possis linguam contemnere serui].


120

praecipue causis, ut linguas mancipiorum




contemnas; nam lingua mali pars pessima serui.




deterior tamen hic qui liber non erit illis




quorum animas et farre suo custodit et aere.




   'utile consilium modo, sed commune, dedisti.


125

nunc mihi quid suades post damnum temporis et spes




deceptas? festinat enim decurrere uelox




flosculus angustae miseraeque breuissima uitae




portio; dum bibimus, dum serta, unguenta, puellas




poscimus, obrepit non intellecta senectus.'


130

   ne trepida, numquam pathicus tibi derit amicus




stantibus et saluis his collibus; undique ad illos




conuenient et carpentis et nauibus omnes




qui digito scalpunt uno caput. altera maior




spes superest, tu tantum erucis inprime dentem.


134a

[gratus eris, tu tantum erucis inprime dentem.]


135

   'haec exempla para felicibus; at mea Clotho




et Lachesis gaudent, si pascitur inguine uenter. 




o parui nostrique Lares, quos ture minuto




aut farre et tenui soleo exorare corona,




quando ego figam aliquid quo sit mihi tuta senectus


140

a tegete et baculo? uiginti milia fenus




pigneribus positis, argenti uascula puri,




sed quae Fabricius censor notet, et duo fortes




de grege Moesorum, qui me ceruice locata




securum iubeant clamoso insistere circo;


145

sit mihi praeterea curuus caelator, et alter




qui multas facies pingit cito; sufficiunt haec.




quando ego pauper ero? uotum miserabile, nec spes




his saltem; nam cum pro me Fortuna uocatur,




adfixit ceras illa de naue petitas


150

quae Siculos cantus effugit remige surdo.'  



















D. IUNI IVVENALIS SATVRAE






SATVRA X








Omnibus in terris, quae sunt a Gadibus usque




Auroram et Gangen, pauci dinoscere possunt




uera bona atque illis multum diuersa, remota




erroris nebula. quid enim ratione timemus


5

aut cupimus? quid tam dextro pede concipis ut te




conatus non paeniteat uotique peracti?




euertere domos totas optantibus ipsis




di faciles. nocitura toga, nocitura petuntur




militia; torrens dicendi copia multis 


10

et sua mortifera est facundia; uiribus ille




confisus periit admirandisque lacertis;




sed pluris nimia congesta pecunia cura




strangulat et cuncta exuperans patrimonia census




quanto delphinis ballaena Britannica maior.


15

temporibus diris igitur iussuque Neronis




Longinum et magnos Senecae praediuitis hortos




clausit et egregias Lateranorum obsidet aedes




tota cohors: rarus uenit in cenacula miles.




pauca licet portes argenti uascula puri


20

nocte iter ingressus, gladium contumque timebis




et mota ad lunam trepidabis harundinis umbra:




cantabit uacuus coram latrone uiator.




prima fere uota et cunctis notissima templis




diuitiae, crescant ut opes, ut maxima toto


25

nostra sit arca foro. sed nulla aconita bibuntur




fictilibus; tunc illa time cum pocula sumes




gemmata et lato Setinum ardebit in auro.




iamne igitur laudas quod de sapientibus alter




ridebat, quotiens a limine mouerat unum


30

protuleratque pedem, flebat contrarius auctor?




sed facilis cuiuis rigidi censura cachinni:




mirandum est unde ille oculis suffecerit umor.




perpetuo risu pulmonem agitare solebat




Democritus, quamquam non essent urbibus illis


35

praetextae, trabeae, fasces, lectica, tribunal.




quid si uidisset praetorem curribus altis




extantem et medii sublimem puluere circi




in tunica Iouis et pictae Sarrana ferentem 




ex umeris aulaea togae magnaeque coronae


40

tantum orbem, quanto ceruix non sufficit ulla?




quippe tenet sudans hanc publicus et, sibi consul




ne placeat, curru seruus portatur eodem.




da nunc et uolucrem, sceptro quae surgit eburno,




illinc cornicines, hinc praecedentia longi


45

agminis officia et niueos ad frena Quirites,




defossa in loculos quos sportula fecit amicos.




tum quoque materiam risus inuenit ad omnis




occursus hominum, cuius prudentia monstrat




summos posse uiros et magna exempla daturos


50

ueruecum in patria crassoque sub aere nasci.




ridebat curas nec non et gaudia uolgi,




interdum et lacrimas, cum Fortunae ipse minaci




mandaret laqueum mediumque ostenderet unguem.




   ergo superuacua aut [quae] perniciosa petuntur?


