Parathėnie

Libri mė i ri i akademik Rexhep Qosjes  ėshtė nė disa pikėpamje libėr i jashtėzakonshėm. I jashtėzakonshėm ėshtė me titullin e tij: popull i ndaluar! Ky titull, sado i jashtėzakonshėm, ėshtė njėkohėsisht shumė kuptimplotė: shqiptarėt nė Jugosllavi janė popull, por, sikundėr mund tė shihet gjatė leximit tė librit, ata janė popull tė cilin regjimi i sotėm nė Serbi, nė Maqedoni dhe nė Mal tė Zi nuk e lejon t'i sendėrtojė tė drejtat dhe vullnetin e vet! Libri  ėshtė i jashtėzakonshėm me pėrmbajtjen e tij: shtypja, ndjekjet, pėrndjekjet, cenimet, dhuna, terrori shietėror me vrasjet, plagosjet, burgosjet e gjykimet e tij. Tė jashtėzakonshėm nuk janė vetėm titulli dhe pėrmbajtja e tij. I jashtėzakonshėm ėshtėedhe fati i popullit shqiptar, i cilli qe dhjetė vjet ėshtė detyruar tė jetojė nė gjendje tė jashtėzalkonshėm dhe tė durojė dhunėn e masave tė jashtėzalkonshėm! 
Libri  ėshtė i jashtėzakonshėm, ndėrkaq, edhe pėr guximin intelektual dhe qytetar me tė cilin janė shkruar tekstet e tij: deri nė fillim tė vitit 1990, kur nė Jugosllavi pranohet sistemi shumėpartiak dhe hiqet i ashtuquajturi delikt verbal, tekstet e kėtij libri kanė mundur tė botoheshin dhe tė fliteshin vetėm duke pritur cdo natė qė policia tė trokasė nė dyert e autorit tė tyre. Mund tė thuhet kėshtu jo vetėm pėr arsyen e thjeshtė se numri mė i madh i teksteve tė kėtij libri ėshtė botuar, kryesisht, nė Kroaci dhe Slloveni, por edhe pėr arsye se tekstet e kėtij libri, jo vetėm kur janė pėrgjigje, as vetėm kur janė polemikė, por edhe kur janė diskurs e pėrsiatje,trajtesė e analizė, letėr e dialog qė, me lumine tyre tė argumenteve e tė fakteve, si dhe me arsyen e shėndodhė, i kundėrvihen rrebeshit tė shkrimeve e tė diskurseve propagandistike e tė dirigjuara kundėr shqiptarėve dhe Kosovės, u shkruan dhe u botuan nė kohėn qė nė Kosovė dhe nė Jugosllavi pėr shqiptarėt dhe pėr Kosovėn flitej politikisht plotėsisht ndryshe: pėr shqiptarėt dhe pėr Kosovėn, mjerisht edhe nė Kosovė, flitej dhe shkruhej vetėm me gjuhėn e propagandės kundėrshqiptare serbe, tė cilėn e kishte pranuar si gjuhė tė veten edhe udhėheqja politike kosovare. Vetėm po tė krahasoheshin tekstet e botuara nė kėtė vepėr me shkrimet e panumėrta tė botuara nė gazeta e revista nė gjuhėt serbe, maqedone e shqipe, me diskutimet e konkluzionet e forumeve politike dhe shtetėrore, do tė mund tė shihet se libri  ėshtė shprehje e njė ndėrgjegjeje tė lartė morale dhe intelektuale, tė cilėn gėnjeshtrat, shpifjet, padrejtėsitė, dhuna politike dhe shtetėrore serbomadhe kundėr popullit shqiptar e kanė bėrė edhe mė tė vendosur!
Pse mund tė thuhet kėshtu?
Nė shkrimet e kėtij libri, autori i ėshtė kundėrvėnė nė mėnyrė tė vendosur politikės sė nėpėrkėmbjes sė shqiptarėve si individ dhe si popull, politikės sė shkeljes sistematike tė tė drejtave dhe tė lirive tė tyre nė Jugosllavi, pėrkatėsisht nė Kosovė, nė Maqedoni dhe nė Mal tė Zi, si individ dhe si popull i pambrojtur, si individ dhe si popull i ndaluar nė trojet e veta tė pėrhershme! Kjo politikė gjeti nė kėto shkrime stigmatizimin dhe demaskimin e vet rrėnjėsor. Por jo vetė kaq. Nė shkrimet e kėtij libri, autori i ėshtė kundėrvėvė vendosmėrisht propagandės serbe, maqedone e malaziase dhe ka pėrgėnjeshtruar me kokėfortėsinė e fakteve dhe tė argumenteve shpifjet, tė pavėrtetat, tendenciozitetin dhe paragjykimet serbe lidhur me historinė, me mentalitetin, me karakterin dhe me qenien e popullit shqiptar.
