Teo Nicali La storia da cul ch-a s-ha spusà tre volti ****************** Custa la vegna dla Germania, dùa urmai l'è entrà int al repertori di tradission lucal. Mi gh-ho pena giuntà na quài penelada da culur tant par mètagh déntar un quaicus da nostar. Daltronde, sia l'ambient che la situassion g-han mìa da nassiunalità e sta roba la poda véss capità in qualsiasi post dal mund, tanti ani fa quand a ghera 'ncura i re ch-i cumandavan e i eran padron da tüti i bestji ch-i vivevan sü la sò tèra. Int al votcént ghè stài un quài vün di scritur püssè bon ch-l'è pruà a scriv-la, ma urmai a s-ha perdü i libar e s-l'è rivà fina a nüm i duuma ringrassià i vécc ch-i l'han cüntà a vus par tanti generassion. Dunca, int un paes perdü in mèss al mund, na volta gh'è stài un bufèt ch-l'è andài a ripurtagh ai guardij ch-al ghera un bulingat che par la sò cumudità s-aveva spusà tre volti e 'dèss tüta la gént a na parlava. Custi chi alura i l'han cürà, e quand i l'han ciapà i l'han menà davanti dal re par fagh da un quài tegna-da-mént. Al re s-ha truà sübit int i pastiss parchè int al so ream, in tanti ani ch-l'era al mund lü, ghera mai capità na roba cumpagna, e alura ghera mìa nè una lege aposta, nè la piniténsa par cüi ch-i rabatavan déntar. Secund i reguli, la prima roba da fa l'è un bèl interugatori, che s-l'è fai ben chi l'è ch-agh tuca l'è già castigà prima 'ncura da ricev la cundana. "La to culpa l'è cula d'avé spusà tre doni, in tre cità diversi dal mè ream. Ti la ricugnussi?" "Si, maestà" "E parchè ti l'è fai?" "Par mìa fa di pecà insèma i doni di altar" "Gandarà ch-a tit aspieghi un po- püssè bén, parché mi, anca se i son un re, i capissi mìa cus ti veuri dì..." "l'è facil. Mi da misté i fo al bulingat, ciuè i giri cunt al mè carèt a vend i scüdèli, i piat, pètin, saunèti e via discorrendo. Al ream l'è gross e mìa tüti i seri i podi turnà ca méa, e alura quand i son distant mì im fermi a durmì int una quài usteria mìa da lüssu ma pulida, par véss sül pòst al dì dopu. Di volti i sto anca na setimana intera sénsa 'ndà cà. Maestà lü l'è già pruà a stà na setimana intera sensa la regina? Mi, par mè cünt, i giüri ch-i fò già fadiga a resist fina al dì adrera e s-i guardassi la voja sarij già prunt la matina par mìa spetà la sera. Ch-as figüra s-i pòdi stà na setimana sénsa. Quand i son in gir, da doni disposti a tégnam cumpagnia agh na saria a vuluntà, ma cüi lì i veuran véss pagà. Mi da sold i na guadagni bastansa da mantegn i mè fieui, ma mìa da trasà par i vissi. Alura, na quài vòlta, i son pruà cunt i doni unèsti ch-i la fan par gnénta. Ma cüi lì mìa sémpar hin lì ch-i m-aspètan mi. Alura, a forsa da pensagh a m-ha gnü in mént che la ròba püssè giüsta da fa l'era cula da spusam in tüti i paes dùa gavevi bisogn da fermam, e cusì i son risulvü al problema cun la gént. A restaria al prublema cunt la mè cusciensa, ma par cul lì ghè témp parchè par al mumént g-ho nessüna intension da murì, e par quand a gnarà 'l mumént i cercarò da metam d'acordi cunt al Padreternu." "Ti ti sè un bèl mariolu, e ti ris-ci da mandà in crisi al mè guernu. Lassuma püru stà i afari da religion, che par furtüna hin mìa da mè cumpetensa, ma veduma al rést. Cume i fo mi par i assegni familiari? a quala di to dòni i devi pagài? E s-a ti mori, a chi l'è ch-agh va la to pension? E se duman ti devi fa di carti par na quài rason, cume i fasuma par al certificà da residensa? Senta, par fala cheurta, ti ti s'è sbalià e ti pòdi mìa passala liscia. Par adèss passa diretamént in gattabuia e resta lì a pan e acqua fin quand am vegnarà in mént na quài idea buna. Par incheu l'üdiensa l'è finì. Quand hin andài fora tüti, al re al manda ciamà i sapienton dal palassi, e agh cumanda da ritirass int i sò apartamént privà a stüdià la situassion, cun l'impégn da turnà indrera da chi a trì dì. "Ma im racumandi, ch-la sia pròpi na bèla lession ch-la serva da esempi par tüti, parchè