55

propter quae fas est genua incerare deorum?




   quosdam praecipitat subiecta potentia magnae




inuidiae, mergit longa atque insignis honorum




pagina. descendunt statuae restemque secuntur,




ipsas deinde rotas bigarum inpacta securis


60

caedit et inmeritis franguntur crura caballis.




iam strident ignes, iam follibus atque caminis




ardet adoratum populo caput et crepat ingens




Seianus, deinde ex facie toto orbe secunda




fiunt urceoli, pelues, sartago, matellae.


65

pone domi laurus, duc in Capitolia magnum




cretatumque bouem: Seianus ducitur unco




spectandus, gaudent omnes. 'quae labra, quis illi 




uultus erat! numquam, si quid mihi credis, amaui




hunc hominem. sed quo cecidit sub crimine? quisnam


70

delator quibus indicibus, quo teste probauit?'




'nil horum; uerbosa et grandis epistula uenit




a Capreis.' 'bene habet, nil plus interrogo.' sed quid




turba Remi? sequitur fortunam, ut semper, et odit




damnatos. idem populus, si Nortia Tusco


75

fauisset, si oppressa foret secura senectus




principis, hac ipsa Seianum diceret hora




Augustum. iam pridem, ex quo suffragia nulli




uendimus, effudit curas; nam qui dabat olim




imperium, fasces, legiones, omnia, nunc se


80

continet atque duas tantum res anxius optat,




panem et circenses. 'perituros audio multos.'




'nil dubium, magna est fornacula.' 'pallidulus mi




Bruttidius meus ad Martis fuit obuius aram;




quam timeo, uictus ne poenas exigat Aiax


85

ut male defensus. curramus praecipites et,




dum iacet in ripa, calcemus Caesaris hostem.




sed uideant serui, ne quis neget et pauidum in ius




ceruice obstricta dominum trahat.' hi sermones




tunc de Seiano, secreta haec murmura uolgi.


90

uisne salutari sicut Seianus, habere




tantundem atque illi summas donare curules,




illum exercitibus praeponere, tutor haberi




principis angusta Caprearum in rupe sedentis




cum grege Chaldaeo? uis certe pila, cohortis,


95

egregios equites et castra domestica; quidni 




haec cupias? et qui nolunt occidere quemquam




posse uolunt. sed quae praeclara et prospera tanti,




ut rebus laetis par sit mensura malorum?




huius qui trahitur praetextam sumere mauis


100

an Fidenarum Gabiorumque esse potestas




et de mensura ius dicere, uasa minora




frangere pannosus uacuis aedilis Vlubris?




ergo quid optandum foret ignorasse fateris




Seianum; nam qui nimios optabat honores


105

et nimias poscebat opes, numerosa parabat




excelsae turris tabulata, unde altior esset




casus et inpulsae praeceps inmane ruinae.




quid Crassos, quid Pompeios euertit et illum,




ad sua qui domitos deduxit flagra Quirites?


110

summus nempe locus nulla non arte petitus




magnaque numinibus uota exaudita malignis.




ad generum Cereris sine caede ac uulnere pauci




descendunt reges et sicca morte tyranni.




   eloquium ac famam Demosthenis aut Ciceronis


115

incipit optare et totis quinquatribus optat




quisquis adhuc uno parcam colit asse Mineruam,




quem sequitur custos angustae uernula capsae.




eloquio sed uterque perit orator, utrumque




largus et exundans leto dedit ingenii fons.


120

ingenio manus est et ceruix caesa, nec umquam




sanguine causidici maduerunt rostra pusilli.