Me librin  tė akademik Rexhep Qosjes  po e fillon veprimtarinė e vet botuese. Le tė jetė ky njė fillim i mbarė i botimit tė veprave, nė tė cilat spikasin jo vetėm guximi dhe ndėrgjegija e lartė e lartė intelektuale dhe qytetare, por nė tė cilat spikasin edhe mendimi e gjykimi, analiza e forca e penės dhe e mendjes. 



Kjo vepėr nuk ėshtė, ndėrkaq, vetėm vepėr mbi nėpėrkėmbjen dhe shkeljen e tė drejtave dhe tė lirive tė shqiptaėve, as vetėm vepėr e pėrgėnjeshtrimit tė propagandės sė dirigjuar kundėrshqiptare serbo-maqedono-malaziase. Kjo vepėr ėshtė, njėkohėsisht edhe vepėr mbi kėrkesat legjitime tė shqiptarėve nė Jugosllavi. Nė tė janė paraqitur argumentet historike, kulturore, politike dhe etnike mbi tė drejtėn e tyre tė vetėvendosjes. Kjo vepėr ėshtė, rrjedhimisht, program politik kombėtar i tyre. 
Pėrmes kėtij libri pėrcillet evolucioni negativ i politikės serbe: pėrmes tij shihet qartė sesi ka filluar njė politikė e nėnshtrimit, e cila do tė shndėrrohet nė politikė tė dhunės e tė terrorit. Nė shkrimet e tij shihet qart&eum; gjithashtu sesi politika shtupėse e Serbisė, qė ka filluar nė sferėn e Kulturės, ka pėrfshirė pastaj tė gjitha fushat e jetės e tė veprimit. Autori i tyre heret ka tėrhequr vėrejtjen se politika shpifėse e denigruese e Serbisė kisgte dy qėllime ktyesore: i pari ishte degradimi i pozitės kushtetuese tė Kosovės, i dyti, rraskapitja politike, shoqėrore, ekkonomike dhe kombėtare e shqiptarėve. Autori ka tėrhequr vėrejtjen se shtypja propagandistike ishte hyrje e shtupjes fizike; terrori verbal, hurje e terrorit shtetėror e policor.
Nė kėtė libėr janė paraparė gjithashtu, n&eum;l saje tė analizės sė politikės serbe tė traditės dhe tė politikės sė sotme tė Serbisė, hapat e mėtejmė tė politikės serbomadhe jo vetėm nė Kosovė, por edhe nė Jugosllavi. Nga Ky kėndvėshtrim, libri ėshtė si njė kushtrim i autorit pėr t'iu kundėrvėn&eum;l kėsaj politike qė na ka sjellė kėtu ku jemi sot: pa asnjė tė drejtė dhe liri individuale e kolektive! Por, mjerisht, autori i kėsaj vepre-shkrimet e tė cilit, nė tė vėrtetė, janė shprehje e sjelljes sė tij praktike karshi regjimit tė Serbisė dhe politikės sė verbėr Kosovare qė i ka shėrbyer arij regjimi - ka mbetur njė kohė tė gjatė i vetmuar nė kėtė drejtim. Ai, nė tė vėrtetė, ishte gjatė disident i vetėm nė jetėn tonė kulturore dhe politike. Shkrimet e librit, me tė cilat janė anticipuar, mund tė thuhet lirisht, proceset demokratike qė kanė pėrfshirė njė pjesė tė Jugosllavisė dhe qė do tė pėrfshijnė, pa dyshim, edhe pjesėt e tjera, e kanė luajtur rolin e vet pozitiv tek lexuesi, si dhe e kanė pėrmbushur frnksionin e vet politik, shoqėror, kulturor, kombėtar dhe historik. Duke u vėnė nė funksion tė demokracisė, ato me vite e kanė ngjallur shprisėn e lexuesve shqiptarė, sepse u kanė treguar qartė se e drejta, e vėrteta, prandaj edhe ardmėria janė nė anėm e tyre. Pos vlerės praktike, libri ka, rrjedhimisht, edhe vlerėn historike, qė e pėrbėn dėshmia e gjendjes sonė dhe e reagimit tonė emocional dhe mendor ndaj njė politike qė me tė drejtė quhet gjenocide. Vlerėn e tij tė vecantė e pėrbėjnė, pėrvec nivelit intelektual,dhe fjalės sė mprehtė e me peshė, cilėsia dhe sasia e argumenteve, pėrkatėsisht baza e shėndoshėe metodike qė janė subjekt i tij, paraqesin nje kategori tė vacantė tė cilėsisė sė tij. Nė tė argumentohet mė se nje herė se ndė shkaqet dhe motivet themelore qė kanė ushtrar jo vetė nė tė kaluarėn, por qė ushtrojnė edhe sot, mė shumė se dje madje, ndikimin e tyre nė ashpėrsimin e kohėpaskohshėm tė marrėdhėnieve shqiptaro-serbe, etnocentrizmi megaloman e qėndrimi nėcmues, mospėrfilles i serbėve ndaj shqiptarėve, ndaj kulturės, mentalitetit, karakterit dhe qenies sė tyre kombėtare, janė faktorė vendimtarė, qenėsorė qė i ngarkojnė dhe i ashpėrsojnė kėto marrėdhėnie. Ndikimin e vet tė vecantė nė kėto marrėdhėnie e ushtron qėndrimi diskriminues, hegjemonist serbomadh ndaj cėshtjes shqiptare nė Jugosllavi, pėrkatėsisht ndaj sė drejtė sė tyre tė patjetėrsueshme qė nga objekt i historisė tė bėhen subjekt i daj, dometėnė ndaj sė drejtės patjetėrsueshme tė popullit autokton shqiptar qė tė bėhet krijues i fatit tėvet! Ėshtė antihistorik pėr kuptimin tonė tė historisė agresiviteti me tė cilin shprelhet sot egoizmi nacional serb ndaj qinies kombėtare shqiptare, tė cilėn pėrpiqet ta getoizojė dhe mbyllė nė enklavėn anakronike nė kohėn qė nė Evropė dhe pėrtej saj po shthuren edhe enklavat e bolshevizmit sovjetik!
Prendaj, opcioni i politikės sė sotme serbe nė Kosovė qė s'bėn tjetėr vecse ndjell vallen e vdekjes nuk ėshtė vetėm apori e thjeshtė e njė megalomanie nacionaliste, as vetėm verbėri orkinare e saj, pr ksenofobi e kulluar anakronike, zgjyrė e pashlyeshme, e rėndė e njė populli.
Vepra  ėshtė, rrjedhimisht, vepėr themelore dhe e pashmangshme pėr tė kuptuar pozitėn politike, shoqėrore, ekonomike dhe kombėtare tė shqiptarėve nė Jugosllavi dhe pėr tė gjykuar pė tė, pė tė kuptuar idetė dhe ndjenjat e tyre kombėtare qė mbizotėotėrojnė nė jetėn e tyre intelektuale, si dhe kėrkesat e tyre politike q&eumkl; tė mund tė vendosin vetė pėr fatin e vet, domethėnė qė tė mund tė vetėvendosin. Ajo ėshtė njėkohėsisht vepėr e pashmangshme pėr marrėdhėniet shqiptaro-serbe dhe pėr ato serbo-shqiptare jo vetėm nė sinkroninė, por edhe nė diakroninė e tyre. Ajo ėshtė, prandaj, vepėr pėr aktualitetin dhe pė historinė, historinė, prej sė cilės do nxjerrė mėsim gjithsesi, por prej sė cilės ka gjėra qė do harruar gjithashtu, si do tė thoshte intelektuali dhe demokrati ynė Fan S. Noli.
Duke mbajtur parasysh kėtė qė u tha, nuk do tė gaboj nė qoftė se, nė mbyllje, them, gjithė duke parafrazuar njė mendim qė u shqiptua kėto ditė nė njė rreth intelektualėsh shqiptarė, se inteligjencia Kosovare, pėrgjithėsisht, do tė vonohej edhe mė shumė pėr t'iu kundėrvėnė vendosmėrisht politikės antishqiptare tė regjimit tė sotė tė Serbisė, nga njė anė, si dhe pėr t'u inkuadruar nė proceset demokratike tė gjithmbarshme evropiane, nga ana tjetėr, pa ahkrimet e autorit tė.
ėshtė fatkeqėsi qė kėto shkrime nuk kanė mundur tė botoheshin tek ne nė Kosovė, kėtu ku, zatė, ėshtė dashur, nė rrethana tė zakonshme, ta shihnin dritėen pėr herė tė parė.
Shqiptarėt - Popull I Ndaluar

Shkaqet dhe motivet qė ndikojnė nė krijimin e njė libri mund tė jenė jo vetėm tė ndryshme, por edhe tė paparapara. Kjo vepėr ėshtė shkruar si pasojė e shkaqeve dhe e motiveve tė paparapara. 
Pse them kėshtu? Sikur tė mė kishte thėnė kush vetėm para dhjetė-pesėmbėdhjetė vjetėve se do tė shkruajė njė libėr tė kėtillė sic ėshtė ky mbi cėshtje qė nė tė trajtohen mė parė do tė besoja se do tė mbėrrijė deri nė Hėnė, apo, madje, se do tė lėshohem deri nė fund tė Oqeanit Atlantik. Jeta, ndėrkaq, nuk ėshtė vetėm njė lėmsh shkaqesh dhe pasojash, nė rrjedhėn e tė cilės njeriu, megjithatė, gjen mundėsinė tė planifikojė punėn e vet; nė jetė, nė tė, nė tė cilėn pėr cdo ditė ngjajnė shumė drama, tragjedi dhe komedi, njeriu mund tė gjendet edhe nė aso situatash, mund tė jetė i mkotivuar edhe prej jaso motivesh dhe shkaqesh, mund tė jetė i mxitur edhe prej aso ngjarjesh dhe mendimesh veprimesh dhe tė papriturash, qė pėrpara nė asnjė rast nuk ka mundė t'i mendojė, prandaj as t'i parashohė. Si kam mundė nė vitin 1970 apo 1980 tė mendoj se pas vitit 1981 do tė bie nė polemikė me njė numėr intelektualėsh tė mjediseve tė tjera jugosllave, disa prej tė cilėve i kam njohur, pėr disa prej tė cilėve vetėm kam dėgjuar, veprat e tė cilėve i kam lexuar? Si kam mundė aro vjet tė mendoj se dhjetė-pesėmbėdhjetė vjet mė vonė do tė bie nė polemikė me njė numėr shkrimtarėsh, filozofėsh dhe shkencėtarėsh serbė a maqedonas me tė cilėt, ja, polemizohet nė kėtė vepėr? Si Kan mundė nė atė kohė tė mendoj se dhjetė-pesėmbėdhjetė vjet mė eonė do tė ballafaqohem me ide, mendime, sjellje intelektuale dhe, sidomos, politike kundėrshqiptare, qė kemi menduar se janė varrosur njėherė e pėrgjithmonė. Jo, me tė vėrtetė, atėherė as nuk kam mundė tė ėndėrroj se idetė, mendimet, sjelljet e tilla intelektuale dhe politike do tė mė nxisin tė polemizoj me bartėsit e tyre. Dukej se jemi duke ecur drejt pėrparimit historik pėr tė gjithė, drejt lirisė sė sė tė gjithėve, drejt tė drejtave pa pėrjashtime. Dukej se tė gjithė popujt, mbas pėrvojės sė r&eum;lndė historike, e kanė kuptuar deri nė fund rėndėsinė e parimit humanist mbi tė cilin mencuria politike rekomandon qė tė ndėrtohen marrėdhėniet mes njerė dhe popujve: nderokm nė qoftė se don tė tė dua. E nderom - gjithmonė ka pasur kėtė kuptim: pranom edhe ti mua sic tė pranoj edhe unė ty. Mė vonė kur tė lexoj cka krejt do tė shkruajnė njė numėr shkrimtarėsh, punonj&eulm;sish shkencorė dhe intelektualėsh tė tjerė serbė, maqedonas, dhe malazias pėr Kosovėn dhe pėr shqiptarėt, kur tėl; shoh se cfarė ndjekjesh, pėrndjekjesh, dhune dhe terrori do tė durojė populli shqiptar prej regjimit serb, qė do tė kujdeset tėkrijoė koalicion kundėrshqiptar me regjimin nė Maqedoni e nė Mal tė Zi, do tėbindem se nuk kam qenė i kursyer prej iluzionesh. Por, cfarė iluzionesh tė rėnda se! 
Demonstratat e studentėve shqiptarė nė Kosovė mė 1981, nė tė cilat ėshtė shprehur vullneti politik i popullit shqiptar qė pozita kushtetutare e Krahinės Autonome tė Kosovės tė pėrparohet nė REPUBLIKĖ, janė bėrė nė kohė tė krizės ekonomike, shoqėrore, politike dhe morale tė Jugosllavisė. Kosova dhe shqiptarėt pėrnjėherė do tė gjenden nė qendėr tė interesimit tė opinionit, qė kėto demonstrata do ta befasojnė shumė. Pavarėsisht pse befasia isht e madhe, nė fillim, nė shumė mjedise nė Jugosllavi, mendohej se pėr demonstratat e studentėve shqiptarė nuk do tė flitet as mė zėshėm as mė gjatė sesa pėr - sikundėr quheshin nė fjalorin politik - situatat e tjera tė krizave prej Luftės e kėndej. Mund tė dėgjohej tė thuhej: a thua demonstrata studentėsh nė Jugosllavi nuk janė bėrė edhe pėrpara por prej tyre nuk ngriten kurrfarė tragjedishė politike dhe shtetė rore? A thua demonstrata studentėsh nuk bėhen nė shumė vende tė botės, por kundėr tyre nuk ngriten kurrfarė fushatash propagandistike? A thua situatat e krizave nė Jugosllavi nuk janė zgjidhur pa farė shfrytėzimi tė emocioneve nė mjetet e informimtit dhe pa shpalljen e gjendjeve tė jashtėzakonshme dhe pėrdorimin e masave tė jashtėzakonshme? Vitet e m&eul;vonshme, ndėrkaq, do tė tregojnė se pėr c'shkak dhe pėr hir tė kujt rretj demonstratave tė studentėve shqiptarė nė Kosovė do tė shkruhet dhe do tė flitet shumė mė zėshėm dhe shumė mė gjatė se rreth tė gjitha demonstratave tė studentėve, grevave tė punėtorėve dhe ngjarjeve tė tjera tė ngjashme nė Jugosllavi nė vitet e pėrparme. Vitet e mėvonshme do tė tregojnė se si dhe me cfarė mjetesh do tė pėrpiqet Serbia t'i mposhtė kėrkesat e drejta tė rinisė shqiptare. 
Kriza ekonomike, shoqėrore, politike dhe morale e shoqėrisė jugosllave do tė shprehet fort edhe nė qėndrimin e pushtetit ndaj demonstratave tė studentėve shqiptarė. Kjo krizė e thellė, nė njerėn anė, kurse trashėgimia bolshevike nė ideologjinė e shtetit jugosllav, nė anėn tjetėr, do tė jenė arsyeja, natyrisht, jo e vetme, pse ato demonstrata do tė cilėsohen me nocionin bolshevik dogmatik Kontrarevolucion. Dhe mbi kėtė nocion tragjik, nė kėtė rast kundėrdemokratik dhe tė padrejtė, nė tė vėrtetė nė kėtė nocion, nė kėtė rast kundėrhistorik, do tė mbėshteten dhuna politike dhe shtetėrore me tė cilė do tė dėnohet rėndė populli shqiptar pė shkak tė kėrkesės sė shprehur nė mėnyrė paqėsore, demokratike: pėr shkak tė kėrkesės qė Kosovės t'i njihet trajta mė e lartė e barazisė politike dhe kushtetutare - juridike nė Federatėn jugosllave - REPUBLIKA. Serbia e pas Luftės pėrnjėherė do tė heqė masksėn dhe do tė dalė nė rrobat e saj tradicionale: serbomėdhaja. Nė RS tė Serbisė demonstratat e studentėve shqiptarė do tė shfrytėzohen shumėfish:edhe qė tė vendoset koalicioni, ne fillim i heshtur, me RS tė Maqedonisė dhe RS tė Malit tė Zi me qėllim qė Shqiptarėve tė <> t'u tregohet vendi qė iu takon nė Jugo-Sllavinė, edhe qė tė nxitet homogjenizimi kombėtar i serbėve, edhe qė tė shkundet mirė Federata me qėllim qė, pastaj, tė rikomponohet sipas masė sė Serbisė, edhe qė tė sigurohet, mė nė fund, njė pozitė e vecantė, gjithsesi, mbisunduese e Serbisė nė Jugosllavi. 