i vurarij mìa che quand a vegna cugnussü la storia a salta fora un quài fürb ch-a la fa anca lü. Capì bén?" Par i sapienton l'era mìa na ròba da pijà tantu sut gamba parchè cul li l'era un re ch-al perdunava nessün. Chi l'era necessari truà la manera da fagh passà a tüti la voja par sémpar, se no lur i finivan da fa i sapienton e al dì dopu al re a ia mandava a mung al tor. Passà al prim dì e da cüi boci pelà a vegna fòra gnénta. Passà al secund dì e al püssè giuin al prova a dì la sò stüpidada: "Mi i disi che par fagh passà a tüti la voja da fa 'l furb, ghè da purtà al bulingat sü la piassa principal e peu tacàl sü cunt un fil da fèr par i didon fin quànd i so dòni i l'han perdunà." "l'è mìa basta" al disa al secund "na ròba cusì l'è già stài fai na vòlta par un ladar, ma dèss al delit l'è püssè gross. Mi i disi che par cuschì, al minim l'è da tacal sü par i didon di pé" "Mai vist una pena ch-la pòda fagh pagüra a un malintensiunà" al disa al ters. "Quand vün gh-ha mìa da cusciensa ghè gnénta ch-a la ferma" Al vegna al ters dì e hin ancura truà gnénta ch-al va bén. Alura i van a raport dùa al re e igh ciaman ancura na smana, cun la speransa che al témp al faga 'ndà a post i ròbi d'in par lur. As sa mai, al bulingat al pudria anca murì! "I sì di mangia pan a tradimént! Na grama vòlta ch-iv ciami un cunsili, vialtar i si mìa bon da damal. Andì sveltu fora di pé, parchè s-am gira al fut iv fo tacà sü vialtar, ma par al col, suma intés?" Al gheup ch-al gira par al palassi par tégn sü al mural, che fina cul mumént lì l'è sémpar tegnü sarà sü la buca, quand l'è vist che la situassion l'era madüra al punto giüst, l'è ciamà la parola: "Maestà, quand i parli mì tüti i ridan, ma s-a t-im dè da trà, ti vedarè che sta volta a rida pü nessün parchè mì igh fo passà a tüti la voja" "Disa, che s-a t-im tiri fora da sta situassion dal pentu, mi it regali un bèl asu cusì ti devi pü 'ndà in gir a pé. "Alura, , vist che stu lifroch l'è vursü pijass tre dòni, adèss bisogna ubligal a tegnassai par sémpar, vivagh insèma a tüti tre int la stèssa cà e mantegnai. Mi i disi che dopu, par un bèl pess ghè pü nessün ch-al prova 'ncura!" Difati int a cul ream lì ghè pü nessün ch-al ris-cia da spusass püssè d'una vòlta. Al bulingat inveci, l'è fai na brüta fin. Un quài vün al disa ch-a s-a bütà int al canal cunt una prea al col, un quài vün ch-l'è scapà in America, fatu stà che dopu dü o tri més da vita d'infernu l'è sparì dla circulassion e a s-ha vist pü nè bianch nè negar. Che uriginal cul Lapalisse Jacques de Chabennes de La Palice (o Palisse), Maresciallo di Francia, 1470-1525, General frances ch-a s-ha fai unur anca in Italia par al so curagg. l'è mort int la bataglia da Pavia. Sü da lü as disa tanti verità fin da quand, sùbit dopu ch-l'è mort, l'è stài fai una canson in so unur ch-la 'ncumenciava cusì: Monsieur d'la Palisse est mort, mort davant Pavia, un quart d'heure avant sa mort, il était encore en vie. l'era na verità sacrusanta e da alura ghè nassü la manera da dì "è Lapalissiano" ciuè l'è vera e nessüna al pòda dì al cuntrari. Int al témp mì i n'ho mis visin tanti da sti verità e fin quand im ai ricordi 'ncura im a sgagi a scrivai, prima ch-is perdan. Magari ghè 'n quài vün ch-a na sa di altar e al saria un bèl laur giuntagai in cua a custi chi. Un quart d'ura prima da murì l'era 'ncura viv, al dì ch-l'è mort l'è stài l'ültim dla so vita, gaveva mai rason però gaveva sémpar tort, a la faseva mìa par al bisogn, parchè da cul agh n'aveva fin tròp, l'è 'ncumencià a viv al dì ch-l'è nassü, l'era püssè sveltu quand al cureva che quand al caminava, prima da parlà a stava sémpar citu, prima da movas a stava sémpar fermu, l'è mai perdü na partida ch-l'è vinciü, l'è mai negà tüt cul ch-l'è cuncèss, l'è mort quand l'è tirà l'ültim fià, l'è mai gnü giò da caval prima d'andà sü, la prima vòlta ch-l'è mìa tirà al fià l'è stài anca l'ültima; Tencaieu