'o fortunatam natam me consule Romam:'




Antoni gladios potuit contemnere si sic




omnia dixisset. ridenda poemata malo


125

quam te, conspicuae diuina Philippica famae, 




uolueris a prima quae proxima. saeuus et illum




exitus eripuit, quem mirabantur Athenae




torrentem et pleni moderantem frena theatri.




dis ille aduersis genitus fatoque sinistro,


130

quem pater ardentis massae fuligine lippus




a carbone et forcipibus gladiosque paranti




incude et luteo Volcano ad rhetora misit.




    bellorum exuuiae, truncis adfixa tropaeis




lorica et fracta de casside buccula pendens


135

et curtum temone iugum uictaeque triremis




aplustre et summo tristis captiuos in arcu




humanis maiora bonis creduntur. ad hoc se




Romanus Graiusque et barbarus induperator




erexit, causas discriminis atque laboris


140

inde habuit: tanto maior famae sitis est quam




uirtutis. quis enim uirtutem amplectitur ipsam,




praemia si tollas? patriam tamen obruit olim




gloria paucorum et laudis titulique cupido




haesuri saxis cinerum custodibus, ad quae


145

discutienda ualent sterilis mala robora fici,




quandoquidem data sunt ipsis quoque fata sepulcris.




expende Hannibalem: quot libras in duce summo




inuenies? hic est quem non capit Africa Mauro




percussa oceano Niloque admota tepenti


150

rursus ad Aethiopum populos aliosque elephantos.




additur imperiis Hispania, Pyrenaeum




transilit. opposuit natura Alpemque niuemque:




diducit scopulos et montem rumpit aceto.




iam tenet Italiam, tamen ultra pergere tendit. 


155

'acti' inquit 'nihil est, nisi Poeno milite portas




frangimus et media uexillum pono Subura.'




o qualis facies et quali digna tabella,




cum Gaetula ducem portaret belua luscum!




exitus ergo quis est? o gloria! uincitur idem


160

nempe et in exilium praeceps fugit atque ibi magnus




mirandusque cliens sedet ad praetoria regis,




donec Bithyno libeat uigilare tyranno.




finem animae, quae res humanas miscuit olim,




non gladii, non saxa dabunt nec tela, sed ille


165

Cannarum uindex et tanti sanguinis ultor




anulus. i, demens, et saeuas curre per Alpes




ut pueris placeas et declamatio fias.




unus Pellaeo iuueni non sufficit orbis,




aestuat infelix angusto limite mundi


170

ut Gyarae clausus scopulis paruaque Seripho;




cum tamen a figulis munitam intrauerit urbem,




sarcophago contentus erit. mors sola fatetur




quantula sint hominum corpuscula. creditur olim




uelificatus Athos et quidquid Graecia mendax


175

audet in historia, constratum classibus isdem




suppositumque rotis solidum mare; credimus altos




defecisse amnes epotaque flumina Medo




prandente et madidis cantat quae Sostratus alis.




ille tamen qualis rediit Salamine relicta,


180

in Corum atque Eurum solitus saeuire flagellis




barbarus Aeolio numquam hoc in carcere passos,




ipsum conpedibus qui uinxerat Ennosigaeum




(mitius id sane, quod non et stigmate dignum




credidit. huic quisquam uellet seruire deorum?-- 


185

sed qualis rediit? nempe una naue, cruentis




fluctibus ac tarda per densa cadauera prora.




has totiens optata exegit gloria poenas.




   'da spatium uitae, multos da, Iuppiter, annos.'




hoc recto uoltu, solum hoc et pallidus optas.


190

sed quam continuis et quantis longa senectus




plena malis! deformem et taetrum ante omnia uultum




dissimilemque sui, deformem pro cute pellem




pendentisque genas et talis aspice rugas




quales, umbriferos ubi pandit Thabraca saltus,


195

in uetula scalpit iam mater simia bucca.




plurima sunt iuuenum discrimina, pulchrior ille




hoc atque ´ille´ alio, multum hic robustior illo:




una senum facies, cum uoce trementia membra




et iam leue caput madidique infantia nasi;


200

frangendus misero gingiua panis inermi.




usque adeo grauis uxori natisque sibique,




ut captatori moueat fastidia Cosso.




non eadem uini atque cibi torpente palato




gaudia; nam coitus iam longa obliuio, uel si


205

coneris, iacet exiguus cum ramice neruus




et, quamuis tota palpetur nocte, iacebit.




anne aliquid sperare potest haec inguinis aegri




canities? quid quod merito suspecta libido est




quae uenerem adfectat sine uiribus? aspice partis


210

nunc damnum alterius. nam quae cantante uoluptas,




sit licet eximius, citharoedo siue Seleuco




et quibus aurata mos est fulgere lacerna? 