Dyfytyrėsia E Politikės

Do tė flas gjuhėn serbokroate, jo qė tė mos mė quaj kush shkrimtar <>, sepse besoj se gjuhė autoqefale s'ka nė kėtė botė ;dhe jo qė tė mė dhurohet ndonjė duartrokitje, se, e di pėrpara, duartrokitje pėr kėtė diskutim nuk mund tė pres. 
Do tė flas pėr dy ēėshtje qė, do ta shihni, janė mes beti tė lidhura. 
Viteve tė fundit, nė gjuhėn serbokroate, ėshtė botuar njė numėr i madh, vėrtet i madh, artikujsh, intervistash, fejtonesh, memoaresh veprash diturore a publicistike, madje, edhe vjershash dhe romanesh, nė tė cilat bėhet fjalė pėr traditėn historike dhe kulturore tė popullit tonė. Nė hapėsirat ku flitet gjuha serbokroate, albanologjia dhe tematika shqiptare, shumė dhjetėvjetsha tė harruara, tani, pėrnj&eum;herė, bėhen mbingarkin mendor, emocional dhe politik themelor i njė numri gazetarėsh, publicistėsh, punonjėsish tė shkencės dhe shkrimtarėsh. 
Si historian i letėrisė shqipe, qė e njeh, vetvetiu, edhe historinė shoqėrore dhe politike tė popullit tsė vet, mund tė them se nė tė gjitha kėto shkrime, natyrisht, nė disa mė shumė e nė disa mė pak, ka shumė tė papritura dhe, madje, befasira. Pse mend tė thuhet kėshtu? Sepse nė to shprehet mosnjohja e popullit, e kohė, e kulturės, e ngjarjeve dhe e figurave historike pėr tė cilatshkruhet; pse bėhet pėrzgjedhja qėllimkeqe e tė dhėnave varėsisht prej tezave tė shtruara qė pėrpara; pse disa tė vėrteta thjesht falsifikohen; pse shprehen paraghkime qė, sė paku, mund tSė quhen anakronizėm intelektual. Nė qoftė se tė gjitha kėto shkrime lexohen bashkarisht dhe, mandej, krahasohen ndėrmjet veti do tė shihet se janė tė pėrshkruara prej shumė kundėrthėniesh, prej diletantizmit, prij qėllimesh tė kėqija, prej paragjykimesh, prej tė pavėrtetash: pėr zanafillėn e popullit shqiptar, pėr historinė mesjetare, pėr luftėrat shumėvjeēare kundėr sunduesve osmanė, pėr lėvizjet e popullit nė kohė dhe nė hapėsirė, pėr Rilindjen Kombėtare, pėr Lidhjen e Prizrenit, pėr historinė mė tė re, pėr pėrkatėsinė fetare, pėr letėrsinė e kohės sė Rilindjes Kombėtare, pėr disa prej shkrimtarėve tė njohur sikundėr janė Naim Frashėri apo Ndre Mjedja, pėr krijimin e gjuhės letrare, pėr dialektet e gjuhės shqipe, pėr zhvillimin e ndėrgjės kombėtare dhe shoqėrore tė popullit shqiptar, e tė tjera. Nė disa prej Kėtyre shkrimeve, ndėkaq, paraqiten aq pohime tė njėanshme, tė padėshmuara, tė dhėna kutura apo, madje, tė falsifikuara dhe jepen aq shpjegime joshkencore, saqė mund tė quhen fushatė e organizuar kundėr shkencės albanologjike, pėrkatėsisht kundė traditės historike dhe kulturore tė popullit shqiptar. Ata qė, pak a shumė, e njohin problematikėn pėr tė cilėn kaq dhe nė kėso mėnyre shkruhet mund tė thonė se ashtu, ndoshta, nuk ėshtė shkruar as nė gazetarinė dhe publicistikėn qytetar serbe tė shekullit XIX dhe tė viteve tė para tė shekullit XX, kur borgjezia serbomadhe, e nxitur prej egoizmit kombėtar dhe prej aspiratave pushtuese ishte posaēėrisht e vrazhdė ndaj popullit shiqiptar.