quid refert, magni sedeat qua parte theatri




qui uix cornicines exaudiet atque tubarum


215

concentus? clamore opus est ut sentiat auris




quem dicat uenisse puer, quot nuntiet horas.




praeterea minimus gelido iam in corpore sanguis




febre calet sola, circumsilit agmine facto




morborum omne genus, quorum si nomina quaeras,


220

promptius expediam quot amauerit Oppia moechos,




quot Themison aegros autumno occiderit uno,




quot Basilus socios, quot circumscripserit Hirrus




pupillos, quot longa uiros exorbeat uno




Maura die, quot discipulos inclinet Hamillus;


225

percurram citius quot uillas possideat nunc




quo tondente grauis iuueni mihi barba sonabat.




ille umero, hic lumbis, hic coxa debilis; ambos




perdidit ille oculos et luscis inuidet; huius




pallida labra cibum accipiunt digitis alienis,


230

ipse ad conspectum cenae diducere rictum




suetus hiat tantum ceu pullus hirundinis, ad quem




ore uolat pleno mater ieiuna. sed omni




membrorum damno maior dementia, quae nec




nomina seruorum nec uoltum agnoscit amici


235

cum quo praeterita cenauit nocte, nec illos




quos genuit, quos eduxit. nam codice saeuo




heredes uetat esse suos, bona tota feruntur




ad Phialen; tantum artificis ualet halitus oris,




quod steterat multis in carcere fornicis annis.


240

ut uigeant sensus animi, ducenda tamen sunt




funera natorum, rogus aspiciendus amatae




coniugis et fratris plenaeque sororibus urnae.




haec data poena diu uiuentibus, ut renouata 




semper clade domus multis in luctibus inque


245

perpetuo maerore et nigra ueste senescant.




rex Pylius, magno si quicquam credis Homero,




exemplum uitae fuit a cornice secundae.




felix nimirum, qui tot per saecula mortem




distulit atque suos iam dextra conputat annos,


250

quique nouum totiens mustum bibit. oro parumper




attendas quantum de legibus ipse queratur




fatorum et nimio de stamine, cum uidet acris




Antilochi barbam ardentem, cum quaerit ab omni,




quisquis adest, socio cur haec in tempora duret,


255

quod facinus dignum tam longo admiserit aeuo.




haec eadem Peleus, raptum cum luget Achillem,




atque alius, cui fas Ithacum lugere natantem.




incolumi Troia Priamus uenisset ad umbras




Assaraci magnis sollemnibus Hectore funus


260

portante ac reliquis fratrum ceruicibus inter




Iliadum lacrimas, ut primos edere planctus




Cassandra inciperet scissaque Polyxena palla,




si foret extinctus diuerso tempore, quo non




coeperat audaces Paris aedificare carinas.


265

longa dies igitur quid contulit? omnia uidit




euersa et flammis Asiam ferroque cadentem.




tunc miles tremulus posita tulit arma tiara




et ruit ante aram summi Iouis ut uetulus bos,




qui domini cultris tenue et miserabile collum


270

praebet ab ingrato iam fastiditus aratro.




exitus ille utcumque hominis, sed torua canino




latrauit rictu quae post hunc uixerat uxor.




festino ad nostros et regem transeo Ponti 




et Croesum, quem uox iusti facunda Solonis


275

respicere ad longae iussit spatia ultima uitae.




exilium et carcer Minturnarumque paludes




et mendicatus uicta Carthagine panis




hinc causas habuere; quid illo ciue tulisset




natura in terris, quid Roma beatius umquam,


280

si circumducto captiuorum agmine et omni




bellorum pompa animam exhalasset opimam,




cum de Teutonico uellet descendere curru?




prouida Pompeio dederat Campania febres




optandas, sed multae urbes et publica uota


285

uicerunt; igitur Fortuna ipsius et urbis




seruatum uicto caput abstulit. hoc cruciatu




Lentulus, hac poena caruit ceciditque Cethegus




integer et iacuit Catilina cadauere toto.




   formam optat modico pueris, maiore puellis


290

murmure, cum Veneris fanum uidet, anxia mater




usque ad delicias uotorum. 